ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:ಒಳಗೆ ಢಗೆ(ಸಂಕಟ) ನಗೆ ಹೊರಗೆ, ಕಳವಳವು+ ಒಳಗೆ, ಹೊರಗೆ ನವಾಯಿ(ನವಾಬತನ) ಡಿಳ್ಳಸವು(ದಿಗಿಲು)+ ಒಳಗೆ ಹೊರಗೆ ಸಘಾಡ+ ಮದ ಬಲುಬೇಗೆಯೊಳಗೆ+ ಒಳಗೆ, ಬಲುಹು ಹೊರಗೆ, ಪರಾಭವದ ಕಂದು+ ಒಳಗೆ ಕಡುಹಿನ ಕಲಿತನದ ಹಳಹಳಿಕೆ, ಹೊರಗೆ ಮಹೀಶ ಹದನಿದು ನಿನ್ನ ನಂದನನ.
ಅರ್ಥ:ಸಂಜಯ ಅಂಧರಾಜನಿಗೆ (ಹೇಳಿದ),'ನಿನ್ನ ಮಗ ಕೌರವನಿಗೆ ಒಳಗೆ ಸಂಕಟ, ನಗೆ ಹೊರಗೆ, ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗೆ ಕಳವಳವು, ಹೊರಗೆ ರಾಜತನ, ದಿಗಿಲು ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗೆ, ತೋರಿಕೆಗೆ ಹೊರಗೆ ತುಂಬಿದ ಮದ, ಮನದಲ್ಲಿ ಬಲುಬೇಗೆ, ಹೊರಗೆ ತೋರಿಕೆಗೆ ಬಲುಹು, ಪರಾಭವದ ಅಳುಕು ಒಳಗೆತುಂಬಿದ್ದರೂ, ಹೊರಗೆ ಕಠಿಣ ಕಲಿತನದ ಮಾತುಗಳು,' ಹೀಗಿತ್ತು ನಿನ್ನ ಮಗನ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದನು.
ಅರ್ಥ: ಅಜೇಯನಾದ ಗಾಂಗೇಯನೂ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ನೆಗ್ಗಿಹೋದನು. ಕಲಿದ್ರೋಣನ ಸಹ ದೇವಲೋಕದ ಅಮರಜೊತೆ ಸೇರಿದನು. ನನ್ನವನಾದ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಗೆಳೆಯನಾದವ ಕರ್ಣನು ನನ್ನ ಜೀವಬಿಂಬದಲ್ಲಿ ಬೆರತುಹೋದನು. ಅತಿಶಯವಾದ ಈ ಯುದ್ಧದ ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಈ ಕೌರವೇಶ್ವರನು ಹೊಡೆಸಿ ನಗ್ಗುಮಾಡುವನು- ಕೊಲ್ಲುವನು. ಈ ಆಕರ್ಷಕ ಯುದ್ಧವನ್ನು ನೋಡುವೆನು, ಎಂಬಂತೆ ರವಿಯು ಯುದ್ಧದ ಹದಿನೆಂಟನೆಯ ದಿನದ ಬೆಳಗಿನಲ್ಲಿ ಆಕಾಶವನ್ನು ಏರಿದನು. (ಮರುದಿನ ಬೆಳಗಾಯಿತು, ಶಲ್ಯನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಇಳಿಯುವನು)
ಸೂಳವಿಸಿದುವು ಸನ್ನೆಯಲಿ ನಿ
ಸ್ಸಾಳ ದಳಪತಿ ಕುರುಬಲದ ದೆ
ಖ್ಖಾಳವನು ನೋಡಿದನು ತೂಗಾಡಿದನು ಮಣಿರಶಿರವ |
ಆಳು ನೆರೆದಿರೆ ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕಿನ
ಮೂಲೆ ನೆರೆಯದು ಮುನ್ನವೀಗಳು
ಪಾಳೆಯದ ಕಡೆವೀಡಿಗೈದದು ಶಿವಶಿವಾಯೆಂದ || ೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಸೂಳವಿಸಿದುವು(ಸರದಿಯ ಪ್ರಕಾರಹೋದವು, ಆರ್ಭಟ, ಬೊಬ್ಬೆ) ಸನ್ನೆಯಲಿ ನಿಸ್ಸಾಳ(ಒಂದು ಬಗೆಯ ಚರ್ಮವಾದ್ಯ), ದಳಪತಿ(ಶಲ್ಯ, ಕೌರವ?) ಕುರುಬಲದ ದೆಖ್ಖಾಳವನು(ಅತಿಶಯ, ದೊಡ್ಡ ಗದ್ದಲ) ನೋಡಿದನು ತೂಗಾಡಿದನು ಮಣಿರಶಿರವ, ಆಳು(ಸೇನೆ) ನೆರೆದಿರೆ ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕಿನ ಮೂಲೆ ನೆರೆಯದು ಮುನ್ನವು+ ಈಗಳು ಪಾಳೆಯದ ಕಡೆ ವೀಡಿಗೆ(ಬೀಡು, ಸೇನೆಯ ನೆಲೆ)+ ಐದದು(ಬಂದುದು) ಶಿವಶಿವಾಯೆಂದ.
ಅರ್ಥ:ಕೈಯೆತ್ತಿ ಸನ್ನೆಯನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಂತೆ ನಿಸ್ಸಾಳವೆಂಬ ಭೇರಿಯ ಆರ್ಭಟ, ಬೊಬ್ಬೆ ಮಾಡುತ್ತಾ ಕೌರವನ ಸೈನ್ಯವು ಸರದಿಯ ಪ್ರಕಾರ ಹೋದವು. ದಳಪತಿ (ಶಲ್ಯನು?) ಕೌರವನು ಕುರುಸೇನೆಯ ಅತಿಶಯವಾದ ದೊಡ್ಡ ಗದ್ದಲವನ್ನು ನೋಡಿದನು. ಅವನು ತನ್ನು ರತ್ನದ ಕಿರೀಟದ ತಲೆಯನ್ನು ತೂಗಾಡಿದನು. ಹೀಗೆ ಸೇನೆ ನೆರೆದಿರಲು ಅವನು ತನ್ನ ಸೇನೆಗೆ ನಾಲ್ಕುದಿಕ್ಕಿನ ಮೂಲೆಗಳೂ ಈ ಮುನ್ನ ಸಾಕಾಗದು, ಹಾಗೆ ದೊಡ್ಡದಾಗಿತ್ತು. ಈಗಳು ಸೇನೆ ಚಿಕ್ಕದಾಗಿ ಪಾಳೆಯದ ಕಡೆಯ- ಕೊನೆಯ ಬೀಡಿಗೆ ತುಂಬುವಷ್ಟು ಮಾತ್ರಾ ಬಂದಿದೆಯಲ್ಲಾ, ಎಂದು ಚಿಂತಿಸಿ, ಶಿವಶಿವಾಯೆಂದನು.
(ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ ದೇಸಿ(ಗ್ರಾಮ್ಯ) ಕನ್ನಡ ಪದಗಳ ಸಂಪತ್ತಿಗೆ ಸರಿಸಾಟಿ ಇಲ್ಲ.)
ಅರ್ಥ: ಕೌರವನ ಅಳಿದುಳಿದ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಲು ಮುರಿದ ದೊಡ್ಡ ಕುದುರೆಗಳಿದ್ದವು, ತೂತುಬಿದ್ದು ಗಾಯವಾದ ಮಯ್ಯಿನ ಆನೆಗಳಿದ್ದವು, ಹತ್ತಿಗೆ-ಪಟ್ಟಿ ಹರಿದ ಗಾಲಿಯ ರಥಗಳಿದ್ದವು, ಆಯುಧಗಳಿಂದ ಕಡಿದು ಒಡೆದ- ಬಾಯಿಬಿಟ್ಟ ಗಾಯಗಳ ಕಾಲಾಳುಗಳಿಂದ ತುಂಬಿತ್ತು, ಈ ಬಗೆಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ತಕ್ಕವರನ್ನು ಆರಿಸಿ ತೆಗೆದ ಸಿದ್ಧಸೇನೆಯನ್ನು ತಂದು ನಿಲ್ಲಿಸಿ ನಾಯಕರು, ಚತುರ್ಬಲ ಸೇನೆಯು ಸಿದ್ಧವಾಗಿ ಹೊರಗೆ ನಿಂತಿದೆ ಎಂದು ಭೂಪತಿ ಕೌರವನಿಗೆ ತಿಳಿಸಿದರು. ಅದು ಹೊಗೆಯಿಂದ ತೆಗೆದ ಪರಿಮಳವಿಲ್ಲದ ಕೇಸರಿಯ ಹೂವಿನ ತಿರುಳಿನಂತೆ ನಿಸ್ಸತ್ವವಾಗಿತ್ತು.
ಹತ್ತು ಸಾವಿರದೇಳುನೂರರು
ವತ್ತು ಗಜ ಹೊನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ
ಹತ್ತಿದವು ರಥವೆರಡು ಲಕ್ಕವನೆಣಿಸಿದರು ಹಯವ |
ಪತ್ತಿ ಮೂರೇ ಕೋಟಿಯದು ಕೈ
ವರ್ತಿಸಿತು ದಳಪತಿಗೆ ಸಾಗರ
ಬತ್ತಲೆಡೆಯಲಿ ನಿಂದ ನೀರವೊಲಾಯ್ತು ಕುರುಸೇನೆ || ೭ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹತ್ತು ಸಾವಿರದ ಏಳುನೂರ ಅರುವತ್ತು ಗಜ, ಹೊನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ಹತ್ತಿದವು ರಥವು,+ ಎರಡು ಲಕ್ಕವನು+ ಎಣಿಸಿದರು ಹಯವ, ಪತ್ತಿ(ಆಪತ್ತಿಗೆ, ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದ್ದು) ಮೂರೇ ಕೋಟಿಯದು ಕೈವರ್ತಿಸಿತು(ಒದಗಿತು) ದಳಪತಿಗೆ ಸಾಗರ ಬತ್ತಲು ಎಡೆಯಲಿ (ಅದರ ಬಳಿ) ನಿಂದ ನೀರವೊಲಾಯ್ತು ಕುರುಸೇನೆ.
ಅರ್ಥ:ಅಳಿದುಳಿದ ಕುರುಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಹತ್ತು ಸಾವಿರದ ಏಳುನೂರ ಅರುವತ್ತು ಗಜ- ಆನೆ; ಹೊನ್ನೊಂದು ಸಾವಿರ ರಥಗಳು ಲೆಕ್ಕಕ್ಕೆ ಹತ್ತಿದವು(ಸಿಕ್ಕಿದವು); ಎರಡು ಲಕ್ಷ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದರು; ಮೂರೇ ಕೋಟಿ ಕಾಲಾಳುಸೇನೆ ದಳಪತಿಯ ಕೈಗೆ ವದಗಿತು. ಇದನ್ನು ನೋಡಿದಾಗ ಕುರುಸೇನೆಯು, ಸಮುದ್ರವೇ ಬತ್ತಿಹೋದಾಗ ಎಡೆಯಲ್ಲಿ- ಅದರ ಬಳಿಯ ಹೊಂಡದಲ್ಲಿ ನಿಂತ ನೀರಿನಂತಾಯ್ತು.
ವೈರಿಬಲದೊಳಗಾರು ಸಾವಿರ
ತೇರು ಗಜಘಟೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ
ವಾರುವಂಗಳನೆಣಿಸಿ ತೆಗೆದರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರವ |
ವೀರಭಟರಾಯ್ತೊಂದು ಕೋಟಿ ಮ
ಹೀರಮಣ ಕೇಳುಭಯಬಲ ವಿ
ಸ್ತಾರ ಹದಿನೆಂಟೆನಿಸಿದಕ್ಷೋಹಿಣಿಯ ಶೇಷವಿದು || ೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ವೈರಿಬಲದೊಳಗೆ+ ಆರು ಸಾವಿರ ತೇರು ಗಜಘಟೆ(ಆನೆಗಳು) ಮೂರು ಸಾವಿರ ವಾರುವಂಗಳನು (ರಾಸು)+ ಎಣಿಸಿ ತೆಗೆದರು ಹತ್ತು ಸಾವಿರವ ವೀರಭಟರು+ ಆಯ್ತು+ ಒಂದು ಕೋಟಿ ಮಹೀರಮಣ ಕೇಳು+ ಉಭಯ ಬಲ ವಿಸ್ತಾರ ಹದಿನೆಂಟೆನಿಸಿದ+ ಅಕ್ಷೋಹಿಣಿಯ ಶೇಷವಿದು.
ಅರ್ಥ:ಸಂಜಯನು ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ಮಹೀರಮಣ ಕೇಳು,'ವೈರಿಬಲವಾದ ಪಾಂಡವರ ಸೈನ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರು ಸಾವಿರ ರಥ, ಆನೆಗಳು ಮೂರು ಸಾವಿರ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಎಣಿಸಿದರು; ವೀರಭಟರು ಒಟ್ಟು ಒಂದು ಕೋಟಿ ಇದ್ದರು. ವಿಸ್ತಾರವಾದ ಹದಿನೆಂಟು ಅಕ್ಷೋಹಿಣಿಯ ಉಭಯ ಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಉಳಿದ ಸೇನೆಯ ಶೇಷವು ಇದು, ಎಂದ.
ಶಕುನಿ ಮೋಹರಿಸಿದನು ಸಮಸ
ಪ್ತಕರು ಬೇರೊಡ್ಡಿದರು ಕೃತವ
ರ್ಮಕ ಕೃಪಾಶ್ವತ್ಥಾಮರೊದಗಿದರೊಂದು ಬಾಹೆಯಲಿ |
ಸಕಲ ಬಲ ಮಾದ್ರೇಶ್ವರನ ಹೇ
ಳಿಕೆಯಲೊಯ್ಯಾರಿಸಿತು ಕುರುಬಲ
ನಿಕರ ತಳಿತುದು ತರವಿಡಿದು ಕಳನೊಂದು ಮೂಲೆಯಲಿ || ೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಶಕುನಿ ಮೋಹರಿಸಿದನು ಸಮಸಪ್ತಕರು ಬೇರೆ+ ಒಡ್ಡಿದರು ಕೃತವರ್ಮಕ ಕೃಪ+ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮರು+ ಒದಗಿದರು+ ಒಂದು ಬಾಹೆಯಲಿ, ಸಕಲ ಬಲ ಮಾದ್ರೇಶ್ವರನ ಹೇಳಿಕೆಯಲಿ ಒಯ್ಯಾರಿಸಿತು(ಚಂದವಾಗಿ ನೆಡೆಯಿತು) ಕುರುಬಲ ನಿಕರ (ಸಮೂಹ) ತಳಿತುದು(ಶೋಭಿಸಿತು) ತರವ+ ಇಡಿದು,ಹಿಡಿದು(ವ್ಯತ್ಯಾಸ, ಭೇದ) ಕಳನ (ರಣರಂಗದ)+ ಒಂದು ಮೂಲೆಯಲಿ.
ಅರ್ಥ: ಕೌರವನ ಕಡೆಯಿಂದ ಶಕುನಿಯು ವೈರಿಗಳನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು. ಸಮಸಪ್ತಕರೂ ಸಹ ಬೇರೆಕಡೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನುಗ್ಗಿದರು. ಕೃತವರ್ಮಕ, ಕೃಪ, ಅಶ್ವತ್ಥಾಮರು, ಒದಗಿದರು+ ಒಂದು ಬಾಹೆಯಲಿ, ಸಕಲ ಬಲ ಮಾದ್ರೇಶ್ವರನ ಹೇಳಿಕೆಯಲಿ ಚಂದವಾಗಿ ನೆಡೆಯಿತು. ಕುರುಸೇನೆಯ ಒಂದು ಸಮೂಹ ರಣರಂಗದ ಒಂದು ಮೂಲೆಯನ್ನು ಹಿಡಿದು ಬೇರೆಯಾಗಿ ನಿಂತು ಶೋಭಿಸಿತು.
ಅರ್ಥ:ಕುರು ಸೇನೆಯು ಯುದ್ಧದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಪಟ್ಟದ ಮದಗಜಗಳ ಸಮೂಹ ಒತ್ತಾಗಿ ನುಗ್ಗಿದುವು; ಆ ರಭಸಕ್ಕೆ ಎದುರಲ್ಲಿದ್ದ ಗಾಳಿಯು ಇಕ್ಕಟ್ಟಿನಿಂದ ಒತ್ತಿದಂತಾಯಿತು. ರಥದ ಓಟಕ್ಕೆ ಧ್ವಜಗಳು ಅಲುಗುತ್ತಾ ಹಾರಿದವು. ರಥಗಳು ಹೊಡೆಗೆಡೆದು/ ಕಣ್ಣಿಗೆ ರಾಚುವಂತೆ ಹೊಳೆದವು. ಸೇನೆಯ ಕುದುರೆಗಳು ತದಳಪತಿಯು ಕೂರುವ ಹಾಸಿನ ತಡಿಸಹಿ ನೆಗೆದು ಹೇಷಾರವ ಮಾಡಿದವು; ಯೋಧರ ಮೈಗಳಲ್ಲಿ ಆಯುಧಗಳು ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಾಗಿ ಕಿಡಿಗಳು ಉದುರಿದವು. ಹೀಗೆ ಕುರುಸೇನೆಯಲ್ಲಿ ಒಂದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಯುಧ್ಧದ ಆರಂಭವು ಅದ್ಭುತವಾಯ್ತು.
ಬಂದುದಾ ಮೋಹರ ಬಲೌಘದ
ಮುಂದೆ ಪಾಠಕರವರ ಕಾಹಿಗೆ
ಹಿಂದೆ ಬಿಲ್ಲಾಳವರ ಸುಯ್ದಾನದಲಿ ಸಬಳಿಗರು |
ಹಿಂದೆ ತುರಗ ಸಮೂಹವಲ್ಲಿಂ
ಹಿಂದೆ ಗಜಘಟೆ ಗಜದ ಬಳಿಯಲಿ
ಸಂದಣಿಸಿದುದು ರಾಯದಳ ಮಣಿರಥ ನಿಕಾಯದಲಿ || ೧೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:ಬಂದುದು ಆ ಮೋಹರ ಬಲ+ ಓಘದ(ನೆರೆ, ರಭಸ, ಸಮೂಹ,) ಮುಂದೆ ಪಾಠಕರು+ ಅವರ ಕಾಹಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿಲ್ಲಾಳು+ ಅವರ ಸುಯ್ದಾನದಲಿ(ಸುಯಿದಾನ ಸುಯಿಧಾನ,ಕಾಪು,ಕಾವಲು,ರಕ್ಷಣೆ) ಸಬಳಿಗರು(ಸಬಳ= ಭರ್ಜಿ,ಭಲ್ಲೆಯ), ಹಿಂದೆ ತುರಗ ಸಮೂಹು+ ಅಲ್ಲಿಂ ಹಿಂದೆ ಗಜಘಟೆ ಗಜದ ಬಳಿಯಲಿ ಸಂದಣಿಸಿದುದು ರಾಯದಳ ಮಣಿರಥ ನಿಕಾಯದಲಿ(ಸಮೂಹ).
ಅರ್ಥ: ಕೌರವನ ದೊಡ್ಡ ಸೈನ್ಯ ರಭಸದಿಂದ ಬಂದಿತು; ಅದರ ಮುಂದೆ ಪಾಠಕರಿದ್ದರು; ಅವರ ಕಾವಲಿಗೆ ಹಿಂದೆ ಬಿಲ್ಲಾಳುಗಳು ಬಂದರು. ಅವರ ರಕ್ಷಣೆಯಲ್ಲಿ ಸಬಳಿಗರಾದ ಭರ್ಜಿ,ಭಲ್ಲೆಯ ಹಿಡಿದವರಿದ್ದರು. ಅವರ ಹಿಂದೆ ಕುದುರೆ ಸೇನೆಯ ಸಮೂಹು; ಅದಕ್ಕೂ ಹಿಂದೆ ಗಜಘಟೆ- ಆನೆಗಳ ಪಡೆ; ಗಜ ಸೇನೆಯ ಬಳಿಯಲ್ಲಿ ಮಣಿರಥ ಸಮೂಹದಲ್ಲಿ ಕೌರವರಾಯನ ದಳ ಸಂದಣಿಸಿತ್ತು.
ಅರ್ಥ:ಅರಸ ಧರ್ಮಜನ ಸೇನೆಯ ಎಡವಂಕದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿ, ಅರ್ಜುನ, ನಕುಲ, ಸಹದೇವ, ಸೋಮಕ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಯುಧಾಮನ್ಯು, ಉತ್ತಮೌಜಸ, ಸೃಂಜಯಾದಿಗಳು ಸೇರಿದ್ದರು. ಆ ಸೇನೆಯ ಬಲ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಪಾಂಡವರ ಐದು ಮಕ್ಕಳು, ವೃಕೋದರ, ದ್ರುಪದಸುತರಾದ ದೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ದುರ್ಧರ, ಶಿಖಂಡಿ ಈ ಪ್ರಮುಖ ಘನಪಾಂಚಾಲ ಪರಿವಾರ ಸೇರಿತ್ತು.
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:ಆಯತಿಕೆಯಲಿ(ಅತಿಶಯ,ಆಧಿಕ್ಯ,ತೀವ್ರತೆ ಶ್ರದ್ಧೆ,ಆಸಕ್ತಿ) ಬಂದು ಪಾಂಡವರಾಯದಳ ಮೋಹರಿಸಿ(ಮೋಹರ= ಸೈನ್ಯ, ಗುಂಪು, ಸಮೂಹ) ನಿಂದುದು ರಾಯರು+ ಇಬ್ಬರ ಬೀಸುಗೈಗಳ ಸನ್ನೆ ಸಮವಾಗೆ ತಾಯಿಮಳಲನು ತರುಬಿದ+ ಅಬುಧಿಯ(ಸಮುದ್ರ) ದಾಯಿಗರು(ಸಮಾನರು, ದಾಯಾದಿಗಳು) ತಾವು+ ಇವರು+ ಎನಲು ಬಿಡೆನೋಯ(ಬಿಡತೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ) ಬೆರಸಿದುದು(ಒಬ್ಬರಮೇಲೊಬ್ಬರು ನುಗ್ಗಿ)+ ಉಭಯ ಬಲ ಬಲುಖತಿಯ(ಪರಾಕ್ರಮದಿಂದ, ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ) ಬಿಂಕದಲಿ(ಅಭಿಮಾನದಿಂದ).
ಅರ್ಥ:ಯುದ್ಧದ ತೀವ್ರ ಉತ್ಸಾಹದಿಂದ ಪಾಂಡವರಾಯನ ಸೈನ್ಯ ಒಗ್ಗಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು ನಿಂತಿತು. ಧರ್ಮಜ ಮತ್ತು ಕೈರವ ಈ ಇಬ್ಬರು ರಾಯರು ಕೈಗಳನ್ನು ಬೀಸಿ ಸನ್ನೆಮಾಡಿದ ಕೂಡಲೆ ಸಮ ಸಮವಾಗಿ ಯುದ್ಧ ಆರಂಭವಾಯಿತು. ಭೂಮಿತಾಯಿಯ ಮಳಲನ್ನು ತರುಬಿದ- ಆಕ್ರಮಿಸುವ ಸಮುದ್ರದ ಸಮಾನರು ತಾವು ಮತ್ತು ಇವರು ಎನ್ನುವಂತೆ ಒಬ್ಬರಿಗೊಬ್ಬರಿಗೆ ಬಿಡತೆ ಇಲ್ಲದಂತೆ ಉಭಯ ಬಲದ ಯೋಧರು ಒಬ್ಬರಮೇಲೊಬ್ಬರು ನುಗ್ಗಿ ಬಲುಖತಿಯಿಂದ ಬಿಂಕದಿಂದ ಹೋರಾಡಿದರು.
ಅರ್ಥ: ಹೆದರಿಕೆ, ದಾಕ್ಷಿಣ್ಯವಿಲ್ಲದೆ ಭಟರ ಮಧ್ಯೆ ಹಾಣಾಹಾಣಿ ಯುದ್ಧ ತೊಡಗಿತು; ಖಣಿಖಟಿಲ ಎಂಬ ಸದ್ದಿನೊಡನೆ ಹೊಯ್ದುಆಡಿದರು. ಕೊಲ್ಲವೆನು, ಕಡೆಇಯುವೆನು ಎಂದು ಆಣೆಗಳನ್ನಿಟ್ಟರು. ಈಟಿಯ ಸೈನಿಕರಲ್ಲಿ ಕೂಗಾಟ ಕಿವಿಗೆ ಇಡಿಯುಲು-ಬಡಿಲು, ದೊಡ್ಡ ಆರ್ಭಟ, ಕೂಗಾಟ, ಶಪಥ, ಪ್ರತಿಜ್ಞೆಗಳು ನೆಡೆದವು. ಹಾಗೆಯೇ ಎರಡೂ ಕಡೆಯ ಕಾಣಿಕೆಯ ಬಹಳ ಸೂತರು ರಥಿಕರು ಜಾಣತಿಯ ಬಿಲ್ಲವರು ಇವರೆಲ್ಲರ ಧಾಳಾಧೂಳಿ ಬಹಳ ಹೆಚ್ಚಾಯಿತು.
ಅರ್ಥ: ಕುದುರೆ ಪಡೆಯ ರಾವುತರು ಆನೆಗಳ ಮೇಲಿದ್ದ ಬಲಿಷ್ಠ ಮಾವುತರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಹೋರಾಡಿದರು. ಕುದುರೆಗಳ ಸೇನೆಯ ಸಮುಹವನ್ನು ರಥಿಕರು ಹೊಡೆದು ರಥವನ್ನು ಅವರ ಮೇಲೆ ಹಾಯಿಸಿ ನೋಯಿಸಿದರು. ಆ ವರೂಥಗಳನ್ನು ಏಳು ಎಂಟನ್ನು ಆನೆಗಳು ಬಡಿದವು. ಆ ಆನೆಯ ಬೆನ್ನಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಸಿ ಕುಳಿತ ಮಾವುತರನ್ನು ಸಮರಥರು ಕತ್ತಿಯಿಂದ ಇರಿದರು.
ಅರ್ಥ:ದಪ್ಪಕಾಲಿನ ಆನೆಗಳ ದಾಡೆಗಳನ್ನು ಸೊಂಡಿಲುಗಳನ್ನು ಹರಿಯುವಂತೆ ಹೊಡೆದರು. ಹೊಗಳುವ ಪಾರಕರು ಮುತ್ತಿ ಒಟ್ಟಿಗೆ ನುಗ್ಗಿದರೆ, ಈಟಿ ಯೋಧರು ಈಟಿಯನ್ನು ಚುಚ್ಚಿ ಕೋದು ಕರಿಘಟೆಯನ್ನೇ ಎತ್ತಿದರು. ಆಕ್ರಮಿಸಿದರೆ ನಾಲ್ಕು ಜನರನ್ನು ಕಡಿದು ತೋರಿಸಿ ಮೆರೆದರು. ಮತ್ತೆ ರಾವುತರು ರಾವುತರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಮುತ್ತಿದರು. ಮುಂದಿನ ಬಲಿಷ್ಠ ಸೇನೆ ಶತ್ರುವನ್ನು ಮತ್ತಿತು. ಹೀಗೆ ಅಸ್ತವ್ಯಸ್ತತೆಯಲ್ಲಿ ಸೈನ್ಯವು ಶತ್ರುಗಳನ್ನು ಮುತ್ತಿತು.
ಅರ್ಥ: ಸಂಜಯನು ಹೇಳದ, ರಾಜನೇ, 'ನಿನ್ನವರು ಸೇನೆಯ ಉತ್ತಮರನ್ನು ಎದುರು ನಿಲ್ಲಿಸಿದರು. ಅವರ ಬಿರುದಾವಳಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ, ಅದಕ್ಕೆ ಚ್ಯುತಿ ತರಬೇಡಿ ಎಂದು ಮೂದಲಿಸಿದರು, ಪರಿಶುದ್ಧ ವಂಶದಲ್ಲಿ ಬಂದ ವಿಕ್ರಮರ ಮತ್ತು ಉನ್ನತ ವೀರರಾದ ನೀವು, ಬಲ ಮತ್ತು ಎಡದಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧಮಾಡಿ ಸಾಯುವವರ ಹಗುರವಾದ ಮುಂದಲೆಯ ಮುಡಿ- ಕೂದಲಿನಂತೆ ಲಘುವಾಗದಿರಿ, ಶತ್ರುಗಳ ನಾನಾ ಬಗೆಯ ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಬಾಯಿಯ ತುತ್ತುಗಳನ್ನು ಸೆಳೆಯದಿರಿ,' ಎಂದು ಗರ್ವದಿಂದ ಹೇಳಿದರು.(ಶಸ್ತ್ರಗಳ ಬಾಯಲ್ಲಿ ಸಿಕ್ಕಿ ಅದರ ತುತ್ನನ್ನು ತೆಗೆಯವೆನೆಂದು ಹೋಗಬೇಇ? - ಎಚ್ಚರಿಕೆಯಿಂದ ಯುದ್ಧಮಅಡಿ ಎಂಉ ಭಾವವಿರಬಹುದು- ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ತೊಡಕಿದೆ.)
ದೊರೆಯೊಳೊಬ್ಬನ ಹಾನಿ ಭಟರೆ
ಲ್ಲರಿಗೆ ದೊರೆ ದೊರೆ ತತ್ತರುಳಿದರು
ನೆರವು ಬಹುದೋರಂದವೊಮ್ಮುಖವೊಂದು ಸಂಕೇತ |
ಉರವಣಿಸದಿರಿ ಕಂಡ ಮುಖದಲಿ
ಕರಿ ತುರಗ ರಥ ಪತ್ತಿ ರಣಕು
ಬ್ಬರಿಸದಿರಿ ಕೃತಸಮಯವೆಂದರು ಸಾರಿ ಸುಭಟರಿಗೆ || ೧೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ದೊರೆಯೊಳು(ರಾಜ, ದೊರೆ, ಸ್ಪರ್ಧೆ, ಕಾಳಗ )+ ಒಬ್ಬನ ಹಾನಿ ಭಟರೆಲ್ಲರಿಗೆ ದೊರೆ(ಸಮಾನ, ಎಣೆ, ಸರಿಯಾದುದು,), ದೊರೆ ತತ್ತರು+ ಉಳಿದರು ನೆರವು ಬಹುದೋರಂದ+ ವೊ+ ಒಮ್ಮುಖವು+ ಒಂದು ಸಂಕೇತ ಉರವಣಿಸದಿರಿ ಕಂಡ ಮುಖದಲಿ(ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ), ಕರಿ ತುರಗ ರಥ ಪತ್ತಿ( ಆಪತ್ತಿನಲ್ಲಿರುವವನು) ರಣಕೆ ಉಬ್ಬರಿಸದಿರಿ ಕೃತಸಮಯವು+ ಎಂದರು ಸಾರಿ ಸುಭಟರಿಗೆ
ಅರ್ಥ:ದೊರೆಗಳಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬನ ಹಾನಿ ಅವನ ಸೇನೆಯ ಭಟರೆಲ್ಲರಿಗೆ ಸಮಾನ. ದೊರೆ ತತ್ತರಿಸಿದರೆ - ಆಯಾಸಗೊಂಡರೆ, ಉಳಿದವರು ನೆರವು ಕೊಡುವುದು; ಓ- ರ- ಅಂದವು - 'ಒಮ್ಮುಖವು ಒಂದು ಯುದ್ಧಸೂಚನೆಯ ಸಂಕೇತ; ಕರಿ/ ಆನೆ, ತುರಗ, ರಥ, ಪತ್ತಿ ಇರುವ ರಣರಂಗಕ್ಕೆ ಕಂಡಮಾತ್ರದಲ್ಲಿ ಮೇಲೆ ಬೀಳದಿರಿ. ಇದು ಕೃತಸಮಯವು- ಅವಸರಿಸಿ ನುಗ್ಗಬೇಡಿ, ಕಾರ್ಯ ಸಾಧಿಬೇಕಾದ ಸಮಯ;' ಎಂದು ಸುಭಟರಿಗೆ ಸಾರಿ ಸಾರಿ ಹೇಳಿದರು.
ಅರ್ಥ: ರಾಜನೇ, ನಿನ್ನವರಾದ ಕೌರವ, ಶಲ್ಯ ಮೊದಲಾದರು ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿದರು. ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ವೀರರ ಜೋಕೆಯ ಕಾವಲಿನಲ್ಲಿ ಯುದ್ಧವು ತೀವ್ರವಾಗಿ ನೆಡೆದು, ಆನೆ ಕುದುರೆಗಳ ಮೈಗಳಲ್ಲಿ ರಕ್ತವನ್ನು ರಕ್ತವನ್ನು ಸುರಿಸಿತು. ಯುದ್ಧದ ಬಗ್ಗೆ ಹೆದರಿ ಚಿಂತಿತರಾಗಿದ್ದವರನ್ನು ಬಯ್ದು ಬಯ್ದು ಚಪಲರ ಗುಂಪು ಅವರನ್ನು ಖಂಡಿಸಿ ದಳದ ಮಧ್ಯದಲಿ ಚಂಡಪಾತರನ್ನೂ ನಿರಾಕರಿಸುವವರನ್ನೂ ಒಕ್ಕಲಿಕ್ಕಿತು- ನಿಂದಿಸಿತು
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನು ಸೋದರಳಿಂದಿರನ್ನು ನೋಡಿ,'ಯಾರು ಇವರು ಸಹದೇವ ನಕುಲರೆ? ಭಾರಿ ಶೂರರು ಇರುವರಲ್ಲವೇ! ಒಳ್ಳೆಯ ಬಿಲುಗಾರರಲ್ಲವೇ?, ದ್ರೋಣನ ಧನುರ್ವಿದ್ಯಾ ಶಿಷ್ಯರಲ್ಲವೇ? ಇವರ ರೂಪದ ಅಂದವನ್ನು ಮೆಚ್ಚುವುದಾದರೆ ಯುವತಿಯರು ಇವರನ್ನು ಮೋಹಿಸಿ ಜಾರತನಕ್ಕೆ ಒಪ್ಪುವರಲ್ಲವೇ? ಅವರಿಗೆ ಇವರು ಮೆಚ್ಚಿನ ಆಭರಣವೇ ಅಹುದು ಎನ್ನುತ್ತಾ, ಆರ್ಭಟದಿಂದ ಅರ್ಜುನನ ಸೋದರರನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು.
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನು ನಕುಲ ಸಹದೇವರನ್ನು ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡಿದಾಗ, ಅರ್ಜುನನು ಒಡನೆ ನಡುವೆ ಹೊಕ್ಕನು, ಸಹದೇವ ನಕುಲರನ್ನು ತಪ್ಪಿಸಿ ಅರ್ಜುನನ ರಥ ಆಕ್ರಮಿಸಿ, ನುಗ್ಗಿತು; ಭೀಮನು ಮತ್ತು ಹೆಚ್ಚಿನ ಪಾಂಚಾಲ ಸೇನೆ ಸಹಿತ, ಜಡಿಯುತ್ತಿರುವ ನಿಸ್ಸಾಳದ- ಭೇರಿಯು ಕಹಳೆಗಳ ಜಗದ ಕಿವಿಗೆಡುವಂತೆ ಸದ್ದು ಮಾಡುತ್ತಿರಲು, ಯುಧಿಷ್ಠಿರರಾಯನು ಒತ್ತಿ ಮುಂದೆ ಹೋದನು. ಅವನ ಎಡಬಲದಲ್ಲಿ ರಕ್ಷೆಯನ್ನು ಯುಯುತ್ಸು ಶಿಖಂಡಿ ಸೃಂಜಯರು ಕೈಕೊಂಡರು.
ಏರಿತೊಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ರಿಪುರಥ
ವಾರು ಸಾವಿರ ಮತ್ತಗಜಘಟೆ
ಮೂರು ಸಾವಿರ ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ತುರುಗದಳ ಸಹಿತ |
ತೂರುವಂಬಿನ ತುಂಡಿಸುವ ಬಿ
ಟ್ಟೇರುಗಳ ಚೂರಿಸುವ ಸಬಳದ
ಗೀರುಗಳ ಕಾಲಾಳು ಕವಿದುದು ಶಲ್ಯನಳವಿಯಲಿ || ೨೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಏರಿತು+ ಒಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ರಿಪುರಥವು ಆರು ಸಾವಿರ, ಮತ್ತಗಜಘಟೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ತುರುಗದಳ ಸಹಿತ ತೂರುವ+ ಅಂಬಿನ ತುಂಡಿಸುವ ಬಿಟ್ಟ+ ಏರುಗಳ ಚೂರಿಸುವ ಸಬಳದ ಗೀರುಗಳ ಕಾಲಾಳು ಕವಿದುದು ಶಲ್ಯನ+ ಅಳವಿಯಲಿ(ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕೆ).
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯವನ್ನು ಎದುರಿಸಲು, ಆ ಒಬ್ಬನ ಮೇಲೆ ಶತ್ರುಗಳ ರಥವು ಆರು ಸಾವಿರ, ಮದಿಸಿದ ಆನೆಗಳ ಸೇನೆ ಮೂರು ಸಾವಿರ, ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಕುದುರೆಗಳ ಸೈನ್ಯ ಸಹಿತ ಏರಿಹೋಯಿತು. ಆ ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ತೂರುವ ಅಂಬಿಗಳು, ಅದನ್ನು ತುಂಡಿಸುವ ಶೂರರು, ಏರಿದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟ, ಈಟಿಗಳಿಂದ ಚುಚ್ಚುವ ಸಬಳದ/ಈಟಿಗಳ ಗೀರುಗಳು ಉಳ್ಳ ಕಾಲಾಳುಗಳು ಮುತ್ತಿದರು.
ಅರ್ಥ: ದಳಪತಿ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಬೆಂಬಲಪಡೆಯನ್ನು ಬರಹೇಳು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಚಾಚಿದ ಚೂಪುಕೆನ್ನೆಯ ಸಿಡುಕು ಮುಖದ ಬಿಗಿದ ಹುಬ್ಬುಗಳ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿದನು, ಕೃಪನು ಅವನಿಗೆ ಬೆಂಬಲ ಕೊಟ್ಟನು; ಶಕುನಿಯೂ ಅವರೊಡನೆ ಒಟ್ಟಾದನು; ಕರ್ಣನ ಮಕ್ಕಳು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಧಾಳಿಯನ್ನು ಕೈಕೊಂಡರು.
ಅರ್ಥ: ಆಯುಧದ ಮೇಲು ತುದಿಯಲ್ಲಿ ಸೀಳುಗಳ್ಳ ಅಂಕುಶಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದ, ಬೆರಳಲ್ಲಿ ಒತ್ತಿಹಿಡಿಯುಲು ಅನುಕೂಲವಾದ ಹಿಡಿಕೆಯ ಕಿವಿಗಳನ್ನು ಹೋದಿದ ಪರಿಘಗಳನ್ನು ಕೈಯಲ್ಲಿ ಹಿಡಿದ ಸೈನಿಕರು, ಮತ್ತಗಜಗಳ ಸೇನೆ, ಎಂಟು ಸಾವಿರವ ಸುತ್ತು ಝಲ್ಲಿಯ ಝಲ್ಲರಿಯನ್ನು ಹಿಡಿದವರು ಮುಂದೆಬಂದರು ಬಲು ಹತ್ತುಸಾವಿರ ಮುತ್ತಿಗೆಹಾಕುವ ಗಟ್ಟಿಯಾದ ರಥಗಳು ಶಲ್ಯನ ಎಡಬಲಕೆ ಒಟ್ಟಾಗಿ ನಿಂತವು.
ಅರ್ಥ:ಸಂಜಯನು,' ಯುದ್ಧದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆತದಿಂದ ತಪ್ಪಿಸಿದರೂ ಕೂಡಾ ಬಿದ್ದ ಏಟಿನಿಂದ ಮೈ- ಮೈಗಳಲ್ಲಿ ಹರಿದುಬರುವ ರಕ್ತವು ಸುರಿದು ನೆಲದ ಕೆಂಧೂಳು ಎತ್ತರದ ಮುದ್ದೆಯಾಯಿತು, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ತನಿರಕ್ತವು ವೇಗದ ಚಾತುರ್ಬಲದ ಪಾದಗಳ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಕೆಂಧೂಳಿನ ಒಡ್ಡಿನ//ಕಟ್ಟೆಯು- ನಿಂತ ರಕ್ತದಿಂದ ಕನ್ನಡಿಯಂತೆ ಆಯಿತು. ಕೆಂಪು ಕನ್ನಡಿಯಂತಾಯಿತು. ಆದರೂ ಎರಡು ಸೈನ್ಯದ ದರ್ಪವು ಒಂದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿಯೂ ಅಡಗಲಿಲ್ಲ,' ನರನಾಥನೇ ಕೇಳು, ಎಂದ.
ತೆಗೆದರರ್ಜುನನನು ಸುಶರ್ಮನ
ವಿಗಡ ರಥಿಕರು ಭೀಮಸೇನನ
ನುಗಿದನಿತ್ತಲು ನಿನ್ನ ಮಗನಾ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ರಥವ |
ಹೊಗರುಗಣೆಯಲಿ ಮುಸುಕಿದನು ಹೂ
ಣಿಗನಲೇ ಗುರುಸೂನು ನಕುಲನ
ತೆಗೆಸಿದನು ತೂರಂಬಿನಲಿ ತೆರಳದೆ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ || ೨೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ತೆಗೆದರು+ ಅರ್ಜುನನನು ಸುಶರ್ಮನ ವಿಗಡ ರಥಿಕರು ಭೀಮಸೇನನು+ ಅನುಗಿದನು(ಅನುಸರಿಸು)+ ಇತ್ತಲು ನಿನ್ನ ಮಗನು+ ಆ ಸಾತ್ಯಕಿಯ ರಥವ ಹೊಗರುಗಣೆಯಲಿ(ಹೊಳೆಯುವ ಕಣೆ- ಬಾಣ) ಮುಸುಕಿದನು ಹೂಣಿಗನಲೇ(ಬಿಲ್ಲಗಾರನಲ್ಲವೇ) ಗುರುಸೂನು, ನಕುಲನ ತೆಗೆಸಿದನು ತೂರಂಬಿನಲಿ ತೆರಳದೆ(ಹೋಗದೆ- ಹೋಗಲು ಬಿಡದೆ) ಕೃಪಾಚಾರ್ಯ.
ಅರ್ಥ: ಅರ್ಜುನನನ್ನು ಸುಶರ್ಮನ ವಿಗಡ- ಶೂರ ರಥಿಕರು ಎದುರಿಸಿದರು. ನಿನ್ನ ಮಗ ಕೌರವನು ಭೀಮಸೇನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು. ಇತ್ತ ಆ ಗುರುಸೂನು ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನು ಸಾತ್ಯಕಿಯ ರಥವನ್ನು ಹೊಳೆಯುವ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದನು; ಅವನು ಒಳ್ಳೆಯ ಬಿಲ್ಲಗಾರನಲ್ಲವೇ! ನಕುಲನನ್ನು ಬೇರೆಕಡೆ ಹೋಗಲು ಬಿಡದೆ ಕೃಪಾಚಾರ್ಯನು ತೂರುತ್ತಿರುವ ಅಂಬುಗಳಿಂದ ತೆಗೆಸಿದನು- ತಡೆದನು.?.
ಅರ್ಥ: ಅರಸ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ ಕೇಳು,'ಮಾದ್ರೇಶ ಶಲ್ಯನಿಗೆ ತನ್ನ ಬಾಣಗಳು ವಿಫಲವಾಗಲು ಬಹಳ ಸಿಟ್ಟು ಬಂದಿತು. ಅದು ಹೇಗಿತ್ತೆಂದರೆ: ಇದು ಈ ರೋಷ ಮುಳಿದ ಮಾದ್ರೇಶ್ವರ ಶಲ್ಯನ ಕೋಪವೋ ಅಥವಾ, ಕೋಪಗೊಂಡ ಯಮನ ಉಬ್ಬರದ- ಹೆಚ್ಚನ ಕೋಪವೊ, ಕಾಲರುದ್ರನ ಹಣೆಯ ದೊಡ್ಡ ಕಿಡಿಯೋ, ಎನ್ನುವಂತೆ ಶಲ್ಯನು ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಉರಿದು ಅವನಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚಿನ ರೋಷದ ಬೆಂಕಿಯ ಹೊಗೆ ಅವನು ಬಿಡುವ ಉಸಿರಿನಲ್ಲಿ ಹೊರಳಿಗಟ್ಟಿತು. ಆಗ ಶಲ್ಯನು ಧರ್ಮಜನಿಗೆ ಸಂವರಿಸಿಕೊಳು- 'ತಡೆದುಕೋ ಕೌಂತೇಯ ಎನ್ನುತ್ತಾ,ಮಹೀಪತಿ' ಎಂದು ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನು ಬಾಣಗಳ ಮೇಲೆ ಬಾಣಗಳನ್ನು ಬಿಟ್ಟಾಗ, ಮುಂದಿದ್ದ ಅಂಬಿನ ಮೊನೆಯನ್ನು ಹಿಂದಿನ ಅಂಬುಗಳು ಅವರ ಮೊನೆಗಳಿಂದ ಒದೆದವು.(ಒಂದಕ್ಕೊಂದು ತಾಗಿಕೊಂಡು ಹೋದವು.). ಹಿಂದಿನ ಅಂಬಿನ ಹಿಳುಕು/ ಮೊನೆ ಮುಂಚೆಹೊಡೆದ ಅಂಬುಗಳ ಹಿಂದೆ ಹೊಕ್ಕವು. ಕೆಲವು ನಂತರ ಬಿಟ್ಟ ಹಿಂದಿನ ಬಾಣಗಳು ಮೊದಲು ಹೊಡೆದವುಗಳನ್ನು ಹಿಂದಿಕ್ಕಿದವು. ಮತ್ತೆ ಹಿಂದಿನ ಅಂಬುಗಳನ್ನು ಉಳಿದಂಬುಗಳು ತಾಗಿಕೊಂಡು ಧರ್ಮರಾಜನ ಬಳಿಬಂದವು ಎನ್ನುವಂತೆ ಶಲ್ಯನು ಅವನಿಪನಾದ ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಹೊಡೆದನು.
ಅರ್ಥ: ಶಲ್ಯನು,'ಪೂತುರೇ, ಭಲೇ, ಪಾಂಚಾಲರ ಸೇನೆ ಬಂದು ಧರ್ಮಜನಿಗೆ ಬೆಂಬಲಿಸಿತೇ; ಧರ್ಮಪುತ್ರನ ಸಹಾಯಕ ಜೊತೆಗಾರರನ್ನು ಘಟ್ಟಿಮಾಡಿದರೇ ,ಹೆಚ್ಚಿಸಿದರೇ? ನೃಪತಿ ಧರ್ಮಜ, ಇವುಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊ, ಎನ್ನುತ್ತಾ, ಬಾಣಗಳ ಸಮೂಹವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಅದರಿಂದ ಮುಚ್ಚಿದನು. ಆಗ ಮಾದ್ರೀಮಕ್ಕಳಾದನಕುಲ ಸಹದೇವರು ಶಲ್ಯನ ರಥದ ಎದುರುಬಂದು ಅಡ್ಡನಿಂತರು.
ಅರ್ಥ: ಶಲ್ಯನು ತನ್ನ ತಂಗಿಯ ಮಕ್ಕಳಿಗೆ, 'ಮಕ್ಕಳಿರಾ, ನಿಮಗೇಕೆ ನನ್ನೊಡನೆ ಈ ಯುದ್ಧವು? ನಿಮ್ಮದು ಮಕ್ಕಳಾಟಿಕೆಯಾಯ್ತಲಾ! ದೊರೆ ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಹಿಂದಕ್ಕೆ ತಳ್ಳಿ ನೀವು ಮುಂದೆ ಬರಬಹುದೇ? ನಿಮ್ಮ ದೊರೆಗೆ ಬಂದಿದ್ದ ಕೆಡುಕಿನ ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ತಡೆದಿರಲ್ಲವೇ?, ಒಂದೇ ಬಾಣದಲ್ಲಿ ನಿಮ್ಮ ಅಣ್ಣ ರಾಯನನ್ನು ಹೊಡೆದು, ಭೀಮಾರ್ಜುನರಿಗೆ ಯುದ್ಧದ ಔತಣವನ್ನು ಹಾಕುವೆನು. ಅವನನ್ನು ಬರಹೇಳು, ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮಾದ್ರೇಶನು ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿದನು.
ಅರ್ಥ: ಕೌರವನ ದಳಪತಿಯಾದ ಮಾದ್ರೇಶ್ವರ ಶಲ್ಯನ ದಾಳಿ ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆಯನ್ನು ಚದುರಿಸಿತು. ಅವನ ಬಾಣಗಳ ಸುರಿಮಳೆ ಪ್ರಳಯಕಾಲದ ಕಲ್ಪಮೇಘದ ಹೊಲಿಗೆ ಹರಿದು ಅತಿವೃಷ್ಠಿಯಾದಂತೆ ಆಯಿತು. ಆಗ ಪಾಂಚಾಲರ ಸೇನೆಯ ನಾಯಕರು, ಹೆದರಬೇಡಿ ವಾದ್ಯದ ಸದ್ದಿನ ಬಂಡಿಯನ್ನು ನಿಲ್ಲಿಸಿ. ಗುರಾಣಿಯನ್ನು ಹಿಡಿಯಿರಿ. ಸ್ತುತಿ ಪಾಠಕರು ಕೈಕೊಳಲಿ ಮುಂದಿನ ಸಾಲಿನಲ್ಲಿ ನಿಲ್ಲಲಿ, ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅರಿಸೇನೆ - ಧರ್ಮಜನ ಸೇನೆ ಉಬ್ಬರಿಸಿತು- ಪರಾಕ್ರಮಿಸಿತು.
ಅರಸ ಕೇಳೈ ಬಳಿಕ ಶಲ್ಯನ
ಶರಹತಿಗೆ ಬಿಚ್ಚಿದವು ಹೂಡಿದ
ಹರಿಗೆಯಿಬ್ಬಗಿಯಾದವಾ ಬದ್ಧರದ ಬಂಡಿಗಳು |
ಸರಳುಗಳ ಬಳಿಸರಳು ಬೆಂಬಳಿ
ಸರಳ ಹಿಂದಣ ಸರಳುಗಳ ಪಡಿ
ಸರಳ ಸಾರದ ಸೋನೆ ಸದೆದುದು ವೈರಿವಾಹಿನಿಯ || ೩೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರಸ ಕೇಳೈ, ಬಳಿಕ ಶಲ್ಯನ ಶರಹತಿಗೆ(ಬಾಣದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ) ಬಿಚ್ಚಿದವು ಹೂಡಿದ ಹರಿಗೆಯು+ ಇಬ್ಬಗಿಯಾದವು+ ಆ ಬದ್ಧರದ (ಉತ್ತಮ) ಬಂಡಿಗಳು ಸರಳುಗಳ (ಬಾಣದ) ಬಳಿಸರಳು ಬೆಂಬಳಿ ಸರಳ ಹಿಂದಣ ಸರಳುಗಳ ಪಡಿಸರಳ ಸಾರದ ಸೋನೆ(ಮಳೆ) ಸದೆದುದು ವೈರಿವಾಹಿನಿಯ.
ಅರ್ಥ: ಅರಸನೇ ಕೇಳು, 'ಬಳಿಕ ಶಲ್ಯನ ಬಾಣದ ಹೊಡೆತಕ್ಕೆ ಬಿಚ್ಚಿದವು ಗುರಾನುಯ ಹೂಡಿದಹಲಗೆಗಳು ಆ ಉತ್ತಮ ಬಂಡಿಗಳು ಒಡೆದು ಎರಡಾದವು. ಬಾಣಗಳ, ಹಿಂದೆಯೇ ಬಳಿಸರಳು, ಸರಳ ಹಿಂದಣ ಬಾಣಗಳ, ಅದರ ಜೊತೆ ಪಡಿಸರಳ-ಬಾಣದ ಸಾರದ ಮಳೆ ವೈರಿವಾಹಿನಿಯನ್ನುಹೊಡೆದು ಹಾಕಿತು, ಎಂದನು ಸಂಜಯ.
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನ ಬಾಣಗಳಿಂದ ದ್ರುಪದಸುತ ದೃಷ್ಟದ್ಯಮ್ನು ಘಾಯಗೊಂಡನು. ಎಲ್ಲರೂ, ಪೂರಾ ಸೇನೆಯೂ- ಎಲ್ಲಾ ಭಟರೂ ವೇಗದಿಂದ ಓಡಿದರು. ಮಾದ್ರೇಯರ ಸೇನೆಯ ಪರಾಕ್ರಮಕ್ಕೆ ಬಳಲಿ ಅವನೀಶ ಧರ್ಮಜನು ಬೆಚ್ಚಿದನು- ಬೆದರಿದನು. ಹೀಗೆ ಧರ್ಮರಾಯನ ಸೇನೆ ದಿಕ್ಕುಗೆಟ್ಟಿತು. ವೀರ ನಾಯಕರು ನುಗ್ಗಾದರು- ಬಳಲಿದರು. ಇದನ್ನು ಯಾದವರಾಯ ಕೃಷ್ಣನು ಕಂಡನು. ಆಗ ಅವನು ಫಲ್ಗುಣನ ರಥವನ್ನ್ನು ಶಲ್ಯನಿಗೆ ಅಡ್ಡ ಹಾಯಿಸಿ, ಅವನೆದುರು ನಿಂತನು.
ಅರ್ಥ:ಆಗ ಕೌರವನು, 'ಎಲೆಲೆ! ಹನುಮನ ಧ್ವಜದ ರಥವು ಶಲ್ಯನ ಎದುರು ಹೊಳೆಯುತ್ತಿದೆ; ನಮ್ಮ ದಳಪತಿ ಶಲ್ಯನಿಗೆ ಕಾಳೆಗ ಬಲವಾಯಿತು. ಆದ್ದರಿಂದ ಕೃಪ, ಗುರುಸುತ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಮೊದಲಾದವರನ್ನು ಶಲ್ಯನ ಬೆಂಬಲಕ್ಕೆ ಅವರ ಬಲ- ಸೇನೆ ಬರಲು ಹೇಳುವುದು; ಕರೆ ಸಮಸಪ್ತಕರನು ಒಗ್ಗೂಡಿಕೊಂಡು ಮುಂದುವರಿಯಲಿ ಕರ್ಣಸುತನು,' ಎಂದು ಹೇಳಿ, ನಿನ್ನ ಮಗನು ಐನೂರು ರಥಸಹಿತ ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ಉಲಿದು ಕೌರವ ಸರ್ವದಳ ಮುಂ
ಕೊಳಿಸಿ ನೂಕಿತು ಶಲ್ಯನನು ಪಡಿ
ತಳಿಸಿ ಹೊಕ್ಕುದು ಕರ್ಣಸುತ ಕೃಪ ಗುರುಸುತಾದಿಗಳು |
ಪ್ರಳಯದಿನದಲಿ ಪಂಟಿಸುವ ಸಿಡಿ
ಲಿಳಿದುದೆನೆ ಬಹುವಿಧದ ವಾದ್ಯದ
ಮೊಳಗುಗಳ ತುದಿ ತುಡುಕಿತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂಡಲವ || ೪೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಉಲಿದು(ಕೂಗಿ, ಹೇಳಿ) ಕೌರವ ಸರ್ವದಳ ಮುಂಕೊಳಿಸಿ ನೂಕಿತು ಶಲ್ಯನನು ಪಡಿತಳಿಸಿ(ಇಡಿಕಿರಿಸಿ,ಒಟ್ಟಾಗಿರುವುದು) ಹೊಕ್ಕುದು(ನುಗ್ಗಿದರು) ಕರ್ಣಸುತ ಕೃಪ ಗುರುಸುತಾದಿಗಳು ಪ್ರಳಯದಿನದಲಿ ಪಂಟಿಸುವ(ಆಕ್ರಮಿಸು,) ಸಿಡಿಲು+ ಇಳಿದುದು+ ಎನೆ ಬಹುವಿಧದ ವಾದ್ಯದ ಮೊಳಗುಗಳ ತುದಿ ತುಡುಕಿತು(ತಾಗು ೩ ಬೇಗನೆ ಹಿಡಿ, ಥಟ್ಟನೆ ಹಿಡಿ ೪ ಆಕ್ರಮಣ ಮಾಡು, ಎರಗು)+ ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂಡಲವ.
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆರ್ಭಟಿಸಿ ಕೌರವನ ಸರ್ವದಳವೂ ಮುಂದೆ ಮುಂದೆ ನುಗ್ಗಿತು. ಶಲ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತುವರಿದು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಕರ್ಣಸುತ-ವೃಷಕೇತು, ಕೃಪ, ಗುರುಸುತಅಶ್ವತ್ಥಾಮ ಮೊದಲಾದವರು ಪಾಂಡವಸೆನೆಯಕದೆ ನುಗ್ಗಿದರು. ಅದು ಪ್ರಳಯದಿನದಲ್ಲಿ ಹೊಡೆಯುವ ಸಿಡಿಲು ಭುಮಿಗೆ ಇಳಿಯಿತು ಎನ್ನುವಂತೆ ಬಹುವಿಧದ ವಾದ್ಯಗಳ ಮೊಳಗುವಕೆಗಳಿಂದ ಕೂಡಿತ್ತು; ಆ ಸದ್ದು ಆ ಬ್ರಹ್ಮಾಂಡಮಂಡಲದ ತುದಿಯನ್ನು ತುಡುಕಿತು-ಆಕ್ರಮಿಸಿತು.
ಅರ್ಥ: ಶಲ್ಯನ ಮೂಲಸೇನೆ ಪಾಂಚಾಲ ಸೇನೆಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನನ ಧಾಳಿಗಳಿಂದ ಕಳವಳಗೊಂಡು ತಡಬಡಿಸಿತು. ಗುರಾಣಿಯಂತಿರುವ ತಲೆಯ ಅಡ್ಡಹಲಗೆ ಮುಖದ ಎದುರುಗುರಾಣಿಯಲ್ಲಿ ರಕ್ಷಣೆ ಪಡೆದರು. ಅರರೆ ರಾವುತ, ಎನುತ್ತಾ ವೇಗವಾಗಿ ಬಿಟ್ಟ ತುರಗದಳವು ನುಗ್ಗಿತು. (ಮೊಗರಂಬದಲ್ಲಿ ಮೊಗವರಿಗೆಗಳಲ್ಲಿ) ಮುಖರಕ್ಷಕಗಳನ್ನು ಪಡೆದು ಆರೋಹಕರು ಚಪ್ಪರಿಸಿ-(ತಟ್ಟಿ) ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಮುಂದೆ ಚಾಚಿದರು ಆನೆಗಳನ್ನು ಆ ಶಲ್ಯನ ಎದಿರಿನಲ್ಲಿ ನುಗ್ಗಿಸಿದರು.
ಅರ್ಥ:ತನ್ನನ್ನು ಪಾಂಡವರ ಸೇನೆ ಮುತ್ತಲು,ಶಲ್ಯನು ಸೈನಿಕರ ತಲೆಗಳನ್ನು ಕಡಿದು ಬಿಸುಟನು. ಅರಿಗೆಗಳೆಂಬ ಹಲಗೆಯಗುರಾನಿಗಲನ್ನು ಹಿಡಿದು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಆ ಪಾಯದಳವನ್ನು, ಮತ್ತು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಬಂದು ಆಕ್ರಮಿಸಿದ ಕುದುರೆಗಳ ಖುರವ/ ಗೊರಸುಗಳನ್ನೇ ಕತ್ತರಿಸಿದನು. ನಾಟಕದ ಬೆಟ್ಟಗಳ ಸಮೂಹದಂತಿರುವ ಆನೆಯ ಸೇನೆಯನ್ನು ಎತ್ತರ ಬಾವುಟದ ರಥದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ರಕ್ತದ ಕಡಲಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದನು, ಮುಳುಗಿಸಿದನು; ಆ ಸೇನೆಯ ತಾವು ಶುರರೆಂಬ ಗರ್ವಿತರನ್ನು ಕೊಂದನು.
ಅರ್ಥ: ಪಾಂಡವರ ಚತುರಂಗಬಲ/ ಸೇನೆ ಬಳಲಿತು, ಹಿಮ್ಮೆಟ್ಟಿತು. 'ಧರ್ಮಸುತ ನಿನ್ನ ಹೊಡೆತ ಎಲ್ಲಿಯದು;ಯಾವ ಲೆಕ್ಕ? ಕೈಸೋತೆಯಲ್ಲಾ! ಕಲಿಭೀಮ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥರ ಹೆಮ್ಮೆ ಬೀತುಹೋಯಿತಲ್ಲಾ, ಹಳತಾಯಿತಲ್ಲಾ! ನೀವು ನಿಮ್ಮ ಮದವನ್ನು ಮೆರೆಯಿರಿ. ನನ್ನನ್ನು ಮಾವ ಎಂಬ ಪ್ರೀತಿ ಸಂಬಂಧದ ಮಾವತನವು ಅದು ಹೊರಗಿರಲಿ. ಇಲ್ಲಿ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಬೇಡ. ಸಹದೇವ ನಕುಲರನ್ನು- ಅವರ ಸಾಹಸವನ್ನು ಇನ್ನು ಅರಿಯಬಹುದು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಶಲ್ಯನು ಅವರನ್ನು ಹುಡುಕುತ್ತಾ ಪರಬಲವನ್ನು ಹೊಕ್ಕನು.
ಅರ್ಥ:ದಳಪತಿ ಶಲ್ಯನ ಬಾಣಪ್ರಯೋಗದಲ್ಲಿ, ಗಂಗೆಯಮಗ ಭೀಷ್ಮನ ಬಾಣ ಹೊಡೆಯುವ ಕ್ರಮ, ದ್ರೋಣನ ಬಾಣಬಿಡುವ ಚಮತ್ಕಾರ,, ಕರ್ಣನ ಬಾಣವಿದ್ಯೆಯ ವಿಸ್ತಾರ ತುಂಬಿತ್ತು. ಃಇಗೆ ಶಲ್ಯನು ಬಾಣಗಳ ಮಳೆಯ ಸಾರವಾಗಿತ್ತಲ್ಲವೇ! ಹಾಗಿರುವಾಗ ಪಾರ್ಥನು ದೊರೆ ಧರ್ಮಜನ ರಕ್ಷಣೆಯಕಾರ್ಯದಲ್ಲಿ ಸಾತ್ಯಕಿಯಿರಲಿ ಎಂದು ನೇಮಿಸಿದನು., ಧೃಷ್ಟದ್ಯುಮ್ನ ಮತ್ತು ಭೀಮ ಮೊದಲಾದ ಮುಖ್ಯರನ್ನು ಯುದ್ಧದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ನಿರೀಕ್ಷಿಸಿ ಅಗತ್ಯ ಸಹಾಯ ಮಾಡಿ ತನಗೆ ಹೇಳಬೇಕು, ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕಲಿಪಾರ್ಥನು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಎದುರಿಸಿದನು.
ಅರಸ ಕೇಳೈ ಶಲ್ಯ ಪಾರ್ಥರ
ಶರ ವಿಧಾನವನವರ ಬಾಣೋ
ತ್ಕರವನವರಂಬುಗಳ ಬಹಳಾಡಂಬರಧ್ವನಿಯ
ನಿರುಪಮಾಸ್ತ್ರಪ್ರೌಢಿಯನು ದು
ರ್ಧರ ಶಿಳೀಮುಖ ಸರ್ಗಬಂಧ
ಸ್ಫುರಣವನು ಹಿಂದೀಸು ದಿನ ಕಾಣೆನು ರಣಾಗ್ರದಲಿ ೪೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರಸ ಕೇಳೈ ಶಲ್ಯ ಪಾರ್ಥರ ಶರ ವಿಧಾನವನು+ ಅವರ ಬಾಣೋತ್ಕರವನು+ ಅವರ+ ಅಂಬುಗಳ ಬಹಳ+ ಆಡಂಬರ ಧ್ವನಿಯ ನಿರುಪಮಾಸ್ತ್ರ ಪ್ರೌಢಿಯನು ದುರ್ಧರ(ಎದುರಿಸಲಾಗದ,) ಶಿಳೀಮುಖ(ದುಂಬಿಯ ಧಾಳಿಯಹಾಗಿರುವ ಬಾಣಗಳು) ಸರ್ಗಬಂಧ ಸ್ಫುರಣವನು ಹಿಂದೆ+ ಈಸು ದಿನ ಕಾಣೆನು ರಣಾಗ್ರದಲಿ.
ಅರ್ಥ: ಸಂಜಯನು, ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರ ರಾಜನೇ ಕೇಳು, ಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಪಾರ್ಥರ ಬಾಣಬಿಡುವ ವಿಧಾನವನ್ನು, ಅವರ ಬಾಣದ ಹೆಚ್ಚಳ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು, ಅವರ ಅಂಬುಗಳ ಬಹಳ ಆಡಂಬರ- ಅದ್ಬುತ ಧ್ವನಿಯನ್ನು, ನಿರುಪಮವಾದ - ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಅಸ್ತ್ರ ಪ್ರೌಢಿಮೆಯನ್ನು, ದುರ್ಧರ, ಶಿಳೀಮುಖ, ಸರ್ಗಬಂಧ, ಈ ಬಗೆಯ ಯೋಗ್ಯತೆಯನ್ನು ಹಿಂದೆ ಇಷ್ಟು ದಿನ ರಣರಂಗದಲ್ಲಿ ಕಾಣೆನು- ಕಂಡಿಲ್ಲ ಎಂದನು.
ಅರ್ಥ:ಕುರುರಾಯ ಕೌರವನು ಈ ಶಲ್ಯ ಮತ್ತು ಅರ್ಜುನರ ಬಿಲ್ಲವಿದ್ಯೆಯ ಸಾರಶ್ರುತಿ ರಹಸ್ಯದ ಯುದ್ಧದ ಚಮತ್ಕಾರವನ್ನು ಕಂಡನು, ಅವನು ಯುದ್ಧಕ್ಕೆ ಉತ್ತೇಜಿಸಿ ತನ್ನ ಸೈನಿಕರಿಗೆ ಸನ್ನೆಮಾಡಿ ಕೈಬೀಸಿದನು; ತನ್ನ ಭಟರನ್ನು ನೀವು 'ಗಂಡುಗಲಿಗಳೊ, ವೀರಸಿರಿಯ ಉಳಿಮಿಂಡರೋ- ವೀರಸಿರಿಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಢ ಹೇಡಿಗಳೋ, ತನಿನಗೆಯ ಬಿರುದಿನ-ಭಂಡರೋ, ನೆಗೆಗೆ ಈಡಾಗುವ ಕೇವಲ ಬಿರುದುಹೊತ್ತವರೋ, ನೀವಾರು? ಎಂದು ಮೂದಲಿಸಿದನು.
ಅರ್ಥ:ಆರ್ಜುನನು ಶಲ್ಯನ ಸೇನೆಯನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಈ ಹೊಡೆತವನ್ನು ಮುರಿ ಎಂದು, ಮಾದ್ರೇಶ್ವರ ಶಲ್ಯನನ್ನು ಹೊಕ್ಕು ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು. ಗುರುಸುತ ಅಶ್ವತ್ಥಾಮನ ಸಾರಥಿಯನ್ನು ಇರಿದು- ನೋಯಿಸಿ, ಸಮಸಪ್ತಕರನ್ನು ಸೋಲಿಸಿ, ಕೃಪನನ್ನು ಅಡ್ಡಹಾಕಿತರುಬಿ ಹೊಡೆದನು. ಹಾಗೆಯೇ ಕುರುಪತಿ ಕೌರವನನ್ನು ಅರ್ಜುನನು ನೋಯಿಸಿ ಒರಲಿಸಿದನು/ ನರಳುವಂತೆ ಮಾಡಿದನು. ಆಗ ಕೌರವನ ಈ ಸೈನ್ಯ ಸುಭಟರ ನೆರವಿನಿಂದ ರಭಸದಿಂದ ಧನಂಜಯನನ್ನು ಮುತ್ತಿತು.
ಅರ್ಥ: ಅರಸ ಧೃತರಾಷ್ಟ್ರನೇ ಕೇಳು, ಈ ಕಡೆ ಮಾದ್ರೇಶ್ವರ ಶಲ್ಯನು ಯುಧಿಷ್ಠಿರ ನರಪತಿಯನ್ನು ಕುಡುಕಿದನು. ಅವನು ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಭಯಂಕರ ಬಾಣಗಳ ಹೊಡೆತಗಳಿಂದ ಅವನನ್ನು ಮುಸುಕಿದನು/ ಮುಚ್ಚಿದನು. ಅವನು ಧರ್ಮಜನಿಗೆ ಭೂಮಿಗೆ ಆಸೆಪಟ್ಟೆಯಾ? ಧರಣಿಪತಿಯಾದ ಸುಯೋಧನನ ಅರಸಿಯಲ್ಲವೇ ಭೂಮಿ? ನಿಮ್ಮೆಲ್ಲರಿಗೆ ನೆಲದ ಪಾಲುದಾರಿಕೆ ಸರಿಅಲ್ಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾ ಆ ಶಲ್ಯನು ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಹೊಡೆದನು.
ಅರ್ಥ:ಅದಕ್ಕೆ ಧರ್ಮಜನು ಮಾವನೇ ನಿಮ್ಮ ಮಾಯಾ/ ಸುಳ್ಳಿನ ಆಡಂಬರದ ಈ ಕೆಟ್ಟ ಭಾವನೆ ಏತಕ್ಕೆ? ಕೌರವನಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ಈ ವಸುಧೆ/ಭೂಮಿಯ ಬೇಕಾದುದು ಭಾಗವಲ್ಲ; ಈ ನೆಲದ ಏಕಾಧಿಪತ್ಯವಲೆ! ಪೂರ್ಣ ರಾಜ್ಯವೇ ಬೇಕು. ನೀವು ಕೌರವ ಸರ್ವದಳದ ಅನ್ಯಾಯದ ಕೇಡಿನ ಯುದ್ಧಮಾಡುವಿರಲ್ಲವೇ? ಈಗ ಬಾಣಸೃಷ್ಟಿಯ ಕಾರ್ಯದ ಎಚ್ಚರಿಕೆಯ ಶೂರತನವನ್ನು ತೋರು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಧರ್ಮಜನೃಪನು ಶಲ್ಯನನ್ನು ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದು ಬೊಬ್ಬಿರಿದನು/ ಆರ್ಭಟಿಸಿದನು.
ಅರ್ಥ:ಶಲ್ಯನು ವಿಶಾಲವಾದ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಅವನಿಪ ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಹುಡುಕಿ ಮತ್ತೆ ತರುಬಿದನು - ಆಕ್ರಮಿಸಿದನು,ಅವನು ಧರ್ಮಜನಿಗೆ ಇದು ಪಗಡೆಯಾಟದ ಜೂಜಿನ ಯುದ್ಧಲ್ಲಲೇ! ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಹೊಣೆಹೊತ್ತ ಹೊಣೆಗಾರಿಕೆಯ ಹೋರಾಟದ ನೆರವು. ಅದಕ್ಕಾಗಿ ನಮ್ಮ ಸೇನಾಧಿಪತ್ಯವಲೆ, ಎಂದು ಹೇಳಿ ಬಾಣಗಳಿಂದ ಹೊಡೆದನು. ಜೋಡಿಸಿ ಹೊಡೆದ ಉದ್ದೇಶದಂತೆ ಶತ್ರು ಸೈನಿಕರು ತಲೆಯ ಚಿಪ್ಪನ್ನು ಒಡೆದು ಅದರೊಳು ಮಾದ್ರೇಶ ಶಲ್ಯನ ಅಂಬುಗಳು ನೆತ್ತರ ಓಕುಳಿಯಾಡಿದುವು,- ರಕ್ತದಲ್ಲಿ ಅದ್ದಿದವು.
↑ಭಾರತ ಕಥಾಮಂಜರಿ- ಕುವೆಂಪು ಮತ್ತು ಮಾಸ್ತಿವೆಂಕಟೇಶ ಐಯಂಗಾರ್ ಸಂಪಾದಿತ. ಇಂದ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆ.
↑ಪೀಠಿಕೆ - ತೋರಣನಾಂದಿ: ಕುವೆಂಪು; ;ಕರ್ನಾಟ ಭಾರತ ಕಥಾ ಮಂಜರಿ; ಸಂಪಾದಕರು ಮಾಸ್ತಿ ವೆಂಕಟೇಸ ಅಯ್ಯಂಗಾರ್; ಪ್ರಕಾಶನ:ಮೈಸೂರು ಸಂಸ್ಥಾನದ ಸಾಹಿತ್ಯ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಇಲಾಖೆ; ಕಾಪಿರೈಟ್ ಮುಕ್ತ.
