ಸದಸ್ಯ:Bschandrasgr

ವಿಕಿಸೋರ್ಸ್ ಇಂದ
Jump to navigation Jump to search

<ಸದಸ್ಯ:ಬಿ.ಎಸ್.ಚಂದ್ರಶೇಖರ;

ಕಾಣಿಕೆಗಳು[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  1. ಶಿಶುನಾಳ ಷರೀಷ-ಶರೀಫ ಸಾಹಿತ್ಯ
  2. ಸದ್ಗುರು ನಿನ್ನ ಮಾಯಕ್ಕೆ ಮರುಳಾದೆನೋ
  3. ಕೋಡಗನ ಕೋಳಿ ನುಂಗಿತ್ತಾ ತಂಗಿ,
  4. ಚಂದದಿ ಕೇಳಿದರ ವಿಸ್ತಾರ
  5. ಗುಡಿಯ ನೋಡಿರಣ್ಣಾ ದೇಹದ
  6. ಸ್ನೇಹ ಮಾಡಬೇಕಿಂಥವಳ!
  7. ಮೋಹದ ಹೆಂಡತಿ ಸತ್ತ ಬಳಿಕ
  8. ಒಳ್ಳೇ ನಾರಿ ಕಂಡೆ
  9. ಅತ್ತ ಇತ್ತ ಹರಿದಾಡುವ ಮನಸಿಗೆ
  10. ಅಗ್ಗದ ಅರವಿ ತಂದು
  11. ಬಿದ್ದಿಯಬ್ಬೇ ಮುದುಕಿ
  12. ಹುಟ್ಟಿದ ಹೊಲಿಮನಿ
  13. ಸೋರುತಿಹುದು ಮನೆಯ ಮಾಳಿಗಿ
  14. ತರವಲ್ಲ ತಗಿ ನಿನ್ನ ತಂಬೂರಿ
  15. ದುಡ್ಡು ಕೆಟ್ಟದ್ದು ನೋಡಣ್ಣ
  16. ಕೂ ಕೂ ಎನುತಿದೆ ಬೆಳವಾ
  17. ಮನಸೇ ಮನಸಿನ ಮನಸ ನಿಲ್ಲಿಸುವುದು
  18. ಅಳಬೇಡ ತಂಗಿ ಅಳಬೇಡ
  19. ಗಿರಣಿ ವಿಸ್ತಾರ ನೋಡಮ್ಮ
  20. ಎಲ್ಲರಂಥವನಲ್ಲ ನನ ಗಂಡ
  21. ಚೋಳ ಕಡಿತು, ನನಗೊಂದು ಚೋಳ ಕಡಿತು
  22. ಎಡಿ ಒಯ್ಯನು ಬಾರೆ ದೇವರಿಗೆ

ಪಂಪಭಾರತ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  1. ಪಂಪಭಾರತ ಪ್ರಥಮಾಶ್ವಾಸಂ--:8-1-2018--ರಿಂದ ೨೮-೧-2018
  2. ಪಂಪಭಾರತ ದ್ವಿತೀಯಾಶ್ವಾಸಂ--೨೮-೧-೨೦೧೮
  3. ಪಂಪಭಾರತ ತೃತೀಯಾಶ್ವಾಸಂ --೧೨-೨-೨೦೧೮
  4. ಪಂಪಭಾರತ ಚತುರ್ಥಾಶ್ವಾಸಂ -- -೨೫-೨-೨೦೧೮
  5. ಪಂಪಭಾರತ ಪಂಚಮಾಶ್ವಾಸಂ --೧೮ - ೩ - ೨೦೧೮- ೨೮-೩-೨೦೧೮
  6. ಪಂಪಭಾರತ ಷಷ್ಠಮಾಶ್ವಾಸಂ --- ೨೮-೩-೨೦೧೮
  7. ಪಂಪಭಾರತ ಸಪ್ತಮಾಶ್ವಾಸಂ-- -೨೮-೩-೨೦೧೮
  8. ಪಂಪಭಾರತ ಅಷ್ಠಮಾಶ್ವಾಸಂ --೧೫-೪-೨೦೧೮
  9. ಪಂಪಭಾರತ ನವಮಾಶ್ವಾಸಂ --೨೯-೪-೨೦೧೮
  10. ಪಂಪಭಾರತ ದಶಮಾಶ್ವಾಸಂ --೧೦-೫-೨೦೧೮
  11. ಪಂಪಭಾರತ ಏಕಾದಶಾಶ್ವಾಸಂ --೧- ೬ -೨೦೧೮
  12. ಪಂಪಭಾರತ ದ್ವಾದಶಾಶ್ವಾಸಂ -೦-೦- ೨೩-೬-೨೦೧೮
  13. ಪಂಪಭಾರತ ತ್ರಯೋದಶಾಶ್ವಾಸಂ --೦--೨೩-೭-೨೦೧೮
  14. ಪಂಪಭಾರತ ಚತುರ್ದಶಾಶ್ವಾಸಂ --೯-೮-೨೦೧೮ to 15-8-2018
  15. ಪಂಪ:ಕವಿ-ಕೃತಿ ಪರಿಚಯ
  16. ಅನುಬಂಧ
  17. ಪಂಪ - ಒಂದು ಚಿಂತನೆ
  18. ವ್ಯಾಸ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಪಂಪಭಾರತ: ಪರಾಮರ್ಶೆ
  19. ಪಂಪನ ಆದಿಪುರಾನದ ಕಥಾಸಾರ

ಜೈಮಿನಿ ಭಾರತ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  • ಪದ್ಯಗಳು- ೧೯೦೭ :ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:೩೪ ಸಂಧಿಗಳು; ೧೩-೫-೨೦೧೭ಕ್ಕೆ ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ ತುಂಬಿದೆ.(ಪದವಿಭಾಗ ಅರ್ಥ ಜೂನ್ ೧೫-೬-೨೦೧೭ ರಿಂದ ೬-೧-೨೦೧೮ರಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದೆ)

೩೪/34- ಸಂಧಿಗಳು :ನೋಡಿ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಸಂಧಿಗಳು* 1 * 2 *3 * 4 * 5 *6 * 7 * 8 *9 * 10 * 11* 12* 13 * 14 * 15 * 16 *17* 18 * 19* 20 * 21 * 22‎* 23‎* 24 * 25* 26* 27* 28* 29* 30* 31* 32* 33* 34

ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  1. ಕುಮಾರವ್ಯಾಸನ 'ಕೃಷ್ಣ ಕಥೆ':ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತದಲ್ಲಿ 'ಕವಿಯ ತಾತ್ವಿಕ ದರ್ಶನ'
  2. ಆದಿಪರ್ವ: ೦೩. ಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿ - ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೊಳಿಸಿದೆ.
  3. ಆದಿಪರ್ವ: ೦೪. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ ತುಂಬಿದೆ.
  4. ಆದಿಪರ್ವ: ೦೫. ಐದನೆಯ ಸಂಧಿತುಂಬಿದೆ.
  5. ಆದಿಪರ್ವ: ೦೬. ಆರನೆಯ ಸಂಧಿತುಂಬಿದೆ.
  6. ಆದಿಪರ್ವ: ೦೭. ಏಳನೆಯ ಸಂಧಿತುಂಬಿದೆ.
  7. ಆದಿಪರ್ವ: ೦೮. ಎಂಟನೆಯ ಸಂಧಿತುಂಬಿದೆ.

ವಿರಾಟಪರ್ವ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  1. ವಿರಾಟಪರ್ವ: ೦೧. ಒಂದನೆಯ ಸಂಧಿ ತುಂಬಿದೆ.
  2. ವಿರಾಟಪರ್ವ: ೦೨. ಎರಡನೆಯ ಸಂಧಿ ತುಂಬಿದೆ.

ಉದ್ಯೋಗ ಪರ್ವ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  1. ಉದ್ಯೋಗಪರ್ವ: ೦೪. ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ

ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ - ಅರ್ಥಸಹಿತ- ಕುಮಾರವ್ಯಾಸಭಾರತ-ಸಟೀಕಾ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ವಿರಾಟಪರ್ವ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ ಕಗ್ಗ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯವರು ಮಂಕುತಿಮ್ಮನ 'ಕಗ್ಗ ರಸಧಾರೆ-(ವ್ಯಾಖ್ಯಾನ ಸಹಿತ' [೨]ಉಚಿತವಾಗಿ ವೆಬ್‍ನಲ್ಲಿ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ. ಅವರು ಈ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲಿಯೂ ಕಾಪಿರೈಟ್ ಕಾದಿರಿಸಿರುವುದಾಗಿ ಹಾಕಿಲ್ಲ. ಅದು ಕನ್ನಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲಾಖೆಯ ಜಾಲತಾಣದಲ್ಲಿಯೂ ಇದೆ!
  • ಅದು ಕರ್ನಾಟಕ ಸರ್ಕಾರಿ ಸ್ವಾಮ್ಯದಲ್ಲಿದ್ದು- ಸಾರ್ವಜನಿಕ ಆಸ್ತಿಯಾದರೂ ಸದಸ್ಯ- ವಿಕಾಸ ಹಗಡೆಯವರು ತಕರಾರುಮಾಡಿ ರದ್ದಿಗೆ ಹಾಕಿದ ಕಾರಣ - ಕಗ್ಗದ ಮೊದಲ ಪುಟ -ಕೊಂಡಿಗಳ ಅಥವಾ ಲಿಂಕ್ ಪುಟ ರದ್ದಾಗಿದೆ. ಕೆಲವು ಪದ್ಯಗಳು ಉಳಿದಿದ್ದರೂ, ಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತುಂಬಲು ಆಗಿಲ್ಲ.ಓದುಗರು ಕ್ಷಮಿಸಬೇಕು.[೩] [೪]

ಕನಕದಾಸರ ಸಾಹಿತ್ಯ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

(ಪೂರ್ಣ ಪಾಠ ಪುಟ:ನಳ ಚರಿತೆ.djvu/೭ ಪರಿಶೀಲಿಸಿಲ್ಲ)

  1. ನಳಚರಿತ್ರೆ;ಒಂದನೆಯ ಸಂಧಿ
  2. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಎರಡನೆಯ ಸಂಧಿ
  3. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಮೂರನೆಯ ಸಂಧಿ
  4. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ನಾಲ್ಕನೆಯ ಸಂಧಿ
  5. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಐದನೆಯ ಸಂಧಿ
  6. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಆರನೆಯ ಸಂಧಿ
  7. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಏಳನೆಯ ಸಂಧಿ
  8. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಎಂಟನೆಯ ಸಂಧಿ
  9. ನಳಚರಿತ್ರೆ:ಒಂಭತ್ತನೆಯ ಸಂಧಿ
  1. ರಾಮಧಾನ್ಯಚರಿತೆ ಕಥಾಸಾರ.
  1. ಹರಿಭಕ್ತಿಸಾರ ---ಕನಕದಾಸರ ಕೃತಿ
  2. ಸೋಮೇಶ್ವರ ಶತಕ

ಭಾವಾರ್ಥದೊಂದಿಗೆ ಸೋಮೇಶ್ವರ ಶತಕ

ಶಿಶು ಸಾಹಿತ್ಯ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಎರಡನೆಯ ಸಂಧಿ; ಪದ್ಯ : ಸೂಚನೆ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ರಾಜೇಂಧ್ರ ಧರ್ಮತನಯಂ ಬಾದರಾಯಣನ |
ವಾಜಿಮೇಧಾಧ್ವರ ವಿಧಾನಮಂ ಕೇಳ್ದು ಪಂ |
ಕೇಜಪತ್ರೇಕ್ಷಣನ ಮತವಿಡಿದು ಕಳುಹಿದಂ ಕುದುರೆಗೆ ವೃಕೋದರನನು ||

ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ರಾಜೇಂದ್ರ ಧರ್ಮತನಯಂ =ರಾಜೇಂದ್ರನಾದ ಧರ್ಮರಾಯನು, ಬಾದರಾಯಣನ ವಾಜಿಮೇಧಾಧ್ವರ ವಿಧಾನಮಂ ಕೇಳ್ದು = ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಅಶ್ವಮೇದ ಯಾಗದ ವಿವರ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಪಂಕೇಜಪತ್ರೇಕ್ಷಣನ ಮತವಿಡಿದು ಕಳುಹಿದಂ ಕುದುರೆಗೆ ವೃಕೋದರನನು. ಪಂಕಜ ಪತ್ರೇಕ್ಷಣ =ಕಮಲದ ಎಸಳಿನಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣುಳ್ಳ ಕೃಷ್ನನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಲಕ್ಷಣದ ಯಜ್ದದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ತರಲು ಭೀಮನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು
  • ತಾತ್ಪರ್ಯ: ಧರ್ಮರಾಯನು ವ್ಯಾಸರಿಂದ ಅಶ್ವಮೇದ ಯಾಗದ ವಿವರ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು, ಕೃಷ್ನನ ಒಪ್ಪಿಗೆ ಪಡೆದು ವಿಶಿಷ್ಠ ಲಕ್ಷಣದ ಯಜ್ದದ ಕುದುರೆಯನ್ನು ತರಲು ಭೀಮನನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿದನು
(ಪದ್ಯ - ಸೂಚನಾ ಪದ್ಯ)
(ಪದ್ಯ - ಸೂಚನಾ ಪದ್ಯ)

ಪದ್ಯ:-:ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಅರಸ ಕೇಳರ್ಜುನಂ ಬೈದು ನೂಕಿದ ಬಳಿಕ |

ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
[ಆವರಣದಲ್ಲಿ ಅರ್ಥ];=

ತರಣಿಮಂಡಲಮಂ ಚಮೂ ಪದ ಹತೋದ್ಧೂತ ರೇಣುವ್ರಜಂ ಮುಸುಕಿತು ||1||

  • ತಾತ್ಪರ್ಯ:
  • (ಪದ್ಯ-೬೭.)

ಪದ್ಯ ೨[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಆ ಕನಕ ಗಿರಿಯ ತೆಂಕಣ ದೆಸೆಯೊಳಿರ್ಪುದು ಸು | ಧಾಕರಕುಲದ ನೃಪರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಾಭಿ |ಷೇಕ ವಿಸ್ತರದಿಂ ಜಸಂಬಡೆದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಮಲ್ಲಿಗರಸೆನಿಸುವ ||
ಭೂಕಾಂತ ಜನಮೇಜಯಂ ಮಹಾಭಾರತ ಕ |ಥಾ ಕೌತುಕದೊಳಾಶ್ವಮೇಧಿಕವನೊಲವಿನಿಂ |ದೇಕಮಾನಸನಾಗಿ ಜೈಮಿನಿ ಮುನೀಂಧ್ರನಂ ಬೆಸಗೊಡನೀ ತೆರದೊಳು ||2||

ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಧಾಕರಕುಲದ ನೃಪರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಾಭಿ |ಷೇಕ ವಿಸ್ತರದಿಂ ಜಸಂಬಡೆದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಮಲ್ಲಿಗರಸೆನಿಸುವ

ಭೂಕಾಂತ ಜನಮೇಜಯಂ ಮಹಾಭಾರತ ಕ |ಥಾ ಕೌತುಕದೊಳಾಶ್ವಮೇಧಿಕವನೊಲವಿನಿಂ |ದೇಕಮಾನಸನಾಗಿ ಜೈಮಿನಿ ಮುನೀಂಧ್ರನಂ ಬೆಸಗೊಡನೀ ತೆರದೊಳು

  • ತಾತ್ಪರ್ಯ:ಆ ಕನಕ ಗಿರಿಯ ತೆಂಕಣ ದೆಸೆಯೊಳಿರ್ಪುದು ಸು | ಧಾಕರಕುಲದ ನೃಪರ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯ ಪಟ್ಟಾಭಿ |ಷೇಕ ವಿಸ್ತರದಿಂ ಜಸಂಬಡೆದ ಹಸ್ತಿನಾಪುರಮಲ್ಲಿಗರಸೆನಿಸುವ

ಭೂಕಾಂತ ಜನಮೇಜಯಂ ಮಹಾಭಾರತ ಕ |ಥಾ ಕೌತುಕದೊಳಾಶ್ವಮೇಧಿಕವನೊಲವಿನಿಂ |ದೇಕಮಾನಸನಾಗಿ ಜೈಮಿನಿ ಮುನೀಂಧ್ರನಂ ಬೆಸಗೊಡನೀ ತೆರದೊಳು

(ಪದ್ಯ -೨)

ಸಂಧಿ - ೧[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

<ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ

<ಕುಮಾರವ್ಯಾಸಭಾರತ-ಸಟೀಕಾ

ಕುಮಾರವ್ಯಾಸ ಭಾರತ/ಸಟೀಕಾ (೪-ವಿರಾಟಪರ್ವ::ಸಂಧಿ-೩)[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಸೂಚನೆ:[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಸೂ: ರಾಯ ಕುರುಬಲ ವಿಲಯ ಹರನಬು
ಜಾಯತಾಕ್ಷಿಯ ಸಲಹಿ ಕೀಚಕ
ರಾಯ ವಂಶಾರಣ್ಯವನು ಸವರಿದನು ಕಲಿಭೀಮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:ರಾಯ ಕುರುಬಲ= ಕುರುರಾಜರ ಸಮೂಹ ವಿಲಯಹರನು(ನಾಶಮಾಡುವ ರುದ್ರನು)+ ಅಬುಜಾಯತಾಕ್ಷಿಯ(ಅಬುಜ-ಅಂಬುಜ- ಕಮಲ, ಆಯತ= ಅಗಲವಾದ, ವಿಶಾಲವಾದ) ಕಮಲದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣಿನ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು, ಸಲಹಿ= ಕುರುರಾಜರ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ರುದ್ರನು ಕಮಲದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣಿನ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಸಲಹಿ, ; ಕೀಚಕರಾಯ ವಂಶ+ ಅರಣ್ಯವನು ಸವರಿದನು= ಕಡಿದು ಹಾಕಿದನು ಕಲಿಭೀಮ= ಶೂರ ಭೀಮನು ಕೀಚಕನ ವಂಶವೆಂಬ ಅರಣ್ಯವನ್ನ್ನುನಾಶಮಾಡಿದನು.
ಅರ್ಥ:ಕುರುರಾಜರ ಸಮೂಹವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವ ರುದ್ರನಂತಿರುವ ಭೀಮನು ಕಮಲದಳದಂತೆ ವಿಶಾಲ ಕಣ್ಣಿನ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಸಲಹಿ, ಕೀಚಕನ ವಂಶವೆಂಬ ಅರಣ್ಯವನ್ನ್ನುನಾಶಮಾಡಿದನು.
~~ಓಂ~~

ದ್ರೌಪದಿ ಕೀಚಕನ ಅರಮನೆಯಲ್ಲಿ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಬಯಸಿದಳು ಮೃತ್ಯುವನು ಕಡು ಪಾ
ಪಿಯ ಮನೋಧರ್ಮವನು ಜನಮೇ
ಜಯ ಮಹೀಪತಿ ಕೇಳು ಪಾಂಚಾಲಿಯನು ಕರೆಸಿದಳು |
ನಯವಿಹೀನೆ ಸುದೇಷ್ಣೆ ಬಂದಾ
ಕೆಯನು ಬೆಸಸಿದಳೆಲೆಗೆ ಅನುಜಾ
ಲಯದಲುತ್ತಮ ಮಧುವ ನೀ ಝಡಿತೆಯಲಿ ತಹುದೆಂದು || ೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಬಯಸಿದಳು ಮೃತ್ಯುವನು ಕಡು ಪಾಪಿಯ ಮನೋಧರ್ಮವನು ಜನಮೇಜಯ ಮಹೀಪತಿ ಕೇಳು ಪಾಂಚಾಲಿಯನು ಕರೆಸಿದಳು= ಕಡುಪಾಪಿಯ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಜನಮೇಜಯ ಮಹೀಪತಿ ಕೇಳು, ಸುದೀಷ್ಣೆಯು ತಮ್ಮನಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಬಯಸಿದಳು ಎಂಬಂತೆ ಪಾಂಚಾಲಿಯನು ಕರೆಸಿದಳು.; ನಯವಿಹೀನೆ = ನಯಸ್ವಭಾವವಿಲ್ಲದ ಸುದೇಷ್ಣೆ ಬಂದ+ ಆಕೆಯನು= ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು, ಬೆಸಸಿದಳು (ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು)+ ಎಲೆಗೆ ಅನುಜ+ ಆಲಯದಲಿ(ತಮ್ಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ)+ ಉತ್ತಮ ಮಧುವ ನೀ ಝಡಿತಿಯಲಿ ತಹುದು(ಬೇಗ, ಅವಸರದಲ್ಲಿ ತರಬೇಕು)+ ಎಂದು= ನಯಸ್ವಭಾವವಿಲ್ಲದ ಸುದೇಷ್ಣೆ ಬಂದ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕುರಿತು,'ಎಲೆಗೆ ನನ್ನ ತಮ್ಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಧುವನ್ನು ನೀನು ಬೇಗ ತರಬೇಕು,' ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ಕಡುಪಾಪಿಯ ಸುದೀಷ್ಣೆಯ ಮನೋಧರ್ಮವನ್ನು ಜನಮೇಜಯ ಮಹೀಪತಿ ಕೇಳು, ಸುದೀಷ್ಣೆಯು ತಮ್ಮನಿಗೆ ಮೃತ್ಯುವನ್ನೇ ಬಯಸಿದಳು ಎಂಬಂತೆ ಪಾಂಚಾಲಿಯನು ಕರೆಸಿದಳು.; ನಯಸ್ವಭಾವವಿಲ್ಲದ ಸುದೇಷ್ಣೆಯು ಬಂದ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ಕುರಿತು,'ಎಲೆಗೆ ನನ್ನ ತಮ್ಮನ ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಉತ್ತಮ ಮಧುವನ್ನು ನೀನು ಬೇಗ ತರಬೇಕು,' ಎಂದು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಿದಳು.
ಅಮ್ಮೆನಲ್ಲಿಗೆ ದೇವಿ ನಿಮ್ಮಯ
ತಮ್ಮ ದುರುಳನು ಲೇಸು ಹೊಲ್ಲೆಹ
ವೆಮ್ಮ ತಾಗುವದಾತನಳಿದರೆ ಬಳಿಕ ಹಳಿವೆಮಗೆ |
ನಿಮ್ಮ ನಾವೋಲೈಸಿ ನಿಮಗೆ ವಿ
ಕರ್ಮವನು ಮಾಡುವದು ನಮಗದು
ಧರ್ಮವಲ್ಲುಳಿದವರ ಕಳುಹುವದೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ || ೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅಮ್ಮೆನು (ಒಲ್ಲೆನು)+ ಅಲ್ಲಿಗೆ ದೇವಿ ನಿಮ್ಮಯ ತಮ್ಮ ದುರುಳನು= ದೇವಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮ ತಮ್ಮನು ದುರುಳನು. ; ಲೇಸು= ಒಳಿತು, ಹೊಲ್ಲೆಹೆವು= ಎಮ್ಮ ತಾಗುವದು+ ಆತನು+ ಅಳಿದರೆ(ಸತ್ತರೆ)= ಒಳಿತು- ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹೇಳುವೆ; ಅವನು ಸತ್ತರೆ ನಮಗೆ ಕೆಟ್ಟಹೆಸರು ನಮ್ಮನ್ನು ತಾಗುವದು. ಬಳಿಕ ಹಳಿವು+ ಎಮಗೆ= ನಮಗೆ ಅದರದೋಷಬರುವುದು ಏಕೆಂದರೆ,; ನಿಮ್ಮ ನಾವು+ ಓಲೈಸಿ ನಿಮಗೆ ವಿಕರ್ಮವನು ಮಾಡುವದು ನಮಗೆ+ ಅದು ಧರ್ಮವಲ್ಲ+= ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಸೇವೆಮಾಡುವವರಾಗಿದ್ದು, ನಿಮಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡುವದು ನಮಗೆ ಅದು ಧರ್ಮವಲ್ಲ; ಧರ್ಮವಲ್ಲ+ ಉಳಿದವರ ಕಳುಹುವದು+ ಎಂದಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ(ಚಂದ್ರವದನೆ)= ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ಅರ್ಥ:ದೇವಿ, ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗಲು ಇಷ್ಟವಿಲ್ಲ; ನಿಮ್ಮ ತಮ್ಮನು ದುರುಳನು. ಒಳ್ಳೆಯದನ್ನು ಹೇಳುವೆ; ಅವನು ಸತ್ತರೆ ನಮಗೆ ಕೆಟ್ಟಹೆಸರು ನಮ್ಮನ್ನು ತಾಗುವದು. ಬಳಿಕ ನಮಗೆ ಅದರ ದೋಷಬರುವುದು. ಏಕೆಂದರೆ, ನಿಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಸೇವೆಮಾಡುವವರಾಗಿದ್ದು, ನಿಮಗೆ ಕೆಟ್ಟದ್ದನ್ನು ಮಾಡುವದು ನಮಗೆ ಅದು ಧರ್ಮವಲ್ಲ. ಉಳಿದವರಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರನ್ನು ಕಳುಹಿಸಿ, ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ಎನಗೆ ಭುಗಿಲೆಂದಳು ಸುಡೇತಕೆ
ಮನದ ಗರ್ವವ ನುಡಿವೆ ನಿನ್ನಿಂ
ದೆನಗೆ ಮೇಣೆನ್ನವರಿಗುಂಟೇ ಹಾನಿ ಹರಿಬಗಳು |
ಅನುಜನಾರೆಂದರಿಯೆ ಸಾಕಾ
ತನ ಸಮೀಪಕೆ ಹೋಗಿ ಬಾ ನಡೆ
ಯೆನಲು ಕೈಕೊಂಡಬಲೆ ಹೊರವಂಟಳು ನಿಜಾಲಯವ || ೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎನಗೆ ಭುಗಿಲು+ ಎಂದಳು ಸುಡು+ ಏತಕೆ ಮನದ ಗರ್ವವ ನುಡಿವೆ= ನನಗೆ ಆಡಂಬರದ ಎದುರು ಮಾತನಾಡಬೇಡ ಎಂದಳು. ಸುಡು ನಿನ್ನ ನೆಡತೆಯ, ಏಕೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಗರ್ವಹೊಂದಿ ಮಾತನಾಡುವೆ.; ನಿನ್ನಿಂದ+ ಎನಗೆ ಮೇಣ್+ ಎನ್ನವರಿಗೆ+ ಉಂಟೇ ಹಾನಿ ಹರಿಬಗಳು= ಕೆಲಸಗಳು - ಮುಖ್ಯ; ಅನುಜನು=ತಮ್ಮನು+ ಆರೆಂದು+ ಅರಿಯೆ(ತಿಳಿಯೆ - ನಿನಗೆ ತಿಳಿದಿಲ್ಲ.)= ನಿನ್ನಿಂದ ನನಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನವರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವುದೇ? ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ. ನನ್ನ ತಮ್ಮನು ಎಂತಹ ಶೂರನೆಂದು ನಿನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ.; ಸಾಕು+ ಆತನ ಸಮೀಪಕೆ ಹೋಗಿ ಬಾ ನಡೆಯೆನಲು ಕೈಕೊಂಡು+ ಅಬಲೆ ಹೊರವಂಟಳು ನಿಜ+ ಆಲಯವ= 'ಸಾಕು ನಿನ್ನ ಮಾತು, ಆತನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬಾ ನಡೆ' ಎನ್ನಲು, ಅವಳ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನ ಕೈಕೊಂಡು ಸೈರಂದ್ರಿ ತನ್ನ ವಸತಿಯಿಂದ ಹೊರವಂಟಳು.
ಅರ್ಥ: ನನಗೆ ಆಡಂಬರದ ಎದುರು ಮಾತನಾಡಬೇಡ ಎಂದಳು. ಸುಡು ನಿನ್ನ ನೆಡತೆಯ, ಏಕೆ ನಿನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಗರ್ವಹೊಂದಿ ಮಾತನಾಡುವೆ. ನಿನ್ನಿಂದ ನನಗೆ ಮತ್ತು ನನ್ನವರಿಗೆ ಹಾನಿಯಾಗುವುದೇ? ಕೆಲಸಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದಾಗ ಮಾಡುವುದು ಮುಖ್ಯ. ನನ್ನ ತಮ್ಮನು ಎಂತಹ ಶೂರನೆಂದು ನಿನಗೆ ಗೊತ್ತಿಲ್ಲ. 'ಸಾಕು ನಿನ್ನ ಮಾತು, ಆತನ ಸಮೀಪಕ್ಕೆ ಹೋಗಿ ಬಾ ನಡೆ' ಎನ್ನಲು, ಅವಳ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನ ಕೈಕೊಂಡು ಸೈರಂದ್ರಿಯು ತನ್ನ ವಸತಿಯಿಂದ ಹೊರವಂಟಳು.
ದೇವಿ ನೇಮಿಸಲರಿಯೆನೆಂದೊಡಿ
ದಾವ ಧರ್ಮವು ಶಿವ ಶಿವೀ ಹದ
ನಾವನವರಿಗೆ ತಹುದು ಬದ್ಧ ವಿಘಾತಿಯಿದು ಬಲುಹು |(ಸಾವನವರಿಗೆ)
ಸೇವಿಸುವದೇ ಕಷ್ಟವೆಂಬುದು
ಕೋವಿದರ ಮತ ಶಿವ ಶಿವಾ ರಾ
ಜೀವಲೋಚನ ಕೃಷ್ಣ ಬಲ್ಲನೆನುತ್ತ ಗಮಿಸಿದಳು || ೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ದೇವಿ ನೇಮಿಸಲು+ ಅರಿಯೆನೆಂದೊಡೆ+ ಇದಾವ ಧರ್ಮವು= ದೇವಿ ಸುದೇಷ್ಣೆಯು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲು, ಅದನ್ನು ಮಾಡಲು ಅರಿಯೆನು ಮಾಡಲಾರೆನು ಎಂದರೂ, ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಧರ್ಮವೇ? ನ್ಯಾಯವೇ?.; ಶಿವ ಶಿವ+ ಈ ಹದನು+ ಆವನ+ ಅವರಿಗೆ ತಹುದು ಬದ್ಧ (ಅಸಂಬದ್ಧವಾದ ನುಡಿ, ತಿಳಿದೂ ತಂದಕೊಂಡ) ವಿಘಾತಿಯಿದು (ಅನಾಹುತ) ಬಲುಹು= ಶಿವ ಶಿವ ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ, ಈ ಕಾರ್ಯ ಯಾವನನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ತರುವುದು ಎನ್ನಲು ಬಾರದು? ಅವರಿಗೆ ಸಾವನ್ನು ತರಬಹುದು. ಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ತಾವಾಗಿ ತಂದುಕೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಅನಾಹುತ ಇದು.; ಸೇವಿಸುವದೇ ಕಷ್ಟವೆಂಬುದು ಕೋವಿದರ ಮತ= ಸೇವೆಮಾಡುವುದೇ ಕಷ್ಟವೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿದವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಶಿವ ಶಿವಾ! ರಾಜೀವಲೋಚನ (ಕಮಲದಂತೆ ಕಣ್ಣುಳ್ಳವನು) ಕೃಷ್ಣ ಬಲ್ಲನು+ ಎನುತ್ತ ಗಮಿಸಿದಳು= ಶಿವ ಶಿವಾ! ಕೃಷ್ಣನೇ ಇದರ ರಹಸ್ಯ ಬಲ್ಲನು, ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹೊರಟಳು.
ಅರ್ಥ: ದೇವಿ ಸುದೇಷ್ಣೆಯು ಆಜ್ಞಾಪಿಸಲು, ಅದನ್ನು ಮಾಡಲಾರೆನು ಎಂದರೂ, ಒತ್ತಾಯಿಸುವುದು ಧರ್ಮವೇ? ನ್ಯಾಯವೇ?. ಶಿವ ಶಿವ ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ, ಈ ಕಾರ್ಯ ಯಾವನನ್ನು ಅವರಿಗೆ ಎಲ್ಲಿಗೆ ತರುವುದು ಎನ್ನಲು ಬಾರದು? ಅವರಿಗೆ ಸಾವನ್ನು ತರಬಹುದು. ಬದ್ಧತೆಯಿಂದ ತಾವಾಗಿ ತಂದುಕೊಂಡ ದೊಡ್ಡ ಅನಾಹುತ ಇದು. ಸೇವೆಮಾಡುವುದೇ ಕಷ್ಟವೆನ್ನುವುದು ತಿಳಿದವರ ಅಭಿಪ್ರಾಯ. ಶಿವ ಶಿವಾ! ಕೃಷ್ಣನೇ ಇದರ ರಹಸ್ಯ ಬಲ್ಲನು, ಎನ್ನುತ್ತಾ ಹೊರಟಳು.
ಹರಿ ಹರಿ ಶ್ರೀಕಾಂತ ದಾನವ
ಹರ ಮುರಾರಿ ಮುಕುಂದ ಗತಿಶೂ
ನ್ಯರಿಗೆ ನೀನೇ ಗತಿಯೆಲೈ ಗರುವಾಯಿಗೆಟ್ಟೆನಲೈ |
ಕುರುಕುಲಾಗ್ರಣಿ ಸೆಳೆದ ವಸ್ತ್ರಾ
ಕರುಷಣದ ಭಯ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆ
ಕರುಣಿ ನೀನೇ ಬಲ್ಲೆಯೆನುತಡಿಯಿಟ್ಟಳಬುಜಾಕ್ಷಿ || ೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹರಿ ಹರಿ ಶ್ರೀಕಾಂತ ದಾನವಹರ ಮುರಾರಿ ಮುಕುಂದ ಗತಿಶೂನ್ಯರಿಗೆ= ಗತಿಇಲ್ಲದವರಿಗೆ; ನೀನೇ ಗತಿಯೆಲೈ ಗರುವಾಯಿಗೆಟ್ಟೆನಲೈ (ಮಾನಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಬಂದಿದೆ, ಹಿರಿಮೆ ಕುಂದಿದೆನು ಎಲೈ) = ಕುರುಕುಲಾಗ್ರಣಿ= ದುರ್ಯೋಧನ, ಸೆಳೆದ ವಸ್ತ್ರಾಕರುಷಣದ ಭಯ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆ ಕರುಣಿ ನೀನೇ ಬಲ್ಲೆಯೆನುತ+ ಅಡಿಯಿಟ್ಟಳು+ ಅಬುಜಾಕ್ಷಿ
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯು ಕೃಷ್ನನ್ನ್ಉ ನೆನೆದಳು,'ಹರಿ ಹರಿ ಶ್ರೀಕಾಂತ ದಾನವಹರ ಮುರಾರಿ ಮುಕುಂದ ಗತಿಇಲ್ಲದವರಿಗೆ ನೀನೇ ಗತಿಯಪ್ಪಾ, ಮಾನಕ್ಕೆ ಕುಂದು ಬಂದಿದೆ, ದುರ್ಯೋಧನನು ಸೆಳೆದ ವಸ್ತ್ರಾಪಹರಣದ ಭಯ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆ; ಕರುಣಿ ನೀನೇ ಇದಕ್ಕೆ ಪರಿಹಾರ ಬಲ್ಲೆ,' ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮುಂದೆ ನೆಡೆದಳು.
ಸುರಪ ಶಿಖಿ ಯಮ ನಿರುತಿ ವರುಣಾ
ದ್ಯರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ ಕಣ್ಣೆವೆಯ ಬಿಗಿ
ದರೆಗಳಿಗೆ ನಿಂದಬುಜಮಿತ್ರನ ಭಜಿಸಿ ಕಂದೆರೆಯೆ |
ಮುರಿವ ದೈತ್ಯನ ಕಾಹ ಕೊಟ್ಟನು
ತರಣಿ ತರುಣಿಗೆ ಮಂದ ಮಂದೋ
ತ್ತರದ ಗಮನದಲಬಲೆ ಬಂದಳು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ || ೬ |
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಸುರಪ= ಇಂದ್ರ, ಶಿಖಿ= ಅಗ್ನಿ, ಯಮ ನಿರುತಿ ವರುಣ+ ಆದ್ಯರಿಗೆ ವಂದಿಸಿ= ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ ನಿರುತಿ ವರುಣ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿದೆ ನಮಿಸಿ, ; ಕಣ್ಣೆವೆಯ ಬಿಗಿದು+ ಅರೆಗಳಿಗೆ ನಿಂದು+ ಅಬುಜಮಿತ್ರನ (ಕಮಲದ ಮಿತ್ರ-ಸೂರ್ಯನನ್ನು) ಭಜಿಸಿ= ಕಣ್ಣೆರೆಪ್ಪೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಅರೆಗಳಿಗೆ ನಿಂತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಭಜಿಸಿ,; ಕಂದೆರೆಯೆ ಮುರಿವ ದೈತ್ಯನ (ಯಾರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸನ) ಕಾಹ= ಕಾವಲನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ತರಣಿ= ಸೂರ್ಯ ತರುಣಿಗೆ/ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಮಂದ= ಮೆಲ್ಲ ಮಂದೋತ್ತರದ ಗಮನದಲಿ+ ಅಬಲೆ ಬಂದಳು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ= ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯಲು ಯಾರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಕಾವಲನ್ನು ಕೊಟ್ಟನು ಸೂರ್ಯ ತರುಣಿಗೆ/ ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ನೆಡೆದು ದ್ರೌಪದಿ ಬಂದಳು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ.
ಅರ್ಥ:ಇಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ಯಮ ನಿರುತಿ ವರುಣ ಮೊದಲಾದ ದೇವತೆಗಳಿದೆ ನಮಿಸಿ, ಕಣ್ಣೆರೆಪ್ಪೆಯನ್ನು ಮುಚ್ಚಿ ಅರೆಗಳಿಗೆ ನಿಂತು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಭಜಿಸಿ, ಕಣ್ಣು ತೆರೆಯಲು ಸೂರ್ಯನು ಯಾರನ್ನೂ ಸೋಲಿಸಬಲ್ಲ ರಾಕ್ಷಸನ ಕಾವಲನ್ನು ದ್ರೌಪದಿಗೆ ಕೊಟ್ಟನು; ಅವಳು ಮೆಲ್ಲಮೆಲ್ಲನೆ ನೆಡೆದು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಳು.
ಚಾರು ನೂಪುರ ಝಣಝಣದ ಝೇಂ
ಕಾರ ರವದುಬ್ಬಿನಲಿ ಭವನ ಮ
ಯೂರ ಕುಣಿದವು ವರಕಟಾಕ್ಷದ ಮಿಂಚು ಥಳಥಳಿಸೆ
ಆರು ಹೊಗಳುವರಂಗವಟ್ಟದ
ಸೌರಭದ ಭಾರಣೆಗೆ ತುಂಬಿಯ
ಸಾರ ಕಟ್ಟಿತು ಬಂದಳಂಗನೆ ಕೀಚಕಾಲಯಕೆ ೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಚಾರು ನೂಪುರ(ಸುಂದರ ಕಾಲು ಕಡಗ,ಸರಪಳಿ) ಝಣಝಣದ ಝೇಂಕಾರ ರವದ(ಸದ್ದಿನ)+ ಉಬ್ಬಿನಲಿ ಭವನ= ಅರಮನೆಯ, ಮಯೂರ= ನವಿಲು, ಕುಣಿದವು= ವರಕಟಾಕ್ಷದ ಮಿಂಚು ಥಳಥಳಿಸೆ= ಕಣ್ಣಂಚಿನ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆದಾಗ, (ಎಲ್ಲರೂ ಹೊಗಳುವರು-->) ಆರು ಹೊಗಳುವರು+ ಅಂಗವಟ್ಟದ ಸೌರಭದ ಭಾರಣೆಗೆ ತುಂಬಿಯಸಾರ ಕಟ್ಟಿತು= ದೇಹದ ಸುಗಂಧ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ದುಂಬಿಗಳು ಸಾಲು ಸಾರದಂತೆ(ಸಂಕ - ಹಳ್ಳ ದಾಟಲು ಮರದ ಸಾರ ಇದೆ) ಕಟ್ಟಿತು, ಬಂದಳು+ ಅಂಗನೆ ಕೀಚಕ+ ಆಲಯಕೆ= ಅರಮನೆಗೆ.
ಅರ್ಥ:ಸುಂದರ ಕಾಲು ಸರಪಳಿಯ ಝಣಝಣದ ಝೇಂಕಾರ ಸದ್ದಿನ ಸಂತಸದಲ್ಲಿ ಅರಮನೆಯನವಿಲುಗಳು ಕುಣಿದವು. ಅವಳ ಕಣ್ಣಂಚಿನ ಮಿಂಚು ಹೊಳೆದಾಗ, ಎಲ್ಲರೂ ಹೊಗಳುವರು. ಅವಳ ದೇಹದ ಸುಗಂಧ ಪರಿಮಳಕ್ಕೆ ದುಂಬಿಗಳು ಸಾಲಾಗಿ ಬಂದವು. ಹೀಗೆ ದ್ರೌಪದಿ ಕೀಚಕನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದಳು.
ಮನುಮಥನ ಮದದಾನೆ ಕಂದ
ರ್ಪನ ಮಹಾಮಂತ್ರಾಧಿದೇವತೆ
ಜನವು ಮರುಳಹ ಮದ್ದು ಸಂಸೃತಿಸುಖದ ಸಾಕಾರೆ |
ಮನಸಿಜನ ಮಸೆದಲಗು ಮುನಿ ಮೋ
ಹನತಿಲಕ ಲಾವಣ್ಯಸಾಗರ
ಜನಿತ ಲಕ್ಷ್ಮಿ ಲತಾಂಗಿ ಬಂದಳು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ || ೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಮನುಮಥನ= ಮನ್ಮಥನ ಮದದಾನೆ. ಕಂದರ್ಪನ=ಮನ್ಮಥನ, ಮದನನ ಮಹಾಮಂತ್ರದ ಅಧಿದೇವತೆ; ಜನವು ಮರುಳಹ ಮದ್ದು= ಜನರು ಮರುಳಾಗುವಂತಹ ಮದ್ದು/ ಔಷಧಿ; ಸಂಸೃತಿ(ಐಹಿಕ ಜೀವನ, ಸಂಸಾರ ೨ ಜನನ ಹಾಗೂ ಮರಣಗಳ ಚಕ್ರ,) ಸುಖದ ಸಾಕಾರೆ= ಐಹಿಕ ಜೀವನದ ಸುಖವು ಆಕಾರ ತಳೆದಂತೆ ಇರುವವಳು. ಮನಸಿಜನ ಮಸೆದಲಗು= ಮದನನ ಹರಿತವಾದ ಕತ್ತಿ; ಮುನಿ ಮೋಹನ ತಿಲಕ ಲಾವಣ್ಯಸಾಗರಜನಿತ ಲಕ್ಷ್ಮಿ= ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಲಾವಣ್ಯಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿದ್ದಳು; ಲತಾಂಗಿ ಬಂದಳು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ= ಈ ಬಗೆಯ ಲಾವನ್ಯವತಿ ದ್ರೌಪದಿಯು ಕೀಚಕನ ಮನೆಗೆ ಬಂದಳು.
ಅರ್ಥ: ಮನ್ಮಥನ ಮದದಾನೆ. ಮದನನ ಮಹಾಮಂತ್ರದ ಅಧಿದೇವತೆ; ಜನರು ಮರುಳಾಗುವಂತಹ ಮದ್ದು; ಈ ಜಗತ್ತಿನ / ಐಹಿಕ ಜೀವನದ ಸುಖವು ಆಕಾರ ತಳೆದಂತೆ ಇರುವವಳು; ಮದನನ ಹರಿತವಾದ ಕತ್ತಿ; ಮುನಿಗಳನ್ನೂ ಮೋಹಪಡಿಸಬಲ್ಲ ಲಾವಣ್ಯಸಮುದ್ರದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದಲಕ್ಷ್ಮಿಯಂತಿದ್ದಳು; ಈ ಬಗೆಯ ಲಾವಣ್ಯವತಿ ದ್ರೌಪದಿಯು ಕೀಚಕನ ಅರಮನೆಗೆ ಬಂದಳು.
ಕುಡಿತೆಗಂಗಳ ಚಪಲೆಯುಂಗುರ
ವಿಡಿಯ ನಡುವಿನ ನೀರೆ ಹಂಸೆಯ
ನಡೆಯ ಗಮನದ ಮೌಳಿಕಾತಿ ಪಯೋಜ ಪರಿಮಳದ |
ಕಡುಚೆಲುವೆ ಬರಲವನ ತನು ನಡ
ನಡುಗಿ ನಿಂದುನದಾವ ಹೆಂಗಸು
ಪಡೆದಳೀ ಚೆಲುವಿಕೆಯನೆನುತೀಕ್ಷಿಸಿದನಂಗನೆಯ || ೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕುಡಿತೆಗಂಗಳ ಚಪಲೆಯ+ ಉಂಗುರವಿಡಿಯ(ತೋರು ಬೆರಳು ಹೆಬ್ಬೆರಳು ಸೇರಿಸಿ ಉಂಗುರ ಮಾಡಿದರೆ ಅಷ್ಟು ಚಿಕ್ಕ) ನಡುವಿನ(ಸೊಂಟ) ನೀರೆ= ಬೊಗಸೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳ ಮಿಂಚಿನಂತಿರುವ, ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿಯಷ್ಟು ಸೊಂಟದ ಹೆಣ್ಣು,; ಹಂಸೆಯ ನಡೆಯ ಗಮನದ= ಹಂಸದಂತೆ ನೆಡಿಗೆಯಂತೆ ನೆಡೆಯುವವಳು,; ಮೌಳಿಕಾತಿ ((ಮೌಳಿ-ತಲೆ ನವಿಲಿನಂತೆ ಎತ್ತಿದ ತಲೆಯುಳ್ಳವಳು)) ಪಯೋಜ ಪರಿಮಳದ ಕಡುಚೆಲುವೆ= ಕಮಲದ ಪರಿಮಳದ ಅತಿಚೆಲುವೆ,; ಬರಲು+ ಅವನ ತನು ನಡನಡುಗಿ ನಿಂದುನು+ ಅದು+ ಆವ ಹೆಂಗಸು ಪಡೆದಳು+ ಈ ಚೆಲುವಿಕೆಯನು+ ಎನುತ+ ಈಕ್ಷಿಸಿದನು+ ಅಂಗನೆಯ= ಃಇಗಿರುವ ಸೈರಂದ್ರಿ ಬರಲು ಕೀಚಕನ ದೇಹ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನಡನಡುಗಿ ಕ್ಷಣ ಸ್ಥಬ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅದು ಇನ್ನು ಬೇರೆಯಾವ ಹೆಂಗಸು ಈ ಬಗೆಯ ಚೆಲುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾದ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವಳನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡಿದನು.(stunned - bewildered)
ಅರ್ಥ: ಬೊಗಸೆಯಷ್ಟು ದೊಡ್ಡ ಕಣ್ಣುಗಳ ಒಂದು ಮುಷ್ಟಿಯಷ್ಟು ಸೊಂಟದ ಮಿಂಚಿನಂತಿರುವ ಹೆಣ್ಣು, ಹಂಸದಂತೆ ನೆಡಿಗೆಯಂತೆ ನೆಡೆಯುವವಳು, ನವಿಲಿನಂತೆ ತಲೆಯೆತ್ತಿನೆಡೆಯವ ಕಮಲದ ಪರಿಮಳದ ಅತಿಚೆಲುವೆ, ಹೀಗಿರುವ ಸೈರಂದ್ರಿ ಬರಲು ಅವಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕೀಚಕನ ದೇಹ ದಿಗ್ಭ್ರಮೆಯಿಂದ ನಡನಡುಗಿ ಕ್ಷಣ ಸ್ಥಬ್ಧನಾಗಿ ನಿಂತನು. ಅದಿನ್ನಾವ ಹೆಂಗಸು ತಾನೆ ಈ ಬಗೆಯ ಚೆಲುವಿಕೆಯನ್ನು ಪಡೆಯಲು ಸಾದ್ಯ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅವಳನ್ನು ದಿಟ್ಟಿಸಿ ನೋಡಿದನು.
ಅರಿದು ನೆತ್ತರುಗಾಣದಲಗಿದು
ನೆರೆ ಬಿಗಿಯೆ ಮೈ ಬಾಸುಳೇಳದ
ಹುರಿ ಬಲಿದ ನೇಣ್ಸೋಂಕಿದೊಡೆ ಹೊಗೆ ಮಸಗದೆದೆಗಿಚ್ಚು |
ಅರರೆ ಕಂಗಳ ಧಾರೆ ಯಾವನ
ಕೊರಳ ಕೊಯ್ಯದದಾವನರಿಕೆಯ
ಹುರುಳುಗೆಡಿಸದಿದಾವ ನಿಲುವನು ಶಿವ ಶಿವಾಯೆಂದ || ೧೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರಿದು= ಕತ್ತರಿಸಿ, ನೆತ್ತರುಗಾಣದಲಗಿದು= ಗಾಯಮಾಡಿಯೂ ರಕ್ತಬರಿಸದ ಕತ್ತಿಯಬಾಯಿ ಇದು. ನೆರೆ ಬಿಗಿಯೆ ಮೈ ಬಾಸುಳೇಳದ ಹುರಿ= ಉರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮೈಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದರೂ ಬಾಸುಂಡೆ ಬರದ ಹುರಿಯ ಚಾಟಿ ಇವಳು. ಬಲಿದ ನೇಣ್ಸೋಂಕಿದೊಡೆ= ಬಲಿದ+ ನೇಣ್+ ಸೋಂಕಿದೊಡೆ, ಹೊಗೆ ಮಸಗದೆ+ ಎದೆಗೆ+ ಕಿಚ್ಚು= ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ನೇಣು ಇವಳು, ಹೊಗೆಬರದ ಎದೆಗೆ ಹತ್ತಿದ ಬೆಂಕಿ ಇವಳು.; ಅರರೆ ಕಂಗಳ ಧಾರೆ ಯಾವನ ಕೊರಳ ಕೊಯ್ಯದು+ ಅದಾವನ+ ಅರಿಕೆಯ ಹುರುಳುಗೆಡಿಸದು+ ಅದಾವ ನಿಲುವನು ಶಿವ ಶಿವಾ+ ಯೆಂದ= ಅರರೆ ಇವಳ ಕಣ್ನುಗಳ ಧಾರೆಯ ನೋಟ ಯಾವನ ಕೊರಳ ಕೊಯ್ಯದೆ ಬಿಡುವುದು. ಅದು ಯಾವನ ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಿಮಿತವನ್ನು ಕೆಡಿಸದೆ ಅದು ಯಾರುತಾನೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವನು, ಶಿವ ಶಿವಾ ಯೆಂದ ಕೀಚಕ.
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ನೋಡಿ ಅವಳ ಅಂದಕ್ಕೆ ಬೆಚ್ಚಿದ ಕೀಚಕ, (ಇವಳು) ಗಾಯಮಾಡಿಯೂ ರಕ್ತಬರಿಸದ ಕತ್ತಿಯಬಾಯಿ ಇದು. ಮೈಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಅಪ್ಪಿದರೆ ಉರಿಯಾಗುವಂತೆ ಮೈಗೆ ಬಿಗಿಯಾಗಿ ಹೊಡೆತ ಬಿದ್ದರೂ ಬಾಸುಂಡೆ ಬರದ ಹುರಿಯ ಚಾಟಿ ಇವಳು. ಕುತ್ತಿಗೆಗೆ ಬಲವಾಗಿ ಸುತ್ತಿದ ನೇಣು ಇವಳು, ಹೊಗೆಬರದ ಎದೆಗೆ ಹತ್ತಿದ ಬೆಂಕಿ ಇವಳು. ಅರರೆ ಇವಳ ಕಣ್ನುಗಳ ಧಾರೆಯ ನೋಟ ಯಾವನ ಕೊರಳ ಕೊಯ್ಯದೆ ಬಿಡುವುದು. ಅದು ಯಾವನ ಬುದ್ಧಿಯ ಸ್ಥಿಮಿತವನ್ನು ಕೆಡಿಸದೆ ಇರುವುದು! ಇವಳ ರೂಪದ ಮುಂದೆ ಅದು ಯಾರುತಾನೆ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ನಿಲ್ಲುವನು, ಶಿವ ಶಿವಾ! ಯೆಂದ ಕೀಚಕ.
ಆವ ಜನ್ಮದ ಸುಕೃತ ಫಲ ನೆರೆ
ದೀ ವಧುವ ಸೇರಿದರೊ ಧನ್ಯರು
ತಾವಲಾ ಬಳಿಕೇನು ಪೂರ್ವದ ಸುಖದ ಸರ್ವಸ್ವ |
ಭಾವಿಸಲು ಸುಕೃತಾವಳಿಗಳಿಂ
ದೀ ವನಿತೆಯಲ್ಲಿಂದ ಮೇಣಿ
ನ್ನಾವುದತಿಶಯವುಂಟೆನುತ ಖಳರಾಯನಿದಿರೆದ್ದ || ೧೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಆವ ಜನ್ಮದ ಸುಕೃತ ಫಲ ನೆರೆದು+ ಈ ವಧುವ ಸೇರಿದರೊ ಧನ್ಯರು ತಾವಲಾ= ಯಾವ ಜನ್ಮದ ಸುಕೃತ ಫಲದಿಂದ ಹಿರಿಮೆಗಳಿಸಿ ಈ ವಧುವ ಸೇರಿದರೊ ಅವರೇ (ತಾವು) ಧನ್ಯರು ಅಲ್ಲವೇ!; ಬಳಿಕ+ ಏನು ಪೂರ್ವದ ಸುಖದ ಸರ್ವಸ್ವ,= ಮತ್ತೇನಿದೆ ಇವಳು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಒದಗಿದ ಸುಖದ ಸರ್ವಸ್ವ; ಭಾವಿಸಲು ಸುಕೃತ+ ಆವಳಿಗಳು+ ಇಂದು+= ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಇಂದು ಆ ಪುಣ್ಯದ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಒದಗಿದಂತಿದೆ. ಈ ವನಿತೆಯು+ ಎಲ್ಲಿಂದ/ ವನಿತೆಯಲ್ಲಿಂದ (ವನಿತೆಗಿಂತ) ಮೇಣಿನ್ನಾವುದು+ ಅತಿಶಯವುಂಟೆನುತ ಖಳರಾಯನು+ ಇದಿರು+ ಎದ್ದ= ಈ ವನಿತೆಗಿಂತ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನಾವುದು ಅತಿಶಯವಾದುದು ಉಂಟೇ, ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ; ಎನ್ನುತ್ತಾ ಖಳರಾಯನು ಅವಳನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಲಲು ಎದ್ದು ನಿಂತ.
ಅರ್ಥ: ಯಾವ ಜನ್ಮದ ಸುಕೃತ ಫಲದಿಂದ ಹಿರಿಮೆಗಳಿಸಿ ಈ ವಧುವನ್ನು ಸೇರಿದರೊ ಅವರೇ ಧನ್ಯರು ಅಲ್ಲವೇ! ಅಷ್ಟರ ಮೇಲೆ ಅದಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚಿನದು ಮತ್ತೇನಿದೆ! ಇವಳು ಹಿಂದಿನ ಜನ್ಮಗಳ ಪುಣ್ಯದಿಂದ ಒದಗಿದ ಸುಖದ ಸರ್ವಸ್ವ; ಯೋಚಿಸಿದರೆ ಇಂದು ತನಗೆ ಆ ಪುಣ್ಯದ ದುಪ್ಪಟ್ಟು ಒದಗಿದಂತಿದೆ. ಈ ವನಿತೆಗಿಂತ ಮತ್ತೆ ಇನ್ನಾವುದು ಅತಿಶಯವಾದುದು ಉಂಟೇ, ಇಲ್ಲವೇ ಇಲ್ಲ. ಎನ್ನುತ್ತಾ ಕೀಚಕನು ಅವಳನ್ನು ಎದುರುಗೊಳ್ಲಲು ಎದ್ದು ನಿಂತ.
ತರುಣಿ ಬಾ ಕುಳ್ಳಿರು ಮದಂತಃ
ಕರಣದೆಡರಡಗಿತ್ತು ಕಾಮನ
ದುರುಳತನಕಿನ್ನಂಜುವೆನೆ ನೀನೆನಗೆ ಬಲವಾಗೆ |
ಬಿರುದ ಕಟ್ಟುವೆನಿಂದುವಿಗೆ ಮಧು
ಕರಗೆ ಕೋಗಿಲೆಗೆಂದು ಖಳನ
ಬ್ಬರಿಸಿ ನುಡಿಯಲು ಖಾತಿಗೊಂಡಿಂತೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ || ೧೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ತರುಣಿ ಬಾ ಕುಳ್ಳಿರು ಮದಂತಃಕರಣದ (ಮತ್-ನನ್ನ ಅಂತಃಕರಣ)+ ಎಡರು+ ಅಡಗಿತ್ತು= 'ತರುಣಿ ಬಾ ಕುಳಿತುಕೊ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಎಡರುದುಗುಡ- ಆತಂಕ ಅಡಗಿತು ಪರಿಹಾರವಾಯಿತು.; ಕಾಮನ ದುರುಳತನಕೆ+ ಇನ್ನಂಜುವೆನೆ ನೀನು+ ಎನಗೆ ಬಲವಾಗೆ ಬಿರುದ ಕಟ್ಟುವೆನು(ಹಾರಿಸುತ್ತೇನೆ)+ ಇಂದುವಿಗೆ= ಕಾಮನ ಕಾಟಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ಅಂಜುವುದಿಲ್ಲ, ನೀನು ನನಗೆ ಬೆಂಬಲಕೊಟ್ಟರೆ ಬಿರುದಿನ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಇಂದುವಿಗೆ ಮಧುಕರಗೆ ಕೋಗಿಲೆಗೆಂದು ಖಳನು+ ಅಬ್ಬರಿಸಿ ನುಡಿಯಲು= ಕಾಮನ ಸಂಗಾತಿಗಳಾದ ಚಂದ್ರನಿಗೆ, ದುಂಬಿಗೆ, ಕೋಗಿಲೆಗಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸಿ ಗೆಲ್ಲವೆ,' ಎಂದು ಕೀಚಕನು ಅಬ್ಬರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು.; ಖಾತಿಗೊಂಡು+ ಇಂತೆಂದಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ= ಆಗ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ಹೀಗೆಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ಅರ್ಥ: ಕೀಚಕನು ಎದ್ದು ಆದರದಿಂದ, 'ತರುಣಿ ಬಾ ಕುಳಿತುಕೊ. ನನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನ ಆತಂಕ ಅಡಗಿತು ಪರಿಹಾರವಾಯಿತು. ಕಾಮನ ಕಾಟಕ್ಕೆ ಇನ್ನು ಅಂಜುವುದಿಲ್ಲ, ನೀನು ನನಗೆ ಬೆಂಬಲಕೊಟ್ಟರೆ ಬಿರುದಿನ ಜಯದ ಧ್ವಜವನ್ನು ಹಾರಿಸುತ್ತೇನೆ, ಕಾಮನ ಸಂಗಾತಿಗಳಾದ ಚಂದ್ರನಿಗೆ, ದುಂಬಿಗೆ, ಕೋಗಿಲೆಗಗಳಿಗೆ ಎದುರುನಿಂತು ಗೆಲ್ಲವೆ,' ಎಂದು ಕೀಚಕನು ಅಬ್ಬರಿಸಿ ಹೇಳಿದನು. ಆಗ ದ್ರೌಪದಿ ಸಿಟ್ಟಾಗಿ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಬಾಯಿ ಹುಳುವುದು ಬಯಲ ನುಡಿದೊಡೆ
ನಾಯಿತನ ಬೇಡೆಲವೊ ಕೆಡದಿರು
ರಾಯರಂಗನೆ ಕಳುಹೆ ಬಂದೆನು ಮಧುವ ತರಲೆಂದು |
ಸಾಯಬೇಕೇ ಹಸಿದ ಶೂಲವ
ಹಾಯಿ ಹೋಗೆನೆ ನಿನ್ನ ಬೈಗಳು
ನೋಯಿಸುವವೇ ತನ್ನನೆನುತವೆ ತುಡುಕಿದನು ಸತಿಯ || ೧೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಬಾಯಿ ಹುಳುವುದು ಬಯಲ(ಇಲ್ಲದ್ದು- ಸಲ್ಲದ್ದನ್ನು) ನುಡಿದೊಡೆ ನಾಯಿತನ ಬೇಡೆಲವೊ ಕೆಡದಿರು= ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹುಳು ಬೀಳುವುದುಸಲ್ಲದ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿದರೆ.; ನಾಯಿತನ ಬೇಡೆಲವೊ ಕೆಡದಿರು ರಾಯರಂಗನೆ ಕಳುಹೆ ಬಂದೆನು ಮಧುವ ತರಲೆಂದು= ನಾಯಿಯಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ; ಎಲವೊ ಕೆಟ್ಟು ಹಾಳಾಗಬೇಡ; ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿ ಬಂದಿಲ್ಲ, ಮಧುವ ತರಲಿಕ್ಕಾಗಿ ರಾಣಿ ಕಳುಹುಹಿಸಲು ಬಂದೆ. ಸಾಯಬೇಕೇ ಹಸಿದ ಶೂಲವಹಾಯಿ ಹೋಗೆನೆ, ನಿನ್ನ ಬೈಗಳು ನೋಯಿಸುವವೇ ತನ್ನನೆನುತವೆ ತುಡುಕಿದನು ಸತಿಯ= ನಿನಗೆ ಸಾಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ ಶೂಲವನ್ನು ಹುಗಿದು ಆ ಹಸಿದ ಶೂಲವನ್ನು ಹಾಯಿದು ಸಾಯಿ ಹೋಗು, ಎನ್ನಲು, ನಿನ್ನ ಬೈಗಳು ನನ್ನನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎನ್ನತ್ತಾ, ಅವಳನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು ಎಳೆದುಕೊಂಡನು.
ಅರ್ಥ: ಕೀಚಕ, ಸಲ್ಲದ ಮಾತನ್ನು ಆಡಿದರೆ ನಿನ್ನ ಬಾಯಿಯಲ್ಲಿ ಹುಳು ಬೀಳುವುದು.; ನಾಯಿಯ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಮಾಡಬೇಡ; ಎಲವೊ ಕೆಟ್ಟು ಹಾಳಾಗಬೇಡ; ನಾನು ನಿನ್ನನ್ನು ಬಯಸಿ ಬಂದಿಲ್ಲ, ಮಧುವ ತರಲಿಕ್ಕಾಗಿ ರಾಣಿ ಕಳುಹುಹಿಸಲು ಬಂದೆ. ನಿನಗೆ ಸಾಯಬೇಕೆಂದಿದ್ದರೆ ಶೂಲವನ್ನು ಹುಗಿದು ಆ ಹಸಿದ ಶೂಲವನ್ನು ಹಾಯ್ದು ಸಾಯಿ, ಹೋಗು, ಎನ್ನಲು, ನಿನ್ನ ಬೈಗಳು ನನ್ನನ್ನು ನೋಯಿಸುತ್ತವೆಯೇ ಎನ್ನತ್ತಾ, ಅವಳನ್ನು ಕೈಹಿಡಿದು ಎಳೆದುಕೊಂಡನು.

ಕೀಚಕನ ಆಕ್ರಮಣ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಕರವನೊಡೆಮುರುಚಿದಳು ಬಟ್ಟಲ
ಧರೆಯೊಳೀಡಾಡಿದಳು ಸತಿ ಮೊಗ
ದಿರುಹಿ ಬಾಗಿಲ ದಾಂಟಿ ಭಯದಲಿ ನಡುಗಿ ಡೆಂಡಣಿಸಿ
ತರಳೆ ಹಾಯ್ದಳು ಮೊಲೆಯ ಜಘನದ
ಭರದಿ ಬಡನಡು ಮುರಿಯದಿಹುದೇ
ವರ ಸಭಾಗ್ಯತೆಗೆನಲು ರಭಸದೊಳೋಡಿದಳು ಸಭೆಗೆ ೧೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕರವನೊಡೆಮುರುಚಿದಳು= ಕೈಯನ್ನು ಕೂಡಲೆ ತಿರುಚಿ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು,; ಬಟ್ಟಲಧರೆಯೊಳೀಡಾಡಿದಳು= ಮಧುವಿಗಾಗಿ ತಂದಿದ್ದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ನೆಲ್ಲೆ ಎಸೆದಳು, ಸತಿ ಮೊಗದಿರುಹಿ ಬಾಗಿಲ ದಾಂಟಿ ಭಯದಲಿ ನಡುಗಿ ಡೆಂಡಣಿಸಿ ತರಳೆ ಹಾಯ್ದಳು= ಅವಳು ಮುಖವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಬಾಗಿಲ ದಾಟಿ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾ, ಹೆಣ್ಣು ಓಡಿದಳು. ಮೊಲೆಯ ಜಘನದ ಭರದಿ ಬಡನಡು ಮುರಿಯದಿಹುದೇ ವರ ಸಭಾಗ್ಯತೆಗೆ+ ಎನಲು ರಭಸದೊಳು+ ಓಡಿದಳು ಸಭೆಗೆ= ಎದೆ ನಿತಂಬಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಅವಳ ಬಡನಡು- ಸಣ್ಣ ಸೊಂಟ ಮುರಿಯದಿದ್ದುಹದೇ ಅವಳ ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಗ್ಯವು ಎನ್ನುವಂತೆ ರಭಸದಿಂದ ವಿರಾಟ ರಾಯನ ಸಭೆಗೆ ಓಡಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ಕೈಯನ್ನು ಕೂಡಲೆ ತಿರುಚಿ ಬಿಡಿಸಿಕೊಂಡು, ಮಧುವಿಗಾಗಿ ತಂದಿದ್ದ ಬಟ್ಟಲನ್ನು ಅಲ್ಲೆ ಎಸೆದಳು, ಅವಳು ಮುಖವನ್ನು ತಿರುಗಿಸಿ ಬಾಗಿಲ ದಾಟಿ ಭಯದಿಂದ ನಡುಗಿ ದುಃಖಿಸುತ್ತಾ ಓಡಿದಳು. ಅವಳ ಎದೆ ನಿತಂಬಗಳ ಭಾರದಿಂದ ಅವಳ ಸಣ್ಣ ಸೊಂಟ ಮುರಿಯದಿದ್ದುಹದೇ ಅವಳ ದೊಡ್ಡ ಸಭಾಗ್ಯವು ಎನ್ನುವಂತೆ ರಭಸದಿಂದ ವಿರಾಟ ರಾಯನ ಸಭೆಗೆ ಓಡಿದಳು.
ಒಡನೆ ಬೆಂಬತ್ತಿದನು ತುರುಬನು
ಹಿಡಿದು ತೊತ್ತಿನ ಮಗಳೆ ಹಾಯ್ದರೆ
ಬಿಡುವೆನೇ ಫಡಯೆನುತ ಹೊಯ್ದನು ಕಾಲಲೊಡೆಮೆಟ್ಟಿ
ಕೆಡೆದು ರಕುತವ ಕಾರಿ ಹುಡಿಯಲಿ
ಮುಡಿ ಹೊರಳಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯಲಿ ಸೈ
ಗೆಡೆದ ಕದಳಿಯ ಕಂಬದಂತಿರೆ ಕಾಂತೆ ಹೊರಳಿದಳು ೧೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಒಡನೆ ಬೆಂಬತ್ತಿದನು ತುರುಬನು ಹಿಡಿದು ತೊತ್ತಿನ ಮಗಳೆ ಹಾಯ್ದರೆ ಬಿಡುವೆನೇ= ಕೂಡಲೆ ಕೀಚಕನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೋದನು; ಅವಳ ತುರುಬನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತೊತ್ತಿನ ಮಗಳೆ ಓಡಿದರೆ ಬಿಡುತ್ತೇನೆಯೇ!; ಫಡ ಯೆನುತ ಹೊಯ್ದನು ಕಾಲಲೊಡೆಮೆಟ್ಟಿ ಕೆಡೆದು, ರಕುತವ ಕಾರಿ ಹುಡಿಯಲಿ ಮುಡಿ ಹೊರಳಿ ಬಿರುಗಾಳಿಯಲಿ ಸೈಗೆಡೆದ (ಮುರಿದುಬಿದ್ದ) ಕದಳಿಯ ಕಂಬದಂತಿರೆ ಕಾಂತೆ ಹೊರಳಿದಳು= ಫಡ ಎಂದು ಆರ್ಭಟಿಸಿ, ಕೆಡವಿ ಕಾಲಲ್ಲಿ ಒಡನೆಯೇ ಮೆಟ್ಟಿ ಹೊಡೆದನು. ಅವಳು ಬಿದ್ದು ರಕ್ತವನ್ನು ಕಾರಿ ಧೂಳಿನ ಹುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬಿಚ್ಚದ ಮುಡಿ ಹೊರಳಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಬಿದ್ದ ಬಾಳಿಯಗಿಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿರಲು ದ್ರೌಪದಿ ಹೊರಳಾಡಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ಕೂಡಲೆ ಕೀಚಕನು ಬೆನ್ನಟ್ಟಿ ಹೋದನು; ಅವಳ ತುರುಬನ್ನು ಹಿಡಿದು, ತೊತ್ತಿನ ಮಗಳೆ ಓಡಿದರೆ ಬಿಡುತ್ತೇನೆಯೇ! ಫಡ ಎಂದು ಆರ್ಭಟಿಸಿ, ಕೆಡವಿ ಕಾಲಲ್ಲಿ ಒಡನೆಯೇ ಮೆಟ್ಟಿ ಹೊಡೆದನು. ಅವಳು ಬಿದ್ದು ರಕ್ತವನ್ನು ಕಾರಿ ಧೂಳಿನ ಹುಡಿಯಲ್ಲಿ ಅವಳ ಬಿಚ್ಚದ ಮುಡಿ ಹೊರಳಾಡುತ್ತಿತ್ತು. ಅದು ಬಿರುಗಾಳಿಯಲ್ಲಿ ಮುರಿದುಬಿದ್ದ ಬಾಳಿಯಗಿಡದಂತೆ ಕಾಣುತ್ತಿರಲು ದ್ರೌಪದಿ ಹೊರಳಾಡಿದಳು.
ಕರುಳ ತೆಗೆ ತಿನ್ನಡಗನೆನುತ
ಬ್ಬರಿಸಿ ಸೂರ್ಯನು ಕೊಟ್ಟ ದಾನವ
ನುರವಣಿಸಿ ಕೀಚಕನ ಹೊಯ್ದನು ಹಿಡಿದು ಕುಸುಬಿದನು |
ದುರುಳನಡೆಗೆಡೆದೆದ್ದು ನಿಮಿಷದೊ
ಳೊರಲುತೋಡಿದನಾಲಯಕೆ ಬಳಿ
ಕರಸ ಮೊದಲಾದಖಿಳಜನ ನಡುಗಿತ್ತು ಭಯ ಹೊಯ್ದು || ೧೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕರುಳ ತೆಗೆ ತಿನ್ನಡಗನು(ತಿನ್ನು+ ಅಡಗನು- ಮಾಂಸವನ್ನು)+ ಎನುತ+ ಅಬ್ಬರಿಸಿ ಸೂರ್ಯನು ಕೊಟ್ಟ ದಾನವನು+ ಉರವಣಿಸಿ(ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ, ಪರಾಕ್ರಮಿಸಿ) ಕೀಚಕನ ಹೊಯ್ದನು ಹಿಡಿದು ಕುಸುಬಿದನು= 'ಕರುಳ ತೆಗೆ' 'ತಿನ್ನು ಮಾಂಸವನ್ನು ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅಬ್ಬರಿಸಿ ಸೂರ್ಯನು ದ್ರೌಪದಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದೈತ್ಯನು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ಹೊಡೆದನು ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಸುಗರಿದನು/ ಕುಕ್ಕರಿಸಿದನು. ; ದುರುಳ ನಡೆಗೆಡೆದು(ಬಿದ್ದು)+ ಎದ್ದು ನಿಮಿಷದೊಳು+ ಒರಲುತ+ ಓಡಿದನು+ ಆಲಯಕೆ, ಬಳಿಕ+ ಅರಸ ಮೊದಲಾದ+ ಅಖಿಳಜನ ನಡುಗಿತ್ತು ಭಯ ಹೊಯ್ದು= ದುಷ್ಟ ಕೀಚಕನು ಬಿದ್ದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನೋವಿನಿಂದ ಒರಲುತ್ತಾ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಸ ವಿರಾಟ ಮೊದಲಾದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ, ಭಯಪಟ್ಟು ನಡುಗಿದರು..
ಅರ್ಥ: 'ಕರುಳ ತೆಗೆ' 'ಮಾಂಸವನ್ನು ತಿನ್ನು' ಎನ್ನುತ್ತಾ ಅಬ್ಬರಿಸಿ ಸೂರ್ಯನು ದ್ರೌಪದಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗೆ ಕೊಟ್ಟ ದೈತ್ಯನು ಮುನ್ನುಗ್ಗಿ ಕೀಚಕನನ್ನು ಹೊಡೆದನು ಮತ್ತೆ ಅವನನ್ನು ಹಿಡಿದು ಕುಸುಗರಿದನು. ದುಷ್ಟ ಕೀಚಕನು ಬಿದ್ದು ನಿಮಿಷದಲ್ಲಿ ಎದ್ದು ನೋವಿನಿಂದ ಒರಲುತ್ತಾ ತನ್ನ ಮನೆಗೆ ಓಡಿಹೋದನು. ಬಳಿಕ ಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಅರಸ ವಿರಾಟ ಮೊದಲಾದ ಜನರೆಲ್ಲರೂ, ಭಯಪಟ್ಟು ನಡುಗಿದರು.
ಹೊಡೆ ಮರಳಿ ಮುರಿದೆದ್ದು ತುರುಬಿನ
ಹುಡಿಯ ಕೊಡಹುತ ಮೊಲೆಗೆ ಮೇಲುದು
ತೊಡಿಸಿ ಗಲ್ಲದ ರಕುತವನು ಬೆರಲಿಂದ ಮಿಡಿ ಮಿಡಿದು |
ನುಡಿಯಲಾಗದೆ ಖಳನು ಹೆಂಗುಸ
ಬಡಿಯೆ ನೋಡುತ್ತಿಹರೆ ಹಿರಿಯರು
ಹಿಡಿದ ಮೌನವ ಹೊತ್ತು ಲೇಸೆಂದಬಲೆ ಹಲುಬಿದಳು || ೧೭ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹೊಡೆ ಮರಳಿ= ಮಗ್ಗುಲಾಗಿ, ಮುರಿದೆದ್ದು ತುರುಬಿನ ಹುಡಿಯ ಕೊಡಹುತ= ದ್ರೌಪದಿಯು ಮಗ್ಗುಲಾಗಿ ಮೈಮುರಿದು ಎದ್ದು ತುರುಬಿಗ ಹತ್ತಿದ ಧೂಳನ್ನು ಕೊಡವಿದಳು,; ಮೊಲೆಗೆ ಮೇಲುದು ತೊಡಿಸಿ ಗಲ್ಲದ ರಕುತವನು ಬೆರಲಿಂದ ಮಿಡಿ ಮಿಡಿದು= ಎದೆಗೆ ಮೇಲುಸೆರಗನ್ನು ಹೊದೆದು, ಗಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹರಿದ ರಕ್ತವನ್ನು ಬೆರಳಿಂದ ಮಿಡಿ ಮಿಡಿದು ತೆಗೆದು ಕೊಡವಿದಳು.; ನುಡಿಯಲಾಗದೆ ಖಳನು ಹೆಂಗುಸ ಬಡಿಯೆ ನೋಡುತ್ತಿಹರೆ ಹಿರಿಯರು,= ದುಷ್ಟನು ಹೆಂಗುಸನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತನ್ನಾಡಲು ಆಗದೆ ಹಿರಿಯರಾದವರು ನೋಡುತ್ತಿರಬಹುದೆ; ಹಿಡಿದ ಮೌನವ ಹೊತ್ತು ಲೇಸೆಂದು+ ಅಬಲೆ ಹಲುಬಿದಳು (ಮೌನವ ಹಿಡಿದ ಹೊತ್ತು ಲೇಸು ಎಂದು) = ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಮೌನವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲುಆರಿಸಿಕೊಂಡ- ಹಿಡಿದ ಈ ಹೊತ್ತು ಲೇಸು - ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ದುಃಖಿಸಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯು ಮಗ್ಗುಲಾಗಿ ಮೈಮುರಿದು ಎದ್ದು ತುರುಬಿಗ ಹತ್ತಿದ ಧೂಳನ್ನು ಕೊಡವಿದಳು; ಎದೆಗೆ ಮೇಲುಸೆರಗನ್ನು ಹೊದೆದು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಳು; ಗಲ್ಲಕ್ಕೆ ಹರಿದ ರಕ್ತವನ್ನು ಬೆರಳಿಂದ ಮಿಡಿ ಮಿಡಿದು ತೆಗೆದು ಕೊಡವಿದಳು; ದುಷ್ಟನು ಹೆಂಗುಸನ್ನು ಬಡಿಯುತ್ತಿದ್ದರೆ ಮಾತನ್ನಾಡಲು ಆಗದೆ ಹಿರಿಯರಾದವರು ನೋಡುತ್ತಿರಬಹುದೆ; ಈ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಿರಿಯರಾದವರು ಮೌನವ್ರತವನ್ನು ಆಚರಿಸಲು ಆರಿಸಿಕೊಂಡ ಈ ಹೊತ್ತು ಪ್ರಶಸ್ತವಾಗಿದೆ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ದುಃಖಿಸಿದಳು.
ಶಿವ ಶಿವಾ ಪಾಪಿಗಳು ಪತಿಯಾ
ದವರ ತಾಗಲಿ ಸುಯ್ಲಕಟ ನಾ
ಲುವರ ನಡುವಣ ಹಾವು ಸಾಯದು ನಿರಪರಾಧಿಯನು |
ಅವಗಡಿಸಿದನು ಖಳನು ಧರ್ಮದ
ವಿವರ ಸುದ್ದಿಯನಾಡದೀ ಜನ
ನಿವಹ ಘೋರಾರಣ್ಯವಾಯ್ತೆಂದೊರಲಿದಳು ತರಳೆ || ೧೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಶಿವ ಶಿವಾ ಪಾಪಿಗಳು ಪತಿಯಾದವರ ತಾಗಲಿ ಸುಯ್ಲು+ ಅಕಟ= ಶಿವ ಶಿವಾ ಪಾಪಿಗಳಾದ ಪತಿಯಾದವರನ್ನು ಈ ಸುಯ್ಲು - ನಿಟ್ಟುಸಿರು ತಾಗಲಿ, ಅಕಟ; ನಾಲುವರ ನಡುವಣ ಹಾವು ಸಾಯದು= ನಾಲ್ಕು ಜನರ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಹಾವು ಸಾಯದು - ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ನಿರಪರಾಧಿಯನು ಅವಗಡಿಸಿದನು ಖಳನು, ಧರ್ಮದ ವಿವರ ಸುದ್ದಿಯನು+ ಆಡದ+ ಈ ಜನನಿವಹ(ಸಮೂಹ) ಘೋರಾರಣ್ಯವಾಯ್ತು+ ಎಂದು ಒರಲಿದಳು ತರಳೆ= ನಿರಪರಾಧಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ದುಷ್ಟನು ಹೊಡೆದನು. ಧರ್ಮದ ವಿವರ ವಿಚಾರವನ್ನು ಆಡದ ಈ ಜನಸಮೂಹವು ಘೋರಾರಣ್ಯವೇ ಸರಿ ಎಂದು ಗೋಳಿಟ್ಟಳು ತರಳೆ.
ಅರ್ಥ: ಶಿವ ಶಿವಾ! ಪಾಪಿಗಳಾದ ಪತಿಯಾದವರನ್ನು ಈ ನನ್ನ- ನಿಟ್ಟುಸಿರು ತಾಗಲಿ, ಅಕಟ ನಾಲ್ಕು ಜನರ ನಡುವೆ ಇದ್ದ ಹಾವು ಸಾಯದು - ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬರೂ ಮತ್ತೊಬ್ಬನ ಕಡೆ ನೋಡುತ್ತಾರೆ; ನಿರಪರಾಧಿಯಾದ ನನ್ನನ್ನು ದುಷ್ಟನು ಹೊಡೆದನು. ಧರ್ಮದ ವಿವರ ವಿಚಾರವನ್ನು ಆಡದ ಈ ಜನಸಮೂಹವು ಘೋರಾರಣ್ಯವೇ ಸರಿ ಎಂದು ಗೋಳಿಟ್ಟಳು ತರಳೆ.
ಎಲವೊ ದೇಶಿಗ ಕಂಕ ಭಟ್ಟನೆ
ಹಲವು ಧರ್ಮವ ಬಲ್ಲೆ ಗಡ ನೃಪ
ತಿಲಕಗರುಹುವದೇನು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗುಚಿತವಿದು |
ತಿಳಿಯೆ ದೇಶಿಗರಿಂಗೆ ದೇಶಿಗ
ರೊಲವು ಸಮನಿಸಬೇಕು ಸಭೆಯಲಿ
ಬಲವಿಹೀನರಿಗಾಪ್ತರಿಲ್ಲೆಂದೆಬಲೆಯೊರಲಿದಳು || ೧೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎಲವೊ ದೇಶಿಗ ಕಂಕ ಭಟ್ಟನೆ ಹಲವು ಧರ್ಮವ ಬಲ್ಲೆ ಗಡ= ದ್ರೌಪದಿಯು ಕಂಕಭಟ್ಟನ ವೇಶದಲ್ಲಿದ್ದ ಪತಿ ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಕುರಿತು, 'ಎಲವೊ ಪರದೇಶಿ ಕಂಕಭಟ್ಟನೆ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲೆಯಲ್ಲವೇ, ಗಡ! ನೃಪತಿಲಕಗೆ ಅರುಹುವದೇನು(ಹೇಳುವುದು ) ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ+ ಉಚಿತವು+ ಇದು ತಿಳಿಯೆ= ರಾಜನಿಗೆ ಧರ್ನವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಏನಯ್ಯಾ ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾದದ್ದು; ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಯ್ಯಾ; ದೇಶಿಗರಿಂಗೆ ದೇಶಿಗರ+ ಒಲವು ಸಮನಿಸಬೇಕು (ಕೊಡು ಸಹಕರಿಸು ಬೆಂಬಲಿಸು) ಸಭೆಯಲಿ ಬಲವಿಹೀನರಿಗೆ+ ಆಪ್ತರಿಲ್ಲೆಂದು+ ಅಬಲೆಯು+ ಒರಲಿದಳು= ಪರದೇಶಿಗರಿಗೆ ಪರದೇಶಿಗರು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಲವಿಹೀನರಿಗೆ ಆಪ್ತರಿಲ್ಲವಲ್ಲಾ ಎಂದು ಸೈರಂದ್ರಿಯು ಗೋಳಿಟ್ಟಳು.
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯು ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕಂಕಭಟ್ಟನ ವೇಶದ ಪತಿ ಧರ್ಮಜನನ್ನು ಕುರಿತು, 'ಎಲವೊ ಪರದೇಶಿ ಕಂಕಭಟ್ಟನೆ ಎಲ್ಲಾ ಧರ್ಮವನ್ನು ಬಲ್ಲೆಯಲ್ಲವೇ, ಗಡ! ಏನಯ್ಯಾ ರಾಜನಿಗೆ ಧರ್ನವನ್ನು ಹೇಳುವುದು ಸನ್ಯಾಸಿಗಳಿಗೆ ಉಚಿತವಾದದ್ದು, ಇದನ್ನು ತಿಳಿಯಯ್ಯಾ; ಸುಮ್ಮನಿರುವೆಯಲ್ಲಾ!; (ತಾನೂ ಪರದೇಶಿ- ಅವನೂ ಪರದೇಸಿ) ಪರದೇಶಿಗರಿಗೆ ಪರದೇಶಿಗರು ಬೆಂಬಲವನ್ನು ಕೊಡಬೇಕು; ಈ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಬಲಹೀನರಿಗೆ ಆಪ್ತರಿಲ್ಲವಲ್ಲಾ ಎಂದು ಹೇಳಿ, ಸೈರಂದ್ರಿಯು ಗೋಳಿಟ್ಟಳು.
ಧೈರ್ಯವನು ನೆರೆ ಬಲಿದು ಮೇಲಣ
ಕಾರ್ಯಭಾಗವನರಿದು ನೃಪಜನ
ವರ್ಯ ನೋಡದೆ ನುಡಿಸದಿದ್ದನು ಧರ್ಮನಂದನನು |
ಶೌರ್ಯಕವಸರವಲ್ಲ ನಮಗೀ
ಯಾರ್ಯನಾಜ್ಞೆಯೆನುತ್ತ ಬಳಿಕಾ
ತುರ್ಯರಿದ್ದರು ಪಾರ್ಥ ಯಮಳರು ಬಲಿದ ದುಗುಡದಲಿ || ೨೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಧೈರ್ಯವನು ನೆರೆ ಬಲಿದು ಮೇಲಣ ಕಾರ್ಯಭಾಗವನು+ ಅರಿದು= ಧರ್ಮಜನು ಎದೆಗುಂದದೆ ಧೈರ್ಯವನು ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿಮಾಡಿಕೊಂದು, ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಭಾಗವಾದ ಒಂದುವರ್ಷದ ಅಡಗುವಿಕೆಯ ಗಡುವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು; ನೃಪಜನವರ್ಯ ನೋಡದೆ ನುಡಿಸದೆ+ ಇದ್ದನು ಧರ್ಮನಂದನನು= ಅಲ್ಲಿದ್ದ ನೃಪರನ್ನೂ, ಜನವರ್ಯರನ್ನೂ ನೋಡದೆ ಯಾರನ್ನೂ ಗಮನಿಸದಂತೆ ಇದ್ದನು.; ಶೌರ್ಯಕೆ+ ಅವಸರವಲ್ಲ(ಸುಸಮಯವಲ್ಲ) ನಮಗೆ+ ಈಯ (ಈಯನು- ಕೊಡನು)+ ಆರ್ಯನು+ ಅಜ್ಞೆಯ+ ಎನುತ್ತ, ಬಳಿಕ+ ಆತುರ್ಯರಿದ್ದರು ಪಾರ್ಥ ಯಮಳರು ಬಲಿದ ದುಗುಡದಲಿ= ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಇದು ಅವಸರವಲ್ಲ ನಮಗೆ ಆರ್ಯನಾದ ಹಿರಿಯನು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ ಎನುತ್ತ, ಆ ಘಟನೆಯ ಬಳಿಕ ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಆತುರಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಜನ ತಮ್ಮಂದಿರಾದ ಪಾರ್ಥನೂ ನಕುಲ ಸಹದೇವರೂ ಉಕ್ಕಿದ ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರು.
ಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಜನು ಎದೆಗುಂದದೆ ಧೈರ್ಯವನು ಹೆಚ್ಚು ಗಟ್ಟಿಮಾಡಿಕೊಂದು, ಮುಂದಿನ ಕಾರ್ಯಭಾಗವಾದ ಒಂದುವರ್ಷದ ಅಡಗುವಿಕೆಯ ಗಡುವನ್ನು ಮುಗಿಸುವ ಅಗತ್ಯವನ್ನು ಅರಿತುಕೊಂಡು, ಅಲ್ಲಿದ್ದ ನೃಪರನ್ನೂ, ಜನವರ್ಯರನ್ನೂ ನೋಡದೆ ಯಾರನ್ನೂ ಗಮನಿಸದಂತೆ ಇದ್ದನು. ಶೌರ್ಯವನ್ನು ತೋರಿಸಲು ಇದು ಅವಸರವಲ್ಲ ನಮಗೆ ಆರ್ಯನಾದ ಹಿರಿಯನು ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕೊಡಲಿಲ್ಲ ಎನುತ್ತ, ಆ ಘಟನೆಯ ಬಳಿಕ ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಆತುರಪಡುತ್ತಿದ್ದ ಧರ್ಮಜನ ತಮ್ಮಂದಿರಾದ ಪಾರ್ಥನೂ ನಕುಲ ಸಹದೇವರೂ ಉಕ್ಕಿದ ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಸುಮ್ಮನಿದ್ದರು.
ನೊಂದಳಕಟಾ ಸತಿಯೆನುತ ಮನ
ನೊಂದು ಸೈವೆರಗಾಗಿ ಖತಿಯಲಿ
ಕಂದಿ ನಸು ಮೈಬಾಗಿ ರೋಷದೊಳೌಡನೊಡೆಯವುಚಿ |
ಮಂದಿಯರಿಯದವೊಲು ಕುಚೇಷ್ಟೆಯೊ
ಳೊಂದಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ಬಾಗಿ ನೋಡಿದ
ನಂದು ರಾಜಾಲಯದ ಮುಂದಣ ಮರನನಾ ಭೀಮ || ೨೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ನೊಂದಳು(ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಳಲ್ಲಾ)+ ಅಕಟಾ ಸತಿ(ದ್ರೌಪದಿಯು )+ ಯೆನುತ ಮನನೊಂದು ಸೈವೆರಗಾಗಿ ಖತಿಯಲಿ(ಸಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ) ಕಂದಿ= ಆದರೆ ಭೀಮನು ಅಕಟಾ ದ್ರೌಪದಿಯು ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಳಲ್ಲಾ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೊಂದುಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲರೆದುರು ಆಕ್ರಮಣದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಬಹಳ ಬೆರಗಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮುಖ ಕಪ್ಪಾಯಿತು, ಕಂದಿತು, ಆಗ ನಸು ಮೈಬಾಗಿ ರೋಷದೊಳು+ ಔಡನು+ ಒಡೆಯವುಚಿ ಮಂದಿಯು+ ಅರಿಯದವೊಲು ಕುಚೇಷ್ಟೆಯೊಳು+ ಒಂದಿ ಮೆಲ್ಲನೆ ಬಾಗಿ ನೋಡಿದನು+ ಅಂದು ರಾಜಾಲಯದ ಮುಂದಣ ಮರನನು+ ಆ ಭೀಮ= ಆಗ ಭೀಮನು ಮೈಬಗ್ಗಿ ರೋಷದಿಂದ ಔಡನು- ದವಡೆಯನ್ನು ಒಡೆಯವುಚಿ ಕಚ್ಚಿ, ಜನರು ತಿಳಿಯದಂತೆ ಕುಚೇಷ್ಟೆಯೊಳೋ ಎಂಬಂತೆ ಒಂದುಸ್ವಲ್ಪ ಮೆಲ್ಲನೆ ಬಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ಮರವನ್ನು ನೋಡಿದನು. (ಮರವನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಕೀಚಕನನ್ನು ಬಡಿಯಲೋ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು)
ಅರ್ಥ: ಆದರೆ ಭೀಮನು, ಅಕಟಾ, ದ್ರೌಪದಿಯು ಸಂಕಟಪಡುತ್ತಿದ್ದಾಳಲ್ಲಾ ಎನ್ನುತ್ತಾ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ನೊಂದುಕೊಂಡು, ಎಲ್ಲರೆದುರು ಆಕ್ರಮಣದ ಘಟನೆಯನ್ನು ಕಂಡು ಬಹಳ ಬೆರಗಾಗಿ ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಮುಖ ಕಪ್ಪಾಗಿ ಕಂದಿತು. ಆಗ ಭೀಮನು ಮೈಬಗ್ಗಿ ರೋಷದಿಂದ ದವಡೆಯನ್ನು ಒಡೆಯವುಚಿ ಕಚ್ಚಿ, ಜನರು ತಿಳಿಯದಂತೆ ಕುಚೇಷ್ಟೆಯೊಳೋ ಎಂಬಂತೆ ಒಂದುಸ್ವಲ್ಪ ಮೆಲ್ಲನೆ ಬಾಗಿ ಅರಮನೆಯ ಮುಂದಿನ ಮರವನ್ನು ನೋಡಿದನು. (ಮರವನ್ನೇ ಕಿತ್ತು ಕೀಚಕನನ್ನು ಬಡಿಯಲೋ ಎಂದು ಯೋಚಿಸಿದನು)
ಒಳಗೆ ನಿಶ್ಚೈಸಿದನು ಮೊದಲಲಿ
ಹಿಳಿದು ಹಿಂಡುವೆನಿವಳ ಬಡಿದೀ
ಖಳನನಿವನೊಡಹುಟ್ಟಿದರನಿವನಖಿಳ ಬಾಂಧವರ |
ಬಳಿಕ ವಿಗಡ ವಿರಾಟ ರಾಯನ
ಕೊಲುವೆನರಿಯದ ಮುನ್ನ ಕೌರವ
ಕುಲವ ಸವರುವೆನೆಂದು ಕಿಡಿಕಿಡಿಯಾದನಾ ಭೀಮ || ೨೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಒಳಗೆ ನಿಶ್ಚೈಸಿದನು ಮೊದಲಲಿ ಹಿಳಿದು( ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಸುಕಿ) ಹಿಂಡುವೆನು+ ಇವಳ ಬಡಿದ+ ಈ+ ಖಳನನು+ ಇವನ+ ಒಡಹುಟ್ಟಿದರನು+ ಇವನ+ ಅಖಿಳ ಬಾಂಧವರ,= ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗೇ ನಿಶ್ಚೈಸಿದನು, 'ಮೊದಲು ಇವಳನ್ನು ಬಡಿದ ಈ ಕೀಚಕನನ್ನು ಅವನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಸುಕಿ ಹಿಂಡುವೆನು; ನಂತರ ಇವನ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಂಧವರನ್ನೂ ಕೊಂದು;; ಬಳಿಕ ವಿಗಡ ವಿರಾಟ ರಾಯನ ಕೊಲುವೆನು+ ಅರಿಯದ ಮುನ್ನ ಕೌರವಕುಲವ ಸವರುವೆನೆಂದು ಕಿಡಿಕಿಡಿಯೋದನು+ ಆ ಭೀಮ= 'ಬಳಿಕ ವೀರ ವಿರಾಟರಾಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲವೆನು, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೌರವರು ತಿಳಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಅವರಕುಲವನ್ನೆ ಸವರಿಹಾಕುತ್ತೇನೆ', ಎಂದು ಆ ಭೀಮನು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಬೆಂಕಿಯಂತಾದನು.
ಅರ್ಥ: ಭೀಮನು ಮನಸ್ಸಿನ ಒಳಗೇ ನಿಶ್ಚೈಸಿದನು, 'ಮೊದಲು ಇವಳನ್ನು ಬಡಿದ ಈ ಕೀಚಕನನ್ನು ಅವನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರನ್ನು ಗಟ್ಟಿಯಾಗಿ ಹಿಸುಕಿ ಹಿಂಡುವೆನು; ನಂತರ ಇವನ ಎಲ್ಲಾ ಬಾಂಧವರನ್ನೂ ಕೊಂದು, ಬಳಿಕ ವೀರ ವಿರಾಟರಾಜನನ್ನು ಕೊಲ್ಲವೆನು, ಈ ವಿಷಯವನ್ನು ಕೌರವರು ತಿಳಿಯುವ ಮೊದಲೇ ಅವರಕುಲವನ್ನೆ ಸವರಿಹಾಕುತ್ತೇನೆ', ಎಂದುಕೊಂಡು ಆ ಭೀಮನು ಸಿಟ್ಟಿನಿಂದ ಬೆಂಕಿಯಂತಾದನು.
ಆತನಿಂಗಿತದನುವನರಿತು ಮ
ಹೀತಳಾಧಿಪ ಧರ್ಮಸುತನತಿ
ಕಾತರಿಸದಿರು ವಲಲ ಸೈರಿಸು ಸೈರಿಸಕಟೆನುತ |
ಈ ತರುವ ಮುರಿಯದಿರು ಸುಜನ
ವ್ರಾತಕಾಶ್ರಯವೂರ ಹೊರಗೆ ಮ
ಹಾತಿಶಯ ತರುವುಂಟು ನಿನ್ನಯ ಬಾಣಸಿನ ಮನೆಗೆ || ೨೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಆತನ+ ಇಂಗಿತದ+ ಅನುವನು+ ಅರಿತು ಮಹೀತಳಾಧಿಪ ಧರ್ಮಸುತನು+ ಅತಿಕಾತರಿಸದಿರು ವಲಲ,= ಭೀಮನ/ ಆತನ ಉದ್ದೇಶದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅರಿತು ರಾಜ ಧರ್ಮಜನು ಭೀಮನಿಗೆ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು, 'ಅತಿಅವಸರ ಮಾಡಬೇಡ, ವಲಲ;; ಸೈರಿಸು ಸೈರಿಸು+ ಅಕಟ+ ಎನುತ ಈ ತರುವ ಮುರಿಯದಿರು ಸುಜನ ವ್ರಾತಕೆ+ ಆಶ್ರಯ+ ವೂ/ ಊರ ಹೊರಗೆ ಮಹಾತಿಶಯ ತರುವುಂಟು ನಿನ್ನಯ ಬಾಣಸಿನ ಮನೆಗೆ= ವಲಲ, ಸೈರಿಸು ಸಹನೆಹೊಂದು, ಅಕಟಾ, ಎನ್ನುತ್ತಾ, ಈ ಮರವನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಡ, ಸುಜನಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಅದು ನೆರಳಿನ ಆಶ್ರಯವು. ಊರ ಹೊರಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮರವುಂಟು ನಿನ್ನಯ ಅಡಿಗೆಯಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸು' ಎಂದನು.
ಅರ್ಥ:ಭೀಮನ ಉದ್ದೇಶದ ಯೋಜನೆಯನ್ನು ಅರಿತು ರಾಜ ಧರ್ಮಜನು ಭೀಮನಿಗೆ ಸೂಚ್ಯವಾಗಿ ಹೇಳಿದನು, 'ಅತಿಅವಸರ ಮಾಡಬೇಡ, ವಲಲ, ಸೈರಿಸು ಸಹನೆಹೊಂದು, ಅಕಟಾ, ಎನ್ನುತ್ತಾ, ಈ ಮರವನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಡ, ಸುಜನಸಮೂಹಕ್ಕೆ ಅದು ನೆರಳಿನ ಆಶ್ರಯವು. ಊರ ಹೊರಗೆ ದೊಡ್ಡ ಮರವುಂಟು ನಿನ್ನಯ ಅಡಿಗೆಯಮನೆಗೆ ಬೇಕಾದರೆ ಅದನ್ನು ಉಪಯೋಗಿಸು' ಎಂದನು.
ಧರ್ಮಮಯ ತರುವಿದನು ಮುರಿಯದಿ
ರೆಮ್ಮ ಮಾತನು ಕೇಳೆನಲು ಮಿಗೆ
ಸುಮ್ಮನೋಲಗದಿಂದ ಸರಿದನು ಭೀಮ ದುಗುಡದಲಿ |
ಕರ್ಮಫಲವಿದು ನಿನಗೆ ಮಾನಿನಿ
ನಿಮ್ಮ ಭವನಕೆ ಹೋಗು ಶಿಕ್ಷಿಸ
ಲಮ್ಮದೀ ಸಭೆ ಬಗೆಯನಾತನು ಮತ್ಸ್ಯಭೂಪತಿಯ || ೨೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಮಯ ತರುವು+ ಇದನು ಮುರಿಯದಿರೆಮ್ಮ ಮಾತನು ಕೇಳೆನಲು= ಧರ್ಮಜನು, 'ನೆರಳು ಕೊಡುವ ಧರ್ಮತುಂಬಿದ ಈ ಮರವನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಡ ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು,' ಎನ್ನಲು,; ಮಿಗೆ ಸುಮ್ಮನೆ+ ಓಲಗದಿಂದ ಸರಿದನು ಭೀಮ ದುಗುಡದಲಿ= ತನಗೆ ಕೈ ಮೀರಿದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಸುಮ್ಮನೆ ಸಭೆಯಿಂದ ಭೀಮನು ದುಗುಡದಿಂದ - ದುಃಖ ಮತ್ತು ಕೋಪದಿಂದ ಸರಿದನು/ ಹೊರಟು ಹೋದನು.;; ಕರ್ಮಫಲವಿದು ನಿನಗೆ ಮಾನಿನಿ ನಿಮ್ಮ ಭವನಕೆ ಹೋಗು, ಶಿಕ್ಷಿಸಲು+ ಅಮ್ಮದು+ ಈ ಸಭೆ ಬಗೆಯನು (ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ)+ ಆತನು ಮತ್ಸ್ಯಭೂಪತಿಯ= ಸೈರಂದ್ರೀ, ಇದು ನಿನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಫಲವು, ನಿನಗೆ ಸಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ, ಮಾನವಂತ ಸೈರಂದ್ರೀ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು; ಈ ಸಭೆ ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಆಗದು -ಆ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಆತನು ಮತ್ಸ್ಯರಾಜನನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ,' ಎಂದು ಧರ್ಮಜನು ಹೇಳಿದನು.
ಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಜನು,'ನೆರಳು ಕೊಡುವ ಧರ್ಮತುಂಬಿದ ಈ ಮರವನ್ನು ಮುರಿಯಬೇಡ ನಮ್ಮ ಮಾತನ್ನು ಕೇಳು,' ಎನ್ನಲು, ತನಗೆ ಕೈ ಮೀರಿದ ಸ್ಥಿತಿ ಎಂದು ಸುಮ್ಮನೆ ಸಭೆಯಿಂದ ಭೀಮನು ದುಗುಡದಿಂದ ಹೊರಟು ಹೋದನು. ಸೈರಂದ್ರೀ, ಇದು ನಿನ್ನ ಹಿಂದಿನ ಕರ್ಮಫಲವು, ನಿನಗೆ ಸಂದಿದೆ ಎಂದು ತಿಳಿ, ಮಾನವಂತ ಸೈರಂದ್ರೀ ನಿನ್ನ ಮನೆಗೆ ಹೋಗು; ಈ ಸಭೆ ಅವನನ್ನು ಶಿಕ್ಷಿಸಲು ಆಗದು -ಆ ಶಕ್ತಿ ಇಲ್ಲ, ಆತನು ಮತ್ಸ್ಯರಾಜನನ್ನು ಲಕ್ಷಿಸುವುದಿಲ್ಲ,' ಎಂದು ಧರ್ಮಜನು ಹೇಳಿದನು.
ಕೋಪಕವಸರವಲ್ಲ ಪತಿಗಳು
ಕಾಪುರುಷರೇ ನಿನ್ನವರು ಪರಿ
ತಾಪವನು ಬೀಳ್ಕೊಡು ಪತಿವ್ರತೆ ಪುಣ್ಯವಧು ನೀನು |
ದೀಪವಲ್ಲಾ ಕ್ಷಮೆಯಖಿಳ ದೋ
ಷಾಪಹಾರವು ಶೌರ್ಯ ಧರ್ಮದ
ರೂಪು ನೆಲೆಯಾ ಕ್ಷಮೆಯೆನಲು ಬಳಿಕೆಂದುಳಿಂದುಮುಖಿ || ೨೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕೋಪಕೆ+ ಅವಸರವಲ್ಲ ಪತಿಗಳು ಕಾಪುರುಷರೇ ನಿನ್ನವರು= ಈ ಸಮಯ ಕೋಪಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಧರ್ಭವಲ್ಲ. ನಿನ್ನವರಾದ ಪತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಲ್ಪಪುರುಷರೇ, ವೀರರು.; ಪರಿತಾಪವನು ಬೀಳ್ಕೊಡು= ಸಂಕಟಪಡುವುದನ್ನು ಬಿಡು.; ಪತಿವ್ರತೆ ಪುಣ್ಯವಧು ನೀನು ದೀಪವಲ್ಲಾ ಕ್ಷಮೆಯು+ ಅಖಿಳ ದೋಷ+ ಅಪಹಾರವು= ನೀನು ಪತಿವ್ರತೆ, ಪುಣ್ಯವಂತೆ ನೀನು, ಕ್ಷಮೆಯು ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ದೀಪವಲ್ಲವೇ! ಅದು ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ಕಳೆಯುವುದು; ಶೌರ್ಯ ಧರ್ಮದ ರೂಪು ನೆಲೆಯು+ ಆ ಕ್ಷಮೆ+ ಯೆನಲು ಬಳಿಕ+ ಎಂದುಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ= ಶೌರ್ಯವು ಧರ್ಮದ ರೂಪವು- ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರಾ ಅದು ಶೌರ್ಯ, ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕ್ರೌರ್ಯ. ಧರ್ಮದ ನೆಲೆಯು ಆ ಕ್ಷಮೆ,' ಎನ್ನಲು, ದ್ರೌಪದಿ ಬಳಿಕ ಹೀಗೆಂದಳು.
ಅರ್ಥ:ಧರ್ಮಜನು, ಈ ಸಮಯ ಕೋಪಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಧರ್ಭವಲ್ಲ. ನಿನ್ನವರಾದ ಪತಿಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಅಲ್ಪಪುರುಷರೇ, ವೀರರು.ಸಂಕಟಪಡುವುದನ್ನು ಬಿಡು. ನೀನು ಪತಿವ್ರತೆ, ಪುಣ್ಯವಂತೆ ನೀನು, ಕ್ಷಮೆಯು- ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಕಳೆಯುವ ದೀಪವಲ್ಲವೇ! ಅದು ಎಲ್ಲಾ ದೋಷಗಳನ್ನೂ ಕಳೆಯುವುದು; ಶೌರ್ಯವು ಧರ್ಮದ ರೂಪವು- ಅದಕ್ಕಾಗಿ ಉಪಯೋಗಿಸಿದಾಗ ಮಾತ್ರಾ ಅದು ಶೌರ್ಯ, ಅಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಅದು ಕ್ರೌರ್ಯ. ಧರ್ಮದ ನೆಲೆಯು ಆ ಕ್ಷಮೆ,' ಎನ್ನಲು, ದ್ರೌಪದಿ ಬಳಿಕ ಹೀಗೆಂದಳು.
ನೀರು ಹೊರಗಿಕ್ಕುವದು ಮೂರೇ
ಬಾರಿ ಬಳಿಕದು ಪಾಪಿ ಜಾಡಿಸೆ
ಸೈರಿಸದು ಅನ್ಯಾಯ ಬಹುಳತೆಗೇನ ಮಾಡುವೆನು |
ಸೈರಣೆಗೆ ತಾನವಧಿಯಿಲ್ಲಾ
ಪೌರುಷವು ಕಡು ಬಂಜೆಯಾಯಿತು
ಆರಯಿಕೆಯಲಿ ಜುಣುಗಿ ಜಾರುವಿರೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ || ೨೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: 'ನೀರು ಹೊರಗೆ+ ಇಕ್ಕುವದು ಮೂರೇ ಬಾರಿ= ನೀರು ಮುಳುಗಿದವನನ್ನು ಮೂರೇ ಬಾರಿಮಾತ್ರಾ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವುದು.; ಬಳಿಕ+ಅದು ಪಾಪಿ ಜಾಡಿಸೆ ಸೈರಿಸದು= ಬಳಿಕ ಅದು ನೀರಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪಾಪದವನು ಕೈಕಾಲು ಜಾಡಿಸಿದರೂ- ಬಡಿದರೂ ಸೈರಿಸದೆ ಅವನನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುವುದು. ಅನ್ಯಾಯ ಬಹುಳತೆಗೆ+ ಏನ ಮಾಡುವೆನು= ಅನ್ಯಾಯ ಬಹುಳ ಮಿತಿ ಮೀರಿದಾಗ ಏನನ್ನು ಮಾಡಲಿ,; ಸೈರಣೆಗೆ ತಾನು+ ಅವಧಿಯಿಲ್ಲಾ= ಸಹನೆಗೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಇಲ್ಲವೇ? ಪೌರುಷವು ಕಡು ಬಂಜೆಯಾಯಿತು= ಪೌರುಷವು ಪೂರ್ಣ ಬಂಜೆಯಾಯಿತು/ ಬತ್ತಿಹೋಯಿತು; ಆರಯಿಕೆಯಲಿ(ಧರ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ನೆವದಲ್ಲಿ), ಜುಣುಗಿ=ಉಡುಗಿ ಜಾರುವಿರಿ+ ಎಂದಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ= ಅದರಿಂದ ಧರ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ನೆವದಲ್ಲಿ ಉಡುಗಿ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವಿರಿ,' ಎಂದಳು ಅವಳು.
ಅರ್ಥ: 'ನೀರು ಮುಳುಗಿದವನನ್ನು ಮೂರೇ ಬಾರಿಮಾತ್ರಾ ಮೇಲಕ್ಕೆ ತಳ್ಳುವುದು. ಬಳಿಕ ಅದು ನೀರಿಗೆ ಬಿದ್ದ ಪಾಪದವನು ಕೈಕಾಲು ಜಾಡಿಸಿದರೂ- ಬಡಿದರೂ ಸೈರಿಸದೆ ಅವನನ್ನು ಮುಳುಗಿಸುವುದು. ಅನ್ಯಾಯ ಬಹುಳ ಮಿತಿ ಮೀರಿದಾಗ ಏನನ್ನು ಮಾಡಲಿ, ಸಹನೆಗೂ ಒಂದು ಮಿತಿ ಇಲ್ಲವೇ? ನಿಮ್ಮ ಪೌರುಷವು ಪೂರ್ಣ ಬತ್ತಿಹೋಯಿತು; ಅದರಿಂದ ಧರ್ಮವಿಮರ್ಶೆ ನೆವದಲ್ಲಿ ಉಡುಗಿ ಜಾರಿಕೊಳ್ಳುವಿರಿ,' ಎಂದಳು ಅವಳು.
ಅರರೆ ಹೆಂಗಸು ದಿಟ್ಟೆ ಮೋನದೊ
ಳಿರಲಿದಾವಂತರವು ರಾಯನ
ಹೊರೆಯಲೀ ಬಾಯ್ಬಡಿಕತನ ಗರುವಾಯಿಯೇನೆನಲು |
ಕೆರಳಿದಳು ಲಲಿತಾಂಗಿಯಿಲ್ಲಿಯ
ಹಿರಿಯರಲಿ ಹುರುಳಿಲ್ಲ ಮಾರುತಿ
ಗರುಹುವೆನು ಬಳಿಕಾದುದಾಗಲಿಯೆನುತ ತಿರುಗಿದಳು || ೨೭ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅರರೆ ಹೆಂಗಸು ದಿಟ್ಟೆ ಮೋನದೊಳಿರಲಿ+ ಇದಾವ+ ಅಂತರವು= ಅಬ್ಬಾ ಈ ಹೆಂಗಸು ದಿಟ್ಟೆ - ಗಯ್ಯಾಳಿ, ಬುದ್ಧಿಯ ಮಾತು ಹೇಳಿದರೆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಇದಾವ ಬಗೆಯ ವಿರೋಧ!;; ರಾಯನ ಹೊರೆಯಲೀ ಬಾಯ್ಬಡಿಕತನ ಗರುವಾಯಿಯ+ (ದೊಡ್ಡತನ)ಏನು+ ಎನಲು ಕೆರಳಿದಳು= ರಾಜನ ಎದುರಲ್ಲಿ ಇದೇನು ಬಾಯ್‍ಬಡಿಕತನ - ಅತಿ ಮಾತು, ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆ - ಏನು ಅಹಂಕಾರ, ಎಂದು ಜನ ಹೇಳಲು ಅವಳು ಸಿಟ್ಟಾದಳು/ ಕೆರಳಿದಳು;; ಲಲಿತಾಂಗಿ+ ಯಿ, ಇಲ್ಲಿಯ ಹಿರಿಯರಲಿ ಹುರುಳಿಲ್ಲ(ಸತ್ವ) ಮಾರುತಿಗೆ+ ಅರುಹುವೆನು(ಹೇಳುವೆನು) ಬಳಿಕ+ ಆದುದಾಗಲಿ+ ಯೆ- ಎನುತ ತಿರುಗಿದಳು= ಆಗ ದ್ರೌಪದಿಯು ಯಿಲ್ಲಿಯ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಸತ್ವವಿಲ್ಲ ಮಾರುತಿಗೆ / ಭೀಮನಿಗೆ ಹೇಳುವೆನು, ಬಳಿಕ ಆದದ್ದು ಆಯಿತು, ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಆಗಲಿ, ಎನ್ನುತ್ತಾ ತಿರುಗಿ ಹೊರಟಳು.
ಅರ್ಥ: ಅಬ್ಬಾ ಈ ಹೆಂಗಸು ದಿಟ್ಟೆ - ಗಯ್ಯಾಳಿ, ಬುದ್ಧಿಯ ಮಾತು ಹೇಳಿದರೆ ಮೌನದಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು. ಇದಾವ ಬಗೆಯ ವಿರೋಧ!; ರಾಜನ ಎದುರಲ್ಲಿ ಇದೇನು ಬಾಯ್‍ಬಡಿಕತನ - ಅತಿ ಮಾತು, ದೊಡ್ಡಸ್ತಿಕೆ - ಏನು ಅಹಂಕಾರ, ಎಂದು ಜನ ಹೇಳಲು ಅವಳು ಸಿಟ್ಟಾದಳು; ಆಗ ದ್ರೌಪದಿಯು ಯಿಲ್ಲಿಯ ಹಿರಿಯರಲ್ಲಿ ಸತ್ವವಿಲ್ಲ ಭೀಮನಿಗೆ ಹೇಳುವೆನು, ಬಳಿಕ ಆದದ್ದು ಆಯಿತು, ಏನು ಬೇಕಾದರೂ ಆಗಲಿ, ಎನ್ನುತ್ತಾ ತಿರುಗಿ ಹೊರಟಳು.
ಆ ಸುದೇಷ್ಣೆಯ ಮನೆಗೆ ಬರಲವ
ಳೀ ಸತಿಯ ನುಡಿಸಿದಳು ತಂಗಿ ವಿ
ಳಾಸವಳಿದಿದೆ ಮುಖದ ದುಗುಡವಿದೇನು ಹದನೆನಲು |
ಈಸು ಮರವೆಯಿದರಸುತನದ ಮ
ಹಾ ಸಗಾಢಿಕೆಯೆಮ್ಮ ನೀವಪ
ಹಾಸ ಮಾಡುವಿರೆನುತ ದುರುಪದಿ ನುಡಿದಳೊಡತಿಯನು || ೨೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಆ ಸುದೇಷ್ಣೆಯ ಮನೆಗೆ ಬರಲವಳು+ ಈ ಸತಿಯ ನುಡಿಸಿದಳು= ದ್ರೌಪದಿಯು ವಿರಾಟನ ಸಭೆಯಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾಗಿ ಆ ಸುದೇಷ್ಣೆಯ ಮನೆಗೆ ಬರಲವಳು+ ಈ ಸತಿಯ ನುಡಿಸಿದಳು= ಆ ಸುದೇಷ್ಣೆಯ ಮನೆಗೆ ಬರಲು ಅವಳೇ ಈ ಸೈರಂದ್ರಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದಳು.; ತಂಗಿ ವಿಳಾಸವಳಿದಿದೆ ಮುಖದ ದುಗುಡವಿದೇನು ಹದನೆನಲು= ತಂಗಿ ಮುಖವು ಕುಂದಿದೆ ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿದೇನು, ವಿಚಾರವೇನು ಎನ್ನಲು,;; ಈಸು ಮರವೆಯು+ ಇದು+ ಅರಸುತನದ ಮಹಾ ಸಗಾಢಿಕೆ+ ಯೆ+ ಎಮ್ಮ ನೀವು+ ಅಪಹಾಸ ಮಾಡುವಿರಿ+ ಎನುತ ದುರುಪದಿ ನುಡಿದಳು ಒಡತಿಯನು= ಇಷ್ಟೊಂದು ಮರೆವೆಯೇ? ಇದು ತಮ್ಮ ಅರಸುತನದ ಅಹಂಕಾರ, ನಮ್ಮನ್ನು ನೀವು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಿರಿ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಒಡತಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯು ವಿರಾಟನ ಸಭೆಯಿಂದ ಅವಮಾನಿತಳಾಗಿ ಆ ಸುದೇಷ್ಣೆಯ ಮನೆಗೆ ಬರಲು ಅವಳೇ ಈ ಸೈರಂದ್ರಿಯನ್ನು ಮಾತನಾಡಿಸಿದಳು. ತಂಗಿ ತಂಗಿ ಮುಖವು ಕುಂದಿದೆ ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ದುಃಖವಿದೇನು, ವಿಚಾರವೇನು ಎನ್ನಲು, ಇಷ್ಟೊಂದು ಮರೆವೆಯೇ? (ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ರಾಣಿಯೂ ಇದ್ದಳು?) ಇದು ತಮ್ಮ ಅರಸುತನದ ಅಹಂಕಾರ, ನಮ್ಮನ್ನು ನೀವು ಅಪಹಾಸ್ಯ ಮಾಡುತ್ತಿರುವಿರಿ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಒಡತಿಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ದುರುಳ ನಿಮ್ಮೊಡಹುಟ್ಟಿದನು ನೀ
ವರಸುಗಳು ತಿರುಕುಳಿಗಳಾವಿ
ನ್ನಿರಲು ಬಾರದು ನೃಪತಿ ತಪ್ಪಿದೊಡಾರು ಕಾವವರು |
ಕರೆಸಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಹೇಳಿ ಎನ್ನನು
ಹೊರೆಯಲಾಪರೆ ಹೊರೆಯಿರಲ್ಲದ
ಡರಸಿ ಕಳಹುವದೆನ್ನನೆನಲಿಂತೆಂದಳಾ ರಾಣಿ || ೨೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ದುರುಳ ನಿಮ್ಮ+ ಒಡಹುಟ್ಟಿದನು ನೀವು+ ಅರಸುಗಳು ತಿರುಕುಳಿಗಳು+ ಆವು+ ಇನ್ನಿರಲು ಬಾರದು,= ದುಷ್ಟನಾದ ನಿಮ್ಮ ತಮ್ಮ (ಕಾರಣನು) ನೀವೋ ಅರಸುಗಳು, ನಾವು ತಿರುಕುಳಿಗಳು- ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿರಲು ಸಾದ್ಯವಾಗದು;; ನೃಪತಿ ತಪ್ಪಿದೊಡೆ+ ಆರು ಕಾವವರು ಕರೆಸಿ ಬುದ್ಧಿಯ ಹೇಳಿ,= ರಾಜನೇ ತಪ್ಪಿನೆಡೆದರೆ ಯಾರು ಕಾಯುವವರು? ನೀವು ಅವನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ,;; ಎನ್ನನು ಹೊರೆಯಲು+ ಆಪರೆ(ಕಾಪಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಾದೆರೆ) ಹೊರೆಯಿರಿ+ ಇಲ್ಲದಡೆ+ ಅರಸಿ(ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಅರಸಿ-ಹುಡುಕಿ) ಕಳಹುವದು+ ಎನ್ನನು+ ಎನಲು+ ಇತೆಂದಳು+ ಆ ರಾಣಿ= ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಕಾಪಾಡಬಲ್ಲವರಾದೆರೆ ಕಾಪಾಡಿರಿ. ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಹುಡುಕಿ ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಹುಹಿಸುವದು; ಎನಲು+ ಇತೆಂದಳು+ ಆ ರಾಣಿ= ಎನ್ನಲು ಆ ರಾಣಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ದುಷ್ಟನಾದ ನಿಮ್ಮ ತಮ್ಮ ನನ್ನ ದುಃಖಕ್ಕೆ ಕಾರಣನು. ನೀವೋ ಅರಸುಗಳು, ನಾವು ಭಿಕ್ಷುಕರು, ಇಲ್ಲಿ ಇನ್ನಿರಲು ಸಾದ್ಯವಾಗದು; ರಾಜನೇ ತಪ್ಪಿನೆಡೆದರೆ ಯಾರು ಕಾಯುವವರು? ನೀವು ಅವನನ್ನು ಕರೆಸಿ ಬುದ್ಧಿಯನ್ನು ಹೇಳಿ; ನನ್ನನ್ನು ನೀವು ಕಾಪಾಡಬಲ್ಲವರಾದೆರೆ ಕಾಪಾಡಿರಿ. ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲವಾದರೆ, ಸೂಕ್ತ ಸ್ಥಳ ಹುಡುಕಿ ನನ್ನನ್ನು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಕಳಹುಹಿಸುವದು, ಎನ್ನಲು ಆ ರಾಣಿಯು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ಲಲನೆ ಕೇಳನ್ಯಾಯದವರನು
ಕೊಲಿಸುವೆನು ಭಯ ಬೇಡ ಪರ ಸತಿ
ಗಳುಪಿದವನೊಡಹುಟ್ಟಿದನೆ ಕಡುಪಾಪಿ ಹಗೆಯೆನಲು |
ಕೊಲಿಸುವಡೆ ನೀವೇಕೆ ತಪ್ಪಿನ
ಬಳಿಯಲೆನ್ನಾತಗಳು ಕೀಚಕ
ಕುಲವ ಸವರುವರೆನಗೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ ಸಾರಿದೆನು || ೩೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಲಲನೆ ಕೇಳು, ಅನ್ಯಾಯದವರನು ಕೊಲಿಸುವೆನು ಭಯ ಬೇಡ; ಪರ ಸತಿಗೆ ಅಳುಪಿದವನು (ಮನಸೋತವನು)+ ಒಡಹುಟ್ಟಿದನೆ ಕಡುಪಾಪಿ ಹಗೆ+ ಯೆನಲು; ಕೊಲಿಸುವಡೆ ನೀವೇಕೆ; ತಪ್ಪಿನ ಬಳಿಯಲಿ (ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ)+ ಎನ್ನಾತಗಳು(ನನ್ನವರು) ಕೀಚಕಕುಲವ ಸವರುವರು(ಕೊಲ್ಲುವರು)+ ಎನಗೆ ಕಾರಣವಿಲ್ಲ ಸಾರಿದೆನು= ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ನಾನು ಹೊಣೆಯಲ್ಲ- ಇದನ್ನು ಸಾರಿಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; (ನಾನು ಹೊರಡುವೆನು ಎಂದಳು.)
ಅರ್ಥ: ಸತಿಯೇ ಕೇಳು, ಅನ್ಯಾಯದವರನ್ನು ಕೊಲ್ಲಿಸುವೆನು ಭಯ ಬೇಡ; ಪರರ ಸತಿಗೆ ಮನಸೋತವನು ಒಡಹುಟ್ಟಿದವನೆ? ಅವನು ಕಡುಪಾಪಿ ಶತ್ರು, ಎನ್ನಲು; ದ್ರೌಪದಿಯು 'ನೀವೇಕೆ ಕೊಲಿಸುವಿರಿ'? ತಪ್ಪು ಮಾಡಿದ ಕಾರಣ ನನ್ನವರು ಕೀಚಕಕುಲವನ್ನು ಕೊಲ್ಲುವರು; ಅವರ ಸಾವಿಗೆ ನಾನು ಹೊಣೆಯಲ್ಲ- ಇದನ್ನು ಸಾರಿಸಾರಿ ಹೇಳುತ್ತೇನೆ; ಇನ್ನು ನಾನು ಹೊರಡುವೆನು ಎಂದಳು.

ಭೀಮನಲ್ಲಿ ದ್ರೌಪದಿಯ ಮೊರೆ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಎಂದು ಬೀಳ್ಕೊಂಡಬಲೆ ತನ್ನಯ
ಮಂದಿರಕೆ ಬಂದೊಳಗೊಳಗೆ ಮನ
ನೊಂದು ಸೈವೆರಗಾಗಿ ಚಿಂತಿಸಿ ನೂಕಿದಳು ಹಗಲ
ಕೊಂದುಕೊಂಬೆನೆ ಆತ್ಮಘಾತಕ
ಹಿಂದೆ ಹತ್ತದೆ ಮಾಣದೇಗುವೆ
ನೆಂದು ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನದಲಿ ಹಿರಿದು ಮರುಗಿದಳು ೩೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎಂದು (ಹೇಳಿ- ಉತ್ತರಿಸಿ) ಬೀಳ್ಕೊಂಡು+ ಅಬಲೆ ತನ್ನಯ ಮಂದಿರಕೆ ಬಂದು+ ಒಳಗೊಳಗೆ (ಅಂತರಂಗದಲ್ಲಿ) ಮನನೊಂದು ಸೈವೆರಗಾಗಿ(ದಿಕ್ಕುತೋಚದೆ) ಚಿಂತಿಸಿ ನೂಕಿದಳು ಹಗಲ= ಹೀಗೆ ಸುದೀಷ್ಣೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಅಬಲೆಯಾದ ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ವಸತಿಗೆ ಬಂದಳು; ಅವಳು ಒಳಗೊಳಗೆ ಸಂಕಟಪಟ್ಟು ದಿಕ್ಕುತೋಚದೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಹಗಲನ್ನು ಕಳೆದಳು.; ಕೊಂದುಕೊಂಬೆನೆ ಆತ್ಮಘಾತಕ ಹಿಂದೆ ಹತ್ತದೆ(ಪಾಪವು ಬೆನ್ನು ಹತ್ತುವುದು) ಮಾಣದೆ(ಹಾಗೆ ಮಾಡದೆ, ಅದಲ್ಲದೆ)+ ಏಗುವೆನೆ+ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನದಲಿ ಹಿರಿದು ಮರುಗಿದಳು= 'ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲಲೆ? ಆತ್ಮಘಾತಕದ ಪಾಪವು ಬೆನ್ನು ಹತ್ತುವುದು; ಹಾಗೆ ಮಾಡದೆ ಹೀಗೇ ಕಷ್ಟ, ಅಪಮಾನ ಸಹಿಸಬೇಕೆ?,' ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಂಕಟಪಟ್ಟಳು
ಅರ್ಥ: ಹೀಗೆ ಸುದೀಷ್ಣೆಗೆ ಉತ್ತರಿಸಿ ಅವಳನ್ನು ಬೀಳ್ಕೊಂಡು ಅಬಲೆಯಾದ ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ವಸತಿಗೆ ಬಂದಳು; ಅವಳು ಒಳಗೊಳಗೆ ಸಂಕಟಪಟ್ಟು ದಿಕ್ಕುತೋಚದೆ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಹಗಲನ್ನು ಕಳೆದಳು. 'ಆತ್ಮಹತ್ಯೆ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಲಲೆ? ಆತ್ಮಘಾತಕದ ಪಾಪವು ಬೆನ್ನು ಹತ್ತುವುದು; ಹಾಗೆ ಮಾಡದೆ ಹೀಗೇ ಕಷ್ಟ, ಅಪಮಾನ ಸಹಿಸಬೇಕೆ?,' ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಚಿಂತಿಸುತ್ತಾ ಬಹಳ ಸಂಕಟಪಟ್ಟಳು.
ಆರಿಗುಸುರುವೆನಾರ ಸಾರುವೆ
ನಾರಿಗೊರಲುವೆನಾರಿಗರುಹುವೆ
ನಾರ ಬೇಡುವೆನಕಟ ಹೆಂಗಸು ಜನ್ಮವನು ಸುಡಲಿ |
ಘೋರ ಪಾತಕಿಯೆನ್ನವೊಲು ಮು
ನ್ನಾರು ನವೆದವರುಂಟು ಮರಣವು
ಬಾರದೆಂದೊರಲಿದಳು ಬಸುರನು ಹೊಯ್ದು ಶಶಿವದನೆ || ೩೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಆರಿಗೆ+ ಉಸುರುವೆನು(ಹೇಳಲಿ)+ರ ಸಾರುವೆನು(ಬಳಿ ಹೋಗಲಿ) ಆರಿಗೆ+ ಒರಲುವೆನು(ಯಾರ ಹತ್ತಿರ ಗೋಳಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಿ)+ ಆರಿಗೆ+ ಅರುಹುವೆನು(ತಿಳಿಸಲಿ)+ ಆರ ಬೇಡುವೆನು(ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಲಿ)+ "ಅಕಟ ಹೆಂಗಸು ಜನ್ಮವನು ಸುಡಲಿ, ಘೋರ ಪಾತಕಿ+ಯೆ +ಎನ್ನವೊಲು ಮುನ್ನಾರು ನವೆದವರುಂಟು= ಮಹಾ ಪಾಪಿಯಾಗಿ ನನ್ನಂತೆ ಗೋಳು ಪಟ್ಟವರು ಹಿಂದೆ ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೇ? ಮರಣವು ಬಾರದು (ತನಗೆ ಸಾವೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು)+ ಎಂದು+ ಒರಲಿದಳು(ಗೋಳಿಟ್ಟಳು) ಬಸುರನು ಹೊಯ್ದು(ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡು) ಶಶಿವದನೆ= ಚಂದ್ರನಂತೆ ಮುಖವುಳ್ಳವಳು- ದ್ರೌಪದಿ.
ಅರ್ಥ:ಯಾರಿಗೆ ಹೇಳಲಿ, ಯಾರ ಬಳಿ ಹೋಗಲಿ, ಯಾರ ಹತ್ತಿರ ಗೋಳಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಲಿ,ಯಾರಿಗೆ ತಿಳಿಸಲಿ, ಯಾರ ಹತ್ತಿರ ಸಹಾಯಕ್ಕಾಗಿ ಬೇಡಲಿ, "ಅಕಟ ಹೆಂಗಸು ಜನ್ಮವನು ಸುಡಲಿ," ಮಹಾ ಪಾಪಿಯಾಗಿ ನನ್ನಂತೆ ಗೋಳು ಪಟ್ಟವರು ಹಿಂದೆ ಯಾರಾದರೂ ಇದ್ದಾರೆಯೇ? ತನಗೆ ಸಾವೂ ಬರುವುದಿಲ್ಲ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಹೊಟ್ಟೆಯನ್ನು ಬಡಿದುಕೊಂಡು ಗೋಳಿಟ್ಟಳು.
ಯಮಸುತಂಗರಹುವೆನೆ ಧರ್ಮ
ಕ್ಷಮೆಯ ಗರ ಹೊಡೆದಿಹುದು ಪಾರ್ಥನು
ಮಮತೆಯುಳ್ಳವನೆಂಬೆನೇ ತಮ್ಮಣ್ಣನಾಜ್ಞೆಯಲಿ |
ಭ್ರಮಿತನಾಗಿಹನುಳಿದರಿಬ್ಬರು
ರಮಣರಿವರೀ ನಾಯ ಕೊಲಲ
ಕ್ಷಮರು ನಿಸ್ಸಂದೇಹವೆಂದಳು ತನ್ನ ಮನದೊಳಗೆ || ೩೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಯಮಸುತಂಗೆ (ಧರ್ಮಜನಿಗೆ)+ ಅರಹುವೆನೆ (ಹೇಳಲೇ?) ಧರ್ಮಕ್ಷಮೆಯ ಗರ (ಸರ್ಪರಾಜ. ಸರ್ಪದ ವಿಷ ಸರ್ಪಕಚ್ಚಿದಂತೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ) ಹೊಡೆದಿಹುದು), ಪಾರ್ಥನು ಮಮತೆಯುಳ್ಳವನು+ ಎಂಬೆನೇ ತಮ್ಮ+ ಅಣ್ಣನಾಜ್ಞೆಯಲಿ ಭ್ರಮಿತನಾಗಿ+ ಇಹನು+ ಉಳಿದರು+ ಇಬ್ಬರು ರಮಣರು+ ಇವರು+ ಈ ನಾಯ (ನಾಯಿಯ, ನಾಯಿಯನ್ನು, ಕೀಚಕನನ್ನು) ಕೊಲಲು+ ಅಕ್ಷಮರು(ಅಶಕ್ತರು) ನಿಸ್ಸಂದೇಹವು+ ಎಂದಳು ತನ್ನ ಮನದೊಳಗೆ
ಅರ್ಥ: ಧರ್ಮಜನಿಗೆ ಹೇಳಲೇ? ಅವನಿಗೆ ಧರ್ಮ ಕ್ಷಮೆ ಎಂಬ ಸರ್ಪದ ವಿಷ ಏರಿ, ಸರ್ಪಕಚ್ಚಿದವರಂತೆ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯನಾಗಿರುವನು. ಪಾರ್ಥನು ನನ್ನ ಮೇಲೆ ಮಮತೆಯುಳ್ಳವನು ಎನ್ನಲೇ, ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯಲ್ಲಿ ಭ್ರಮಿತನಾಗಿ ಸುಮ್ಮನಿರುವನು,ಉಳಿದ ಇಬ್ಬರು ಗಂಡರು- ಇವರು ಈ ನಾಯಿಯನ್ನು - ಕೀಚಕನನ್ನು ಕೊಲ್ಲಲು ಅವರ ಶಕ್ತಿ ಸಾಲದು. ನಿಸ್ಸಂದೇಹವಾಗಿ ಇದು ವಾಸ್ತವ ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನಸ್ಸಿನೊಳಗೇ ಎಂದುಕೊಂಡಳು.
ಎಲ್ಲರೊಳು ಕಲಿಭೀಮನೇ ಮಿಡು
ಕುಳ್ಳ ಗಂಡನು ಹಾನಿ ಹರಿಬಕೆ
ನಿಲ್ಲದಂಗೈಸುವನು ಕಡು ಹೀಹಾಳಿಯುಳ್ಳವನು |
ಖುಲ್ಲನಿವನುಪಟಳವನಾತಂ
ಗೆಲ್ಲವನು ಹೇಳುವೆನು ಬಳಿಕವ
ನಲ್ಲಿ ಹುರುಳಿಲ್ಲದೊಡೆ ಕುಡಿವೆನು ಘೋರತರ ವಿಷವ || ೩೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎಲ್ಲರೊಳು ಕಲಿಭೀಮನೇ ಮಿಡುಕು+ ಉಳ್ಳ ಗಂಡನು= ಎಲ್ಲ ಐವರಲ್ಲಿ ಕಲಿಭೀಮನೇ ಶೌರ್ಯ- ಧೈರ್ಯವುಳ್ಳ ಗಂಡನು.; ಹಾನಿ ಹರಿಬಕೆ ನಿಲ್ಲದೆ (ಹೆದರಿ ನಿಲ್ಲದೆ)+ ಅಂಗೈಸುವನು (ಕೈಜೋಡಿಸುವನು)= ಮುಂದೆಬರುವ ಹಾನಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಹೆದರಿ ನಿಲ್ಲದೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವನು.; ಕಡು ಹೀಹಾಳಿಯುಳ್ಳವನು (ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸದವನು), ಖುಲ್ಲನು(ಈ ದುಷ್ಟನ-) ಇವನ+ ಉಪಟಳವನು+ ಆತಂಗೆ+ ಎಲ್ಲವನು ಹೇಳುವೆನು= ಅತಿ ಅಭಿಮಾನಿ, (ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸದವನು; ಈ ದುಷ್ಟನ ಕಿರುಕಿಳವನ್ನು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆತನಿಗೆ ಹೇಳುವೆನು;; ಬಳಿಕ+ ಅವನಲ್ಲಿ ಹುರುಳಿಲ್ಲದೊಡೆ (ಹುರುಳು= ಸತ್ತ್ವ. ಶಕ್ತಿ.) ಕುಡಿವೆನು ಘೋರತರ ವಿಷವ= ಬಳಿಕ+ ಅವನಲ್ಲಿಯೂ ಕೀಚಕನನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸತ್ವ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಘೋರತರ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿವೆನು ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.
ಅರ್ಥ:ಎಲ್ಲ ಐವರಲ್ಲಿ ಕಲಿಭೀಮನೇ ಶೌರ್ಯ- ಧೈರ್ಯವುಳ್ಳ ಗಂಡನು. ಮುಂದೆಬರುವ ಹಾನಿ ಕಷ್ಟಗಳನ್ನು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾ ಹೆದರಿ ನಿಲ್ಲದೆ ಸಹಾಯಕ್ಕೆ ನಿಲ್ಲುವನು. ಅತಿ ಅಭಿಮಾನಿ, ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸದವನು; ಈ ದುಷ್ಟನ ಕಿರುಕುಳ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಆತನಿಗೆ ಹೇಳುವೆನು; ಬಳಿಕ ಅವನಲ್ಲಿಯೂ ಕೀಚಕನನ್ನು ಎದುರಿಸುವ ಸತ್ವ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ಘೋರತರ ವಿಷವನ್ನು ಕುಡಿವೆನು ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ನಿರ್ಧರಿಸಿದಳು.
ನಿಳಯವನು ಹೊರವಂಟು ಕಂಗಳ
ಬೆಳಗು ತಿಮಿರವ ಕೆಡಿಸೆ ಕಂಕಣ
ಲಲಿತ ಝೇಂಕೃತಿಯಿಂದ ತೂಗುವ ವಾಮಭುಜಲತೆಯ |
ಒಲಿದು ಮೇಲುದು ನೂಕಿ ನಡುಗುವ
ಮೊಲೆಯ ಭರದಲಿಯಡಿಯಿಡುತ ಕಳ
ವಳದ ಕರಣದ ಮುಗುದೆ ಬಂದಳು ಬಾಣಸಿನ ಮನೆಗೆ || ೩೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ನಿಳಯವನು ಹೊರವಂಟು ಕಂಗಳ ಬೆಳಗು ತಿಮಿರವ(ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು) ಕೆಡಿಸೆ(ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು)= ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟಳು; ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕಾಂತಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತಿತ್ತು. ಕಂಕಣ ಲಲಿತ-=ಇಂಪಾದ, ಝೇಂಕೃತಿಯಿಂದ ತೂಗುವ ವಾಮಭುಜಲತೆಯ= ಎಡಭಜ- ಬಳ್ಳಿಯಂತಿರುವ ತೋಳನ್ನು ತೂಗುತ್ತಾ- ಬೀಸುತ್ತಾ, ಒಲಿದು(ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು) ಮೇಲುದು ನೂಕಿ= ಮೇಲುಸೆರಗನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟುಎಡಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ನಡುಗುವ ಮೊಲೆಯ ಭರದಲಿ+ ಯ+ ಅಡಿಯಿಡುತ= ವೇಗವಾಗಿ ನೆಡಯುವಾಗ ಎದೆನಡುಗುತ್ತಿತ್ತು, ಕಳವಳದ ಕರಣದ(ಮನಸ್ಸಿನ)= ಮುಗುದೆ= ಮುಗ್ಧೆ- ಹೆಣ್ಣು ಬಂದಳು ಬಾಣಸಿನ ಮನೆಗೆ= ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿ ತನ್ನ ಮನೆಯಿಂದ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಹೊರಟಳು; ಅವಳ ಕಣ್ಣುಗಳ ಕಾಂತಿ ಕತ್ತಲೆಯನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸುವಂತಿತ್ತು, ಅವಳಿಗೆ ಅದೇ ಬೆಳಕು. ಅವಳ ಕೈ ಕಂಕಣದಿಂದ ಇಂಪಾದ ಝೇಂಕೃತಿಯೊಡನರ ಬಳ್ಳಿಯಂತಿರುವ ತೋಳನ್ನು ಬೀಸುತ್ತಾ, ಮೇಲು ಸೆರಗನ್ನು ಇಷ್ಟಪಟ್ಟು ಎಡಭುಜದ ಮೇಲೆ ಹಾಕಿಕೊಂಡು, ವೇಗವಾಗಿ ನೆಡಯುವಾಗ ಎದೆ ನಡುಗುತ್ತಿರಲು, ದುಃಖ ತುಂಬಿದ ಮನಸ್ಸಿನ ಮುಗ್ಧೆ- ಹೆಣ್ಣುಮಗಳು ಅರಮನೆಯ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಬಂದಳು.
ಕೆಲದಲೊಟ್ಟಿದ ಪತ್ರ ಶಾಕಾ
ವಳಿಯ ಫಲರಾಸಿಗಳ ಕಳವೆಯ
ಹೊಳೆವುತಿಹ ರಾಜಾನ್ನದಕ್ಕಿಯ ಸಾಲ ಹರಿಯಣದ |
ಕೆಲಬಲದ ಸಂಭಾರ ಚೂರ್ಣದ
ಲಲಿತ ಬೋನದ ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಾ
ವಳಿಯ ಬಾಣಸದೊಳಗೆ ಬಂದಳು ಮತ್ತಗಜಗಮನೆ || ೩೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕೆಲದಲಿ (ಅಡುಗೆಮನೆಯ- ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ)+ ಒಟ್ಟಿದ= ರಾಶಿಹಾಕಿದ; ಪತ್ರ= ಬಾಳೆಲೆ. ಶಾಕಾವಳಿಯ= ತರಕಾರಿಗಳು, ಫಲರಾಸಿಗಳ=ಹಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಗಳು, ಕಳವೆಯ ಹೊಳೆವುತಿಹ ರಾಜಾನ್ನದಕ್ಕಿಯ=ಬಿದುರಿನ ಹೊಳೆಯುವ ರಾಜಾನ್ನದ ಅಕ್ಕಿಯ ರಾಶಿಗಳು,; ಸಾಲ ಹರಿಯಣದ ಕೆಲಬಲದ ಸಂಭಾರ ಚೂರ್ಣದಲಲಿತ ಬೋನದ= ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟ ಹರಿವಾಣಗಳು, ಕೆಲಬಲದ ಸಂಭಾರ ಚೂರ್ಣದ= ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಸಾಂಭಾರದ ಪುಡಿಗಳು, ಲಲಿತ ಬೋನದ= ಸುಂದರವಾದ ಅನ್ನದ ರಾಶಿಯ ; ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಾವಳಿಯ(ಆವಳಿ ರಾಶಿ)= ವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ರಾಶಿಗಳು ಇದ್ದ, ಬಾಣಸದೊಳಗೆ ಬಂದಳು ಮತ್ತಗಜಗಮನೆ= ಈ ರೀತಿ ಇದ್ದ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಬಂದಳು ಮದದಾನೆಯ ನೆಡಿಗೆಯುಳ್ಳ ದ್ರೌಪದಿ.
ಅರ್ಥ: ಅಡುಗೆಮನೆಯ- ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ರಾಶಿಹಾಕಿದ ಬಾಳೆಲೆ, ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣಿನ ರಾಶಿಗಳು, ಬಿದುರಿನ ಹೊಳೆಯುವ ರಾಜಾನ್ನದ ಅಕ್ಕಿಯ ರಾಶಿಗಳು, ಸಾಲಾಗಿ ಇಟ್ಟ ಹರಿವಾಣಗಳು, ಅಲ್ಲಲ್ಲಿ ಇಟ್ಟಿರುವ ಸಾಂಭಾರದ ಪುಡಿಗಳು, ಸುಂದರವಾದ ಅನ್ನದ ರಾಶಿಯ; ವಿವಿವಿಧ ಭಕ್ಷ್ಯಗಳ ರಾಶಿಗಳು ಇದ್ದ ಅಡುಗೆಮನೆಗೆ ಮದದಾನೆಯ ನೆಡಿಗೆಯುಳ್ಳ ದ್ರೌಪದಿ ಬಂದಳು .
ತರಿದ ಕುರಿಗಳ ಹಂದಿಯಡಗಿನ
ಜುರಿತ ರಕುತದ ಮೊಲನ ಖಂಡದ
ತಿರಿದ ಗುಬ್ಬಿಯ ಕೀಸಿ ಸೀಳಿದ ನವಿಲ ಲಾವುಗೆಯ |
ತುರುಗಿದೆಲುವಿನ ಸಾಲ ಸುಂಟಿಗೆ
ಮೆರೆವ ಮಾಂಸದ ರಾಸಿಗಳ ಹರ
ದೆರಕೆಗಳ ಕಂಡಬಲೆ ಹೊಗಳಿದಳಡಬಳದ ಮನೆಯ || ೩೭ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ತರಿದ(ಕತ್ತರಿಸಿದ) ಕುರಿಗಳ ಹಂದಿಯ+ ಅಡಗಿನ(ಮಾಂಸದ) ಜುರಿತ(ಗುಳ್ಳೆಗಳೆದ್ದ) ರಕುತದ, ಮೊಲನ ಖಂಡದ (ಮಾಂ), ತಿರಿದ(ನುಲಿದ ರೆಕ್ಕೆತೆಗೆದ?) ಗುಬ್ಬಿಯ, ಕೀಸಿ(ಸಿಗಿದು) ಸೀಳಿದ ನವಿಲ ಲಾವುಗೆಯ(ಹಕ್ಕಿ), ತುರುಗಿದ(ರಾಶಿಹಾಕಿದ)+ ಎಲುವಿನ ಸಾಲ ಸುಂಟಿಗೆ(ಸೌಟಿನಲ್ಲಿತೆಗೆದ ಮಾಂಸ; 1. ಸುಂಟಗೆ. 2. ಸಲಾಕಿ ಯಲ್ಲಿಟ್ಟು ಸುಡಲು (ಮುಖ್ಯವಾಗಿ) ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ದೇಹದ ಭಾಗ.) ಮೆರೆವ ಮಾಂಸದ ರಾಸಿಗಳ, ಹರದ+ ಎರಕೆಗಳ(ಹಾಸಿದ ಹುಲ್ಲುಗಳು) ಕಂಡು+ ಅಬಲೆ ಹೊಗಳಿದಳು+ ಅಡಬಳದ ಮನೆಯ
ಅರ್ಥ: ಕತ್ತರಿಸಿದ ಕುರಿಗಳ ಹಂದಿಯ ಮಾಂಸದ ರಾಶಿಗಳನ್ನೂ, ಗುಳ್ಳೆಗಳೆದ್ದ ರಕುತದ ಹರಿವನ್ನೂ,, ಮೊಲಗಳ ಮಾಂಸ ರಾಶಿಗಳನ್ನೂ, ನುಲಿದ ರೆಕ್ಕೆತೆಗೆದ ಗುಬ್ಬಿಯ ರಾಶಿಗಳನ್ನೂ, ಸಿಗಿದು ಸೀಳಿದ ನವಿಲ ಮತ್ತು ಲಾವುಗೆ ಹಕ್ಕಿಗಳನ್ನೂ, ರಾಶಿಹಾಕಿದ ಎಲುವಿನ ಸಾಲುಗಳನ್ನೂ, ಸುಂಟಿಗೆಯಲ್ಲಿರುವ ದೇಹದ ಭಾಗಗಳನ್ನೂ, ಮೆರೆವ ಮಾಂಸದ ರಾಸಿಗಳನ್ನೂ, ಹಾಸಿದ ಹುಲ್ಲುಗಳನ್ನೂ ಕಂಡು, ದ್ರೌಪದಿ ಭೀಮನ ಅಡುಗೆಮನೆಯನ್ನ ಹೊಗಳಿದಳು.
ಆರಲರಿದನೊ ಭೀಮನೀ ಸೂ
ವಾರ ವಿದ್ಯೆಯ ಭಾಪು ವಿಧಿ ಮುನಿ
ದಾರನಾವಂಗದಲಿ ಬರಿಸದು ಶಿವಶಿವಾಯೆನುತ |
ನಾರಿ ನಸುನಗುತೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು ಬ
ಕಾರಿ ಮಂಚದೊಳಿರಲು ನಿದ್ರಾ
ಭಾರ ವಿಹ್ವಲಕರಣನನು ಹೊದ್ದಿದಳು ಲಲಿತಾಂಗಿ || ೩೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಆರಲಿ+ ಅರಿದನೊ(ಯಾರಿಂದ ಕಲಿತನೋ) ಭೀಮನು+ ಈ ಸೂವಾರ ವಿದ್ಯೆಯ= ಭೀಮನು ಈ ಅಡುಗೆಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾರಿಂದ ಕಲಿತನೋ! ;;ಭಾಪು ವಿಧಿ ಮುನಿದು+ ಆರನು+ ಆವ+ ಅಂಗದಲಿ(ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬರವಂತೆ ಮಾಡುವುದು) ಬರಿಸದು ಶಿವಶಿವಾ+ ಯೆ+ ಎನುತ ನಾರಿ ನಸುನಗುತ+ ಒಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು= ಭಾಪು! ವಿಧಿ ಮುನಿದು- ಕೋಪಗೊಂಡು, ಯಾರನ್ನು ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬರವಂತೆ ಮಾಡುವುದು- ಹೇಳಲಾಗದು; 'ಶಿವಶಿವಾ' ಎನ್ನುತ್ತ ದ್ರೌಪದಿ ನಸುನಗುತ್ತಾ ಒಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು;; ಬಕ+ ಅರಿ(ಬಕನ ಶತ್ರು) ಮಂಚದೊಳಿರಲು ನಿದ್ರಾಭಾರ ವಿಹ್ವಲಕರಣನನು( ದುಃಖಿತ. ಗೊಂದಲದಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದ, ಕರಣ-ಮನಸ್ಸಿನವನು) ಹೊದ್ದಿದಳು-ಸಮೀಪಿಸಿದಳು ಲಲಿತಾಂಗಿ= ಭೀಮ ಮಂಚದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಆಯಾಸಗೊಂಡು ನಿದ್ರೆಯಭಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರೌಪದಿ ಹೋದಳು.
ಅರ್ಥ: ಭೀಮನು ಈ ಅಡುಗೆಯ ವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಯಾರಿಂದ ಕಲಿತನೋ! ಭಾಪು! ವಿಧಿ ಮುನಿದು- ಕೋಪಗೊಂಡು, ಯಾರನ್ನು ಯಾವ ಸ್ಥಾನದಲ್ಲಿ ಬರವಂತೆ ಮಾಡುವುದು- ಹೇಳಲಾಗದು; 'ಶಿವಶಿವಾ' ಎನ್ನುತ್ತ ದ್ರೌಪದಿ ನಸುನಗುತ್ತಾ ಒಳಗೆ ಹೊಕ್ಕು. ಭೀಮನು ಆಯಾಸಗೊಂಡು ನಿದ್ರೆಯಭಾರದಲ್ಲಿ ಮಂಚದಲ್ಲಿ ಇರುವಾಗ ಅವನ ಹತ್ತಿರ ದ್ರೌಪದಿ ಹೋದಳು.
ಎಬ್ಬಿಸಲು ಭುಗಿಲೆಂಬನೋ ಮೇ
ಣೊಬ್ಬಳೇತಕೆ ಬಂದೆ ಮೋರೆಯ
ಮಬ್ಬಿದೇಕೆಂದೆನ್ನ ಸಂತೈಸುವನೊ ಸಾಮದಲಿ |
ತುಬ್ಬುವದೊ ತಾ ಬಂದ ಬರವಿದು
ನಿಬ್ಬರವಲಾ ಜನದ ಮನಕಿ
ನ್ನೆಬ್ಬಿಸಿಯೆ ನೋಡುವೆನೆನುತ ಸಾರಿದಳು ವಲ್ಲಭನ || ೩೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಎಬ್ಬಿಸಲು ಭುಗಿಲೆಂಬನೋ (ಭುಗಿಲು- ಬೆಂಕಿಯಂತೆ, ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡುವನೋ) ಮೇಣ್+ ಒಬ್ಬಳೇತಕೆ ಬಂದೆ ಮೋರೆಯ ಮಬ್ಬು+ ಇದು+ ಏಕೆಂದು+ ಎನ್ನ ಸಂತೈಸುವನೊ= ಇವನನ್ನು ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿದರ ಭುಗಿಲೆಂದು ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡುವನೋ! ಅಥವಾ ಒಬ್ಬಳೇ ಏತಕೆ ಬಂದೆ? ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಾಡಿದ ಕಳೆ ಏಕೆ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ಸಂತೈಸುವನೊ.; ಸಾಮದಲಿ/ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಶಾಂತವಾಗಿ, ತುಬ್ಬುವದೊ(ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ) ತಾ ಬಂದ ಬರವು+ ಇದು ನಿಬ್ಬರವಲಾ(ನಿಬ್ಬೆರಗು -ಆಕಸ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲವೇ) ಜನದ ಮನಕೆ+; - ಇನ್ನು+ ಎಬ್ಬಿಸಿಯೆ ನೋಡುವೆನ+ ಎನುತ ಸಾರಿದಳು ವಲ್ಲಭನ(ಗಂಡನ)= ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ತಾನು ಬಂದ ಈ ಬರುವಿನ ಕ್ರಮ ಜನರ ದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲವೇ? (ಜನದ ಮನಕೆ); ಇನ್ನು ಇವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿಯೆ ನೋಡುವೆನು ಎನ್ನತ್ತಾ ಗಂಡನ ಬಳಿಗೆ ಸಾರಿದಳು. ಹೋದಳು.
ಅರ್ಥ: ಇವನನ್ನು ನಿದ್ದೆಯಿಂದ ಎಬ್ಬಿಸಿದರ ಭುಗಿಲೆಂದು ಸಿಟ್ಟು ಮಾಡುವನೋ! ಅಥವಾ ಒಬ್ಬಳೇ ಏತಕೆ ಬಂದೆ? ಮುಖದಲ್ಲಿ ಬಾಡಿದ ಕಳೆ ಏಕೆ ಎಂದು ತನ್ನನ್ನು ಸಂತೈಸುವನೊ? ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಅಪ್ಪಿಕೊಳ್ಳುವುದೋ ತಾನು ಬಂದ ಈ ಬರುವಿನ ಕ್ರಮ ಜನರ ದೃಷ್ಠಿಯಲ್ಲಿ ಆಕಸ್ಮಿಕ ಮತ್ತು ಆಶ್ಚರ್ಯವಲ್ಲವೇ? ಇನ್ನು ಇವನನ್ನು ಎಬ್ಬಿಸಿಯೆ ನೋಡುವೆನು ಎನ್ನತ್ತಾ ಗಂಡನ ಬಳಿಗೆ ಸಾರಿದಳು. ಹೋದಳು.
ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆ ಮುಸುಕ ಸಡಿಲಿಸಿ
ಗಲ್ಲವನು ಹಿಡಿದಲುಗಲಪ್ರತಿ
ಮಲ್ಲನೆದ್ದನು ನೋಡಿದನು ಪಾಂಚಾಲನಂದನೆಯ |
ವಲ್ಲಭೆಯೆ ಬರವೇನು ಮುಖದಲಿ
ತಲ್ಲಣವೆ ತಲೆದೋರುತಿದೆ ತಳು
ವಿಲ್ಲದುಸುರಿರುಳೇಕೆ ಬಂದೆ ಲತಾಂಗಿ ಹೇಳೆಂದ || ೪೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆ ಮುಸುಕ ಸಡಿಲಿಸಿ ಗಲ್ಲವನು ಹಿಡಿದು+ ಅಲುಗಲು+ ಅಪ್ರತಿಮಲ್ಲನು(ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಜಟ್ಟಿಯು)+ ಎದ್ದನು,= ದ್ರೌಪದಿಯು ಗಂಡನ ಮುಸುಕನ್ನು ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆ ಸಡಿಲಿಸಿ ತೆಗೆದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗಲ್ಲವನು ಹಿಡಿದು ಅಲುಗಿಸಲು, ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಜಟ್ಟಿ ಭೀಮನು ಎಚ್ಚರಾದನು.; ನೋಡಿದನು ಪಾಂಚಾಲನಂದನೆಯ= ಭೀಮನು ಕಣ್ಣುಬಿಟ್ಟು ಪಾಂಚಾಲನಂದನೆ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ವಲ್ಲಭೆಯೆ ಬರವು+ ಏನು ಮುಖದಲಿ ತಲ್ಲಣವೆ ತಲೆದೋರುತಿದೆ= ವಲ್ಲಭೆಯೆ/ ಪತ್ನಿ/ ರಾಣಿಯವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವೇನು? ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ತಲ್ಲಣ/ದುಃಖವೇ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ,; ತಳುವು+ ಇಲ್ಲದೆ(ತಡ ಮಾಡದೆ)+ ಉಸುರು(ಹೇಳು)+ ಇರುಳು (ರಾತ್ರಿ)+ ಏಕೆ ಬಂದೆ ಲತಾಂಗಿ ಹೇಳೆಂದ= ತಡ ಮಾಡದೆ ಹೇಳು, ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ ಕೋಮಲೆ, ಹೇಳು ಎಂದ.
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿಯು ಗಂಡನ ಮುಸುಕನ್ನು ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆ ಸಡಿಲಿಸಿ ತೆಗೆದು ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ಗಲ್ಲವನು ಹಿಡಿದು ಅಲುಗಿಸಲು, ಸರಿಸಾಟಿಯಿಲ್ಲದ ಜಟ್ಟಿ ಭೀಮನು ಎಚ್ಚರಾದನು. ಭೀಮನು ಕಣ್ಣುಬಿಟ್ಟು ಪಾಂಚಾಲನಂದನೆ ದ್ರೌಪದಿಯನ್ನು ನೋಡಿದನು. ರಾಣಿಯವರು ಇಲ್ಲಿಗೆ ಬರಲು ಕಾರಣವೇನು? ನಿನ್ನ ಮುಖದಲ್ಲಿ ದುಃಖವೇ ಎದ್ದು ಕಾಣುತ್ತಿದೆ, ತಡ ಮಾಡದೆ ಹೇಳು, ಈ ರಾತ್ರಿಯಲ್ಲಿ ಏಕೆ ಬಂದೆ ಕೋಮಲೆ, ಹೇಳು ಎಂದ.
ಸೈರಿಸರು ಬಾಣಸದ ಭವನದ
ಲನಾರಿಯರು ದುರ್ಜನರು ಖುಲ್ಲ ಕು
ಠಾರರಿವರರಮನೆಯ ನಾಯ್ಗಳು ನಾವು ದೇಶಿಗರು |
ಭಾರವಿದು ಕೆಲರರಿಯದಂತಿರೆ
ನಾರಿ ನೀ ಹೇಳೆನುತ ದುಗುಡವಿ
ದಾರ ದೆಸೆಯಿಂದಾಯಿತೆನಲಿಂತೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ || ೪೧ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಸೈರಿಸರು ಬಾಣಸದ ಭವನದ ನಾರಿಯರು ದುರ್ಜನರು ಖುಲ್ಲ(ಅಲ್ಪವಾದ) ಕುಠಾರರು(ಒರಟು ವ್ಯಕ್ತಿಗಳು)+ ಇವರು+ ಅರಮನೆಯ ನಾಯ್ಗಳು= ಈ ಅಡುಗೆಯಮನೆಯ ನಾರಿಯರು ನನ್ನ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸೈರಿಸಲಾರರುರು. ಇವರೆಲ್ಲ ದುರ್ಜನರು, ಅಲ್ಪರಾದ ಇವರು+ ಅರಮನೆಯ ನಾಯಿಯಂಥ ಜನರು;; ನಾವು ದೇಶಿಗರು ಭಾರವಿದು (ಬಹಳಕಷ್ಟ) ಕೆಲರು(ಹತ್ತಿರದ ಯಾರೂ)+ ಅರಿಯದಂತಿರೆ(ಪರಿಚಯವಾಗದಂತೆ),= ನಾವು ಪರದೇಶದವರು; ಹತ್ತಿರದ ಯಾರಿಗೂ ಪರಿಚಯವಾಗದಂತೆ ಇರುವುದು ಬಹಳಕಷ್ಟ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಬಂದೆ ಎಂದಳು.;; ನಾರಿ ನೀ ಹೇಳೆನುತ ದುಗುಡವು+ ಇದು+ ಆರ ದೆಸೆಯಿಂದ+ ಆಯಿತು+ ಎನಲು+ ಇಂತೆಂದಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ= ಹೆಣ್ಣೇ ಈ ದುಃಕವು ಯಾರ ದೆಸೆಯಿಂದ ಆಯಿತು, ಎನ್ನಲು, ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ಈ ಅಡುಗೆಯಮನೆಯ ನಾರಿಯರು ನನ್ನ ಬರುವಿಕೆಯನ್ನು ನೋಡಿ ಸೈರಿಸಲಾರರುರು. ಇವರೆಲ್ಲ ದುರ್ಜನರು, ಅಲ್ಪರಾದ ಇವರು ಅರಮನೆಯ ನಾಯಿಯಂಥ ಜನರು;; ನಾವು ಪರದೇಶದವರು; ಹತ್ತಿರದ ಯಾರಿಗೂ ಪರಿಚಯವಾಗದಂತೆ ಇರುವುದು ಬಹಳಕಷ್ಟ, ಅದಕ್ಕಾಗಿ ರಾತ್ರಿ ಬಂದೆ ಎಂದಳು. ಪ್ರಿಯೇ ಈ ದುಃಕವು ಯಾರ ದೆಸೆಯಿಂದ ಆಯಿತು, ಎನ್ನಲು, ಅವಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದಳು.
ನಿನ್ನೆ ಹಗಲರೆಯಟ್ಟಿ ಕೀಚಕ
ಕುನ್ನಿಯೊದೆದನು ರಾಜಸಭೆಯಲಿ
ನಿನ್ನ ವಂದಿಗರಿರಲು ಪರಿಭವವುಚಿತವೇ ತನಗೆ |
ಎನ್ನನವ ಬೆಂಬಳಿಯ ಬಿಡ ನಾ
ನಿನ್ನು ಬದುಕುವಳಲ್ಲ ಪಾತಕ
ನಿನ್ನ ತಾಗದೆ ಮಾಣದೆನಲಾ ಭೀಮ ಖತಿಗೊಂಡ || ೪೨ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ನಿನ್ನೆ ಹಗಲು+ ಅರೆಯಟ್ಟಿ ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯು+ ಒದೆದನು ರಾಜಸಭೆಯಲಿ= ನಿನ್ನೆ ಹಗಲು ನನ್ನನ್ನು ತುಡುಕಿ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯು ನನಗೆ ಒದ್ದನು.;; ಆಗ ರಾಜಸಭೆಯಲಿ ನಿನ್ನ ವಂದಿಗರು(ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು)+ ಇರಲು ಪರಿಭವವು(ಅವಮಾನವು)+ ಉಚಿತವೇ(ಯೋಗ್ಯವೇ) ತನಗೆ= ಆಗ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಇದ್ದರೂ ಈ ಅವಮಾನವು ತನಗೆ ಯೋಗ್ಯವೇ ;; ಎನ್ನನು+ ಅವ ಬೆಂಬಳಿಯ(ಬೆನ್ನುಹತ್ತದೆ) ಬಿಡ, ನಾನು+ ಇನ್ನು ಬದುಕುವಳಲ್ಲ ಪಾತಕ ನಿನ್ನ ತಾಗದೆ ಮಾಣದು+ ಎನಲು+ ಆ ಭೀಮ ಖತಿಗೊಂಡ= ನನ್ನನ್ನು ಅವನು ಬೆನ್ನುಹತ್ತದೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನು ಇನ್ನು ಬದುಕಿ ಇರುವಳಲ್ಲ- ಸಾಯವೆನು, ಆ ಪಾತಕ- ಪಾಪವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಾಗದೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲು, ಆ ಭೀಮ ಸಿಟ್ಟಾದನು.
ಅರ್ಥ: ದ್ರೌಪದಿ ಹೇಳಿದಳು, ನಿನ್ನೆ ಹಗಲು ನನ್ನನ್ನು ತುಡುಕಿ ಅಟ್ಟಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದು ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ಆ ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯು ನನಗೆ ಒದ್ದನು. ಆಗ ರಾಜಸಭೆಯಲ್ಲಿ ನಿನ್ನ ಒಡಹುಟ್ಟಿದವರು ಇದ್ದರೂ ಈ ಅವಮಾನವು ತನಗೆ ಯೋಗ್ಯವೇ? ನನ್ನನ್ನು ಅವನು ಬೆನ್ನುಹತ್ತದೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ, ನಾನು ಇನ್ನು ಬದುಕಿ ಇರುವಳಲ್ಲ- ಸಾಯವೆನು, ಆ ಪಾಪವು ನಿನ್ನನ್ನು ತಾಗದೆ ಬಿಡುವುದಿಲ್ಲ ಎನ್ನಲು, ಆ ಭೀಮನು ಸಿಟ್ಟಾದನು.
ಉಸುರಲಾಗದು ನಿನ್ನ ಹರಿಬಕೆ
ಮಿಸುಕುವವರಾವಲ್ಲ ಹೆಂಡಿರ
ಗಸಣಿಗೊಂಬವರಲ್ಲ ಹುದುವಿನ ಗಂಡತನವಿದನು |
ಶಶಿವದನೆ ಸುಡು ಕಷ್ಟವೀಯಪ
ದೆಸೆಯವರು ನಾವಲ್ಲ ನಿನ್ನವ
ರಸಮ ಸಾಹಸರುಳಿದ ನಾಲ್ವರಿಗರಹು ಹೋಗೆಂದ || ೪೩ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಉಸುರಲಾಗದು(ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವಂತಿಲ್ಲ,) ನಿನ್ನ ಹರಿಬಕೆ(ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ) ಮಿಸುಕುವವರು(ಸ್ಪಂದಿಸುವವರು ಒದಗುವವರು,)+ ಆವಲ್ಲ(ನಾವಲ್ಲ)= ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವಂತಿಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಸ್ಪಂದಿಸುವವರು ಒದಗುವವರು ನಾವಲ್ಲ);; ಹೆಂಡಿರ ಗಸಣಿಗೊಂಬವರಲ್ಲ(ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗುವವರಲ್ಲ),= ಹೆಂಡಿರ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗುವವರಲ್ಲ),;; ಹುದುವಿನ(ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ) ಗಂಡತನವು+ ಇದನು ಶಶಿವದನೆ ಸುಡು, ಕಷ್ಟವು+ ಈಯಪದೆಸೆಯವರು ನಾವಲ್ಲ= ಅಣ್ನನ ಆಜ್ಞೆಯ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಗಂಡಸುತನವು ಇದನದು, ಸುಂದರಿ, ಈ ಗಂಡುತನವನ್ನು ಸುಡು! ನಾವು ಈ ನಿನ್ನ ಕಷ್ಟದ ಅಪದೆಸೆಯುನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವವರು ನಾವಲ್ಲ.// ನಿನ್ನವರು+ ಅಸಮ ಸಾಹಸರು+ ಉಳಿದ ನಾಲ್ವರಿಗೆ+ ಅರಹು ಹೋಗು+ ಏಂದ= ನಿನ್ನ ಉಳಿದ ಪತಿಯಾದವರು ಅಸಮ ಸಾಹಸರು, ಉಳಿದ ನಾಲ್ವರಿಗೆ ಹೇಳು ಹೋಗು, ಏಂದನು ಭೀಮ.
ಅರ್ಥ: ಹೆಚ್ಚು ಮಾತನಾಡುವಂತಿಲ್ಲ, ನಿನ್ನ ಕಷ್ಟಕ್ಕೆ ಒದಗುವವರು ನಾವಲ್ಲ; ಹೆಂಡಿರ ಗೋಜಿಗೆ ಹೋಗುವವರಲ್ಲ, ಅಣ್ನನ ಆಜ್ಞೆಯ ಏಕಸ್ವಾಮಿತ್ವಕ್ಕೆ ಒಳಪಟ್ಟ ಗಂಡಸುತನವು ಇದನದು, ಸುಂದರಿ, ಈ ಗಂಡುತನವನ್ನು ಸುಡು! ನಾವು ಈ ನಿನ್ನ ಕಷ್ಟದ ಅಪದೆಸೆಯುನ್ನು ಪರಿಹರಿಸುವವರು ನಾವಲ್ಲ. ನಿನ್ನ ಉಳಿದ ಪತಿಯಾದ ನಾಲ್ವರು ಅಸಮ ಸಾಹಸರು, ಉಳಿದ ನಾಲ್ವರಿಗೆ ಹೇಳು ಹೋಗು, ಏಂದನು ಭೀಮ.
ರಮಣ ಕೇಳುಳಿದವರು ತನ್ನನು
ರಮಿಸುವರು ಮಾನಾರ್ಥವೆನೆ ನಿ
ರ್ಗಮಿಸುವರು ನೀನಲ್ಲದುಳಿದವರುಚಿತಬಾಹಿರರು |
ಮಮತೆಯಲಿ ನೀ ನೋಡು ಚಿತ್ತದ
ಸಮತೆಯನು ಬೀಳ್ಕೊಡು ಕುಠಾರನ
ಯಮನ ಕಾಣಿಸಿ ಕರುಣಿಸೆಂದಳು ಕಾಂತೆ ಕೈಮುಗಿದು || ೪೪ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ರಮಣ ಕೇಳು+ ಉಳಿದವರು ತನ್ನನು ರಮಿಸುವರು ಮಾನಾರ್ಥವೆನೆ ನಿರ್ಗಮಿಸುವರು= ರಮಣ ಕೇಳು ಉಳಿದವರೋ ತನ್ನನು ಮರ್ಯಾದೆಯ ಅರ್ಥ-ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ರಮಿಸಿ ಸುಖಪಡುವರು. ಬಯಕೆ ತೀರಿದ ನಂತರ ಹೊರಡುವರು, ನಿರ್ಗಮಿಸುವರು.// ನೀನಲ್ಲದೆ+ ಉಳಿದವರು+ ಉಚಿತ ಬಾಹಿರರು ಮಮತೆಯಲಿ ನೀ ನೋಡು ಚಿತ್ತದ+ ಅಸಮತೆಯನು ಬೀಳ್ಕೊಡು ಕುಠಾರನ/ಕತ್ತಿಯಂತಿರುವ ಕ್ರೂರನನ್ನು ಯಮನ ಕಾಣಿಸಿ ಕರುಣಿಸು+ ಎಂದಳು ಕಾಂತೆ ಕೈಮುಗಿದು= ನೀನಲ್ಲದೆ ಉಳಿದವರು ಉಚಿತವಾದ ಕೆಲಕ್ಕ ಬರವವರಲ್ಲ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಮತೆಯಿಂದ/ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀನು ನೋಡು, ಮನಸ್ಸಿನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ತೊಲಗಿಸು, ಕತ್ತಿಯಂತಿರುವ ಕ್ರೂರ ಕೀಚಕನನ್ನು ಯಮನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ನನಗೆ ಕರುಣೆತೋರಿಸು, ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಕೈಮುಗಿದಳು.
ಅರ್ಥ: ರಮಣ ಕೇಳು ಉಳಿದವರೋ ತನ್ನನು ಮರ್ಯಾದೆಯ ಅರ್ಥ-ಧರ್ಮಕ್ಕಾಗಿ ರಮಿಸಿ ಸುಖಪಡುವರು. ಬಯಕೆ ತೀರಿದ ನಂತರ ಹೊರಡುವರು, ನಿರ್ಗಮಿಸುವರು. ನೀನಲ್ಲದೆ ಉಳಿದವರು ಉಚಿತವಾದ ಕೆಲಕ್ಕ ಬರವವರಲ್ಲ, ನನ್ನನ್ನು ಸ್ವಲ್ಪ ಮಮತೆಯಿಂದ/ ಪ್ರೀತಿಯಿಂದ ನೀನು ನೋಡು, ಮನಸ್ಸಿನ ಗೊಂದಲವನ್ನು ತೊಲಗಿಸು, ಕತ್ತಿಯಂತಿರುವ ಕ್ರೂರ ಕೀಚಕನನ್ನು ಯಮನ ಮನೆಗೆ ಕಳುಹಿಸಿ ನನಗೆ ಕರುಣೆತೋರಿಸು, ಎಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಕೈಮುಗಿದಳು.
ಕಲಹಕಾದೊಡೆ ನಾವು ರಮಿಸುವ
ರುಳಿದವರು ಬಳಿಕೇನು ಗಾದೆಯ
ಬಳಕೆ ಕೆಲಬರು ಗಳಿಸಿದೊಡೆ ಕೆಲರುಂಡು ಜಾರುವರು |
ಅಳುಕಿ ನಡೆವವರಲ್ಲ ನಿನ್ನಯ
ಹಳಿವು ಹರಿಬವ ಹೇಳಿ ಚಿತ್ತವ
ತಿಳುಹಿಕೊಂಬದು ನಾವು ಭೀತರು ಧರ್ಮಜನ ಹೊರೆಗೆ || ೪೫ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಕಲಹಕೆ+ ಆದೊಡೆ ನಾವು ರಮಿಸುವರು+ ಉಳಿದವರು ಬಳಿಕ+ ಏನು= ಹೋರಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ನಾವು ಹೊಗಬೇಕು; ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಸುಖಪಡುವವರು ಮಾತ್ರಾ ಉಳಿದವರು; ಬಳಿಕ ಏನು ನಾವು ದೂರ;// ಗಾದೆಯ ಬಳಕೆ ಕೆಲಬರು ಗಳಿಸಿದೊಡೆ ಕೆಲರುಂಡು ಜಾರುವರು= ಗಾದೆಯ ಬಳಕೆಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಿದೆ; 'ಕೆಲವರು ಗಳಿಸಿದರೆ ಕೆಲವರು ಉಂಟ ಮಾಡಿ ಜಾರಿ ಹೋಗುವರು.'// ಅಳುಕಿ ನಡೆವವರಲ್ಲ ನಿನ್ನಯ ಹಳಿವು ಹರಿಬವ ಹೇಳಿ ಚಿತ್ತವ ತಿಳುಹಿಕೊಂಬದು ನಾವು= ಇದು ತಾನು ಕೀಚಕನಿಗೆ ಹೆದರಿಕೊಂಡು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ನೆಡವಳಿಯಲ್ಲ;// ಭೀತರು ಧರ್ಮಜನ ಹೊರೆಗೆ= ಆದರೆ ನಾವು ಧರ್ಮಜನ ಹೊರೆ- ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆದರುತ್ತೇವೆ ಎಂದ ಭೀಮ.
ಅರ್ಥ: ಹೋರಾಡುವುದು ಅಗತ್ಯವಿದ್ದಾಗ ನಾವು ಬೇಕು; ಪತ್ನಿಯೊಡನೆ ಸುಖಪಡುವವರು ಮಾತ್ರಾ ಉಳಿದವರು; ಬಳಿಕ ಏನು ನಾವು ದೂರ;/ಗಾದೆಯ ಬಳಕೆಯೂ ಅದೇ ರೀತಿಯಿದೆ; 'ಕೆಲವರು ಗಳಿಸಿದರೆ ಕೆಲವರು ಊಟಮಾಡಿ ಜಾರಿ ಹೋಗುವರು.' ಇದು ತಾನು ಕೀಚಕನಿಗೆ ಹೆದರಿಕೊಂಡು ಮಾಡುತ್ತಿರುವ ನೆಡವಳಿಯಲ್ಲ; ಆದರೆ ನಾವು ಧರ್ಮಜನ ಹೊರೆ- ವಿಚಾರವಾಗಿ ಹೆದರುತ್ತೇವೆ ಎಂದ ಭೀಮ.
ಹೆಂಡತಿಯ ಹರಿಬದಲಿಯೊಬ್ಬನೆ
ಗಂಡುಗೂಸೆ ವೈರಿಯನು ಕಡಿ
ಖಂಡವನು ಮಾಡುವನು ಮೇಣ್ ತನ್ನೊಡಲನಿಕ್ಕುವನು |
ಗಂಡರೈವರು ಮೂರು ಲೋಕದ
ಗಂಡರೊಬ್ಬಳನಾಳಲಾರಿರಿ
ಗಂಡರೋ ನೀವ್ ಭಂಡರೋ ಹೇಳೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ || ೪೬ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹೆಂಡತಿಯ ಹರಿಬದಲಿಯು(ಹರಿಬ= ರಕ್ಷಣೆ)+ ಒಬ್ಬನೆ ಗಂಡುಗೂಸೆ, ವೈರಿಯನು ಕಡಿಖಂಡವನು ಮಾಡುವನು= ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಗಂಡುಗೂಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ವೈರಿಯನು ತುಂಡುತುಂಡಾಗಿ ಮಾಡುವನು. ಪತ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಡುವನು. ಗಂಡರೈವರು ಮೂರು ಲೋಕದ ಗಂಡರೊಬ್ಬಳನಾಳಲಾರಿರಿ ಗಂಡರೋ ನೀವ್ ಭಂಡರೋ ಹೇಳೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ= ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೋ ಐವರು ಗಂಡರು, ಅವರೋ ಮಹಾ ಶೂರರು, ಹೆಸರಿಗೆ ಮೂರು ಲೋಕದ ಗಂಡರು, ಆದರೆ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಆಳಲಾರಿರಿ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನೀವು ಗಂಡರೋ ಅಥವಾ ಭಂಡರೋ ಹೇಳು, ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ಅರ್ಥ: ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಹೆಂಡತಿಯ ರಕ್ಷಣೆಯನ್ನು ಒಬ್ಬನೇ ಗಂಡುಗೂಸು ಮಾಡುತ್ತಾನೆ, ವೈರಿಯನು ತುಂಡುತುಂಡಾಗಿ ಮಾಡುವನು. ಪತ್ನಿಯ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಜೀವವನ್ನೇ ಬಲಿಕೊಡುವನು. ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿಯೋ ಐವರು ಗಂಡರು, ಅವರೋ ಮಹಾ ಶೂರರು, ಹೆಸರಿಗೆ ಮೂರು ಲೋಕದ ಗಂಡರು, ಆದರೆ ಒಬ್ಬಳನ್ನು ರಕ್ಷಣೆ ಮಾಡಿ ಆಳಲಾರಿರಿ. ಹೀಗಿರುವಾಗ ನೀವು ಗಂಡರೋ ಅಥವಾ ಭಂಡರೋ ಹೇಳು, ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ಅಂದು ಕೌರವ ನಾಯಿ ಸಭೆಯಲಿ
ತಂದು ತೋರಿದನುನ್ನತಿಯ ಬಳಿ
ಕಿಂದು ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯೊದೆದನು ರಾಜಸಭೆಯೊಳಗೆ
ಅಂದು ಮೇಣಿಂದಾದ ಭಂಗಕೆ
ಕುಂದದಾವುದು ನೀವು ಬಲ್ಲಿದ
ರೆಂದು ಹೊಕ್ಕರೆ ಹೆಣ್ಣ ಕೊಂದಿರಿಯೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ ೪೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅಂದು ಕೌರವ ನಾಯಿ ಸಭೆಯಲಿ ತಂದು ತೋರಿದನು+ ಉನ್ನತಿಯ= ಅಂದು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ಕೌರವ ನಾಯಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಎಳೆದು ತಂದು ತನ್ನ ಸೊಕ್ಕಿನಹಿರಿಮೆಯನ್ನ ತೋರಿಸಿದನು.// ಬಳಿಕ+ ಇಂದು ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯ+ ಒದೆದನು ರಾಜಸಭೆಯೊಳಗೆ= ಬಳಿಕ ಇಂದು ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯು ನನ್ನನ್ನ್ನುರಾಜಸಭೆಯೊಳಗೇ ಒದ್ದನು.// ಅಂದು ಮೇಣ+ ಇಂದು+ ಆದ ಭಂಗಕೆ(ಅವಮಾನಕ್ಕೆ) ಕುಂದು+ ಅದು+ ಆವುದು( ತಾನೇ ಕಡಿಮೆ) ನೀವು ಬಲ್ಲಿದರು+ ಎಂದು ಹೊಕ್ಕರೆ ಹೆಣ್ಣ ಕೊಂದಿರಿಯೆಂದಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ= ಅಂದು ಮತ್ತೆ ಇಂದು ಆದ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ, ಯಾವುದು ತಾನೇ ಕುಂದು- ಅದು ಯಾವುದು ತಾನೇ ಕಡಿಮೆ; ನೀವು ಬಲ್ಲಿದರು+ ಎಂದು ಹೊಕ್ಕರೆ ಹೆಣ್ಣ ಕೊಂದಿರಿಯೆಂದಳು+ ಇಂದುಮುಖಿ= 'ನೀವು ಬಲಾಡ್ಯರು ಎಂದು ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೊಕ್ಕರೆ, ನೀವು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೊಂದಿರಿ' ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ಅರ್ಥ: ಅಂದು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತ ನಂತರ ಕೌರವ ನಾಯಿ ಸಭೆಯಲ್ಲಿ ತನ್ನನ್ನು ಎಳೆದು ತಂದು ತನ್ನ ಸೊಕ್ಕಿನ ಹಿರಿಮೆಯನ್ನ ತೋರಿಸಿದನು. ಬಳಿಕ ಇಂದು ಕೀಚಕ ಕುನ್ನಿಯು ನನ್ನನ್ನ್ನುರಾಜಸಭೆಯೊಳಗೇ ಒದ್ದನು. ಅಂದು ಮತ್ತೆ ಇಂದು ಆದ ಅವಮಾನಕ್ಕೆ, ಯಾವುದು ತಾನೇ ಕುಂದು- ಅದು ಯಾವುದು ತಾನೇ ಕಡಿಮೆ; 'ನೀವು ಬಲಾಡ್ಯರು ಎಂದು ಸ್ವಯಂವರದಲ್ಲಿ ಆರಿಸಿ ನಿಮ್ಮ ಮನೆಯನ್ನು ನಾನು ಹೊಕ್ಕರೆ, ನೀವು ಮನೆಗೆ ಬಂದ ಹೆಣ್ಣನ್ನು ಕೊಂದಿರಿ' ಎಂದಳು ದ್ರೌಪದಿ.
ದಾನವರು ಮಾನವರೊಳೆನ್ನಭಿ
ಮಾನವನು ಕೊಂಬವನ ಹೆಸರನ
ದೇನನೆಂಬೆನು ನೊಂದು ನುಡಿದೊಡೆ ಖಾತಿಯಿಲ್ಲೆಮಗೆ |
ಈ ನಪುಂಸಕರೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ
ನಾನು ಮೂಗುಳ್ಳವನೆ ಮಾನಿನಿ
ನೀನು ತೋರಿದ ಪರಿಯಲೆಂಬುದು ಭೀತಿ ಬೇಡೆಂದ || ೪೮ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ದಾನವರು ಮಾನವರೊಳು+ ಎನ್ನ+ ಅಭಿಮಾನವನು ಕೊಂಬವನ(ಚುಚ್ಚುವವನ- ತೆಗೆಳುವವನ) ಹೆಸರು+ ಅದು+ ಏನನು+ ಎಂಬೆನು= ದಾನವರಾಗಲಿ ಮಾನವರಾಗಲಿ ನನ್ನ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಚುಚ್ಚುವವನ - ತೆಗಳುವವನ ಹೆಸರು ಅದು ಏನುಮಾಡವೆನೆಂದು ಹೇಳಲಿ - (ಅದು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡಟುವೆನು).//ನೊಂದು ನುಡಿದೊಡೆ (ತೆಗಳಿದರೆ) ಖಾತಿಯಿಲ್ಲ+ ಎಮಗೆ(ನಮಗೆ ಸಿಟ್ಟಿಲ್ಲ); ಈ ನಪುಂಸಕರೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾನು ಮೂಗುಳ್ಳವನೆ- ಮಾನ ಉಳ್ಳವನೇ -ಇಲ್ಲ. ಮಾನಿನಿ ನೀನು ತೋರಿದ ಪರಿಯಲಿ(ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗಳು)+ ಎಂಬುದು(ಹೇಳಬಹುದು - ) ಭೀತಿ ಬೇಡ+ ಎಂದ= ನೀನು ನೊಂದು ತೆಗಳಿದರೆ ನಮಗೆ ಸಿಟ್ಟಿಲ. ಈ ನಪುಂಸಕರೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾನು ಮಾನ ಉಳ್ಳವನೇ -ಇಲ್ಲ. ಮಾನಿನಿ ನೀನು ತೋರಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗಳಬಹುದು, ಹೆದರಬೇಡ, ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ, ಎಂದ
ಅರ್ಥ: ದಾನವರಾಗಲಿ ಮಾನವರಾಗಲಿ ನನ್ನ ಅಭಿಮಾನವನ್ನು ಚುಚ್ಚುವವನ - ತೆಗಳುವವನ ಹೆಸರು- ಅದು ಏನು ಮಾಡವೆನೆಂದು ಹೇಳಲಿ - ಅದು ಇಲ್ಲದಂತೆ ಮಾಡುವೆನು. ನೀನು ನೊಂದು ತೆಗಳಿದರೆ ನಮಗೆ ಸಿಟ್ಟಿಲ್ಲ. ಈ ನಪುಂಸಕರೊಡನೆ ಹುಟ್ಟಿದ ನಾನು ಮಾನ ಉಳ್ಳವನೇ -ಅಲ್ಲ. ಮಾನಿನಿ ನೀನು ತೋರಿದ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ತೆಗಳಬಹುದು, ಹೆದರಬೇಡ, ಸಹಿಸಿಕೊಳ್ಳುವೆ, ಎಂದ.
ಅಂದು ದುಶ್ಶಾಸನನ ಕರುಳನು
ತಿಂದಡಲ್ಲದೆ ತಣಿವು ದೊರಕೊಳ
ದೆಂದು ಹಾಯ್ದೊಡೆ ಹಲುಗಿರಿದು ಮಾಣಿಸಿದನಾ ವ್ಯಥೆಯ |
ಇಂದು ಕೀಚಕ ನಾಯನೆರಗುವೆ
ನೆಂದು ಮರನನು ನೋಡಿದರೆ ಬೇ
ಡೆಂದ ಹದನನು ಕಂಡೆ ನೀನೆನಗುಂಟೆಯಪರಾಧ || ೪೯ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಅಂದು ದುಶ್ಶಾಸನನ ಕರುಳನು ತಿಂದಡೆ+ ಅಲ್ಲದೆ ತಣಿವು-ತೃಪ್ತಿ ದೊರಕೊಳದು (ಸಿಗದು)+ ಎಂದು ಹಾಯ್ದೊಡೆ (ನುಗ್ಗಿದರೆ) ಹಲುಗಿರಿದು ಮಾಣಿಸಿದನು(ಮಾಣು-ಬೇಡ- ಬೇಡವೆಂದನು)+= ಅಂದು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತು ದುಶ್ಶಾಸನನ ಕರುಳನ್ನು ಬಗೆದು ತಿನ್ನದೆ ಇದ್ದರೆ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗದು ಎಂದು ಎದ್ದರೆ/ನುಗ್ಗಿದರೆ ಹುಸಿನಗು ನಕ್ಕು ಬೇಡವೆಂದು ತಡೆದನು+// ಆ ದುಃಖವನ್ನು ಇಂದು ಕೀಚಕ ನಾಯನು+ ಎರಗುವೆನು+ ಎಂದು ಮರನನು ನೋಡಿದರೆ ಬೇಡೆಂದ ಹದನನು ಕಂಡೆ ನೀನು+ ಎನಗೆ+ ಉಂಟೆ ಅಪರಾಧ= ಆ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು, ಇಂದು ಕೀಚಕ ನಾಯಿಯನ್ನು ಎರಗಿ- ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಬಡಿಯುವೆನು ಎಂದು ಮರವನ್ನು ಕೀಳಲು ನೋಡಿದರೆ ಧರ್ಮಜನು ಬೇಡ, ಎಂದ ವಿಚಾರವನ್ನು ನೀನೇ ಕಂಡೆ ನೀನು; ನನಗೆ, ನಿನಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡದ ಅಪರಾಧ ಇದೆಯೇ ಹೇಳು, ಎಂದ ಭೀಮ.
ಅರ್ಥ: ಅಂದು ಜೂಜಿನಲ್ಲಿ ಸೋತು ದುಶ್ಶಾಸನನ ಕರುಳನ್ನು ಬಗೆದು ತಿನ್ನದೆ ಇದ್ದರೆ ತೃಪ್ತಿ ಸಿಗದು ಎಂದು ಎದ್ದರೆ ಹುಸಿನಗು ನಕ್ಕು ಬೇಡವೆಂದು ತಡೆದನು. ಆ ವ್ಯಥೆಯನ್ನು ಕಳೆಯಲು, ಇಂದು ಕೀಚಕ ನಾಯಿಯನ್ನು ಎರಗಿ- ಆಕ್ರಮಿಸಿ ಬಡಿಯುವೆನು ಎಂದು ಮರವನ್ನು ಕೀಳಲು ನೋಡಿದರೆ ಧರ್ಮಜನು ಬೇಡ, ಎಂದ ವಿಚಾರವನ್ನು ನೀನೇ ಕಂಡೆ; ನಿನಗೆ ಸಹಾಯಮಾಡದ ಅಪರಾಧ ನನಗೆ ಇದೆಯೇ ಹೇಳು ಎಂದ ಭೀಮ.
ಹೆಣ್ಣ ಹರಿಬಕ್ಕೋಸುಗವೆ ತ
ಮ್ಮಣ್ಣನಾಜ್ಞೆಯ ಮೀರಿ ಕುಂತಿಯ
ಚಿಣ್ಣ ಬದುಕಿನೆಂದು ನುಡಿವರು ಕುಜನರಾದವರು |
ಅಣ್ಣನವರಿಗೆ ದೂರುವುದು ನಾ
ವುಣ್ಣದುರಿಯಿವು ರಾಯನಾಜ್ಞೆಯ
ಕಣ್ಣಿನಲಿ ಬಿಗಿವಡೆದು ಕೆಡೆದೆವು ಕಾಂತೆ ಕೇಳೆಂದ || ೫೦ ||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: ಹೆಣ್ಣ ಹರಿಬಕ್ಕೋಸುಗವೆ ತಮ್ಮಣ್ಣನ+ ಆಜ್ಞೆಯ ಮೀರಿ ಕುಂತಿಯಚಿಣ್ಣ ಬದುಕಿನೆಂದು ನುಡಿವರು ಕುಜನರಾದವರು= ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಕುಂತಿಯಚಿಣ್ಣ - ಮಗ ಭೀಮ ಬದುಕಿದ, ಎಂದು ಕೇಡಿಗ ಜನರು ಹೇಳುವರು.// ಅಣ್ಣನವರಿಗೆ ದೂರುವುದು ನಾ ವುಣ್ಣದ+ ಉರಿಯಿವು ರಾಯನ+ ಆಜ್ಞೆಯ ಕಣ್ಣಿನಲಿ ಬಿಗಿವಡೆದು(ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ) ಕೆಡೆದೆವು(ಬಿದ್ದಿರುವೆವು- ಬಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ) ಕಾಂತೆ ಕೇಳೆಂದ= ಅಣ್ಣನವರನ್ನು ತೆಗಳುವುದು - ದೂರುವುದು ನಾನು ಅನುಭಿಸುತ್ತಿರುವ ವುಣ್ಣದ ಉರಿ, ಇವು ಪಾಪದ ಕೆಲಸದ ನೋವು. ರಾಜನ ಕಣ್ಣಸನ್ನೆಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ಬಿದ್ದಿರುವೆವು- ಬಿದ್ದಿದ್ದೇವೆ ಕಾಂತೆ ಕೇಳು ಎಂದ
ಅರ್ಥ: ಒಂದು ಹೆಣ್ಣಿನ ರಕ್ಷಣೆಗಾಗಿ ತನ್ನ ಅಣ್ಣನ ಆಜ್ಞೆಯನ್ನು ಮೀರಿ ಕುಂತಿಯಚಿಣ್ಣ - ಮಗ ಭೀಮ ಬದುಕಿದ, ಎಂದು ಕೇಡಿಗ ಜನರು ಹೇಳುವರು. ಅಣ್ಣನವರನ್ನು ತೆಗಳುವುದು - ದೂರುವುದು ನಾನು ಅನುಭಿಸುತ್ತಿರುವ ವುಣ್ಣದ ಉರಿ, ಇವು ಪಾಪದ ಕೆಲಸದ ನೋವು. ರಾಜನ ಕಣ್ಣಸನ್ನೆಯ ಆಜ್ಞೆಯ ಕಟ್ಟಿನಲ್ಲಿ ನಾವು ಬಿದ್ದಿರುವೆವು, ಕಾಂತೆ ಕೇಳು ಎಂದ.

೫೦[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಹೊದ್ದುವುದು ಫಲುಗುಣನ ಪಾದಕೆ
ಬಿದ್ದು ಯಮನಂದನನ ಮನವನು
ತಿದ್ದುವದು ಸಹದೇವ ನಕುಲರ ಕೈಯಲೆನಿಸುವದು
ಗೆದ್ದು ಕೊಡುವರು ನಿನ್ನ ಪಾಲಿಸ
ದಿದ್ದರಾದೊಡೆ ದೋಷವವರನು
ಹೊದ್ದುವುದು ನೀನೆನ್ನ ಬರಿದೇ ಕಾಡಬೇಡೆಂದ ೫೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಗಂಡ ಗರ್ವವ ನುಡಿಯೆವೆಮ್ಮಯ
ದಂಡಿ ತಾನದು ಬೇರೆ ನಾವೀ
ಭಂಡತನದಲಿ ಬದುಕಲರಿಯೆವು ಧರ್ಮಗಿರ್ಮವನು
ಕೊಂಡು ಕೊನರುವರಲ್ಲ ರಾಯನ
ನಂಡಲೆದು ಕೀಚಕನ ತಲೆಯನು
ಚೆಂಡನಾಡಿಸು ರಮಣಿ ಮೇಣರ್ಜುನಗೆ ಹೇಳೆಂದ ೫೨
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತರುಣಿ ದಿಟ ಕೇಳಿಂದು ಮೊದಲಾ
ಗರಸಿ ನೀ ನಾಲ್ವರಿಗೆ ನಾವೆಡೆ
ಮುರಿದವರು ಬಿಟ್ಟವರು ನಿನ್ನಯ ಸೂಳು ಪಾಳೆಯವ
ಅರಸನನು ಪ್ರಾರ್ಥಿಸುವುದರ್ಜುನ
ವರ ನಕುಲ ಸಹದೇವರಿಗೆ ವಿ
ಸ್ತರಿಸಿ ಹೇಳ್ವುದು ನಮ್ಮೊಡನೆ ಫಲಸಿದ್ಧಿಯಿಲ್ಲೆಂದ ೫೩
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕೇಳುತಿದ್ದಳು ಕೊರಳ ಸೆರೆ ಗೋ
ನಾಳಿಗೌಕಿತು ಬಿಕ್ಕಿ ಬಿಕ್ಕಿ ವಿ
ಲೋಲಲೋಚನೆಯಕಟ ನೆನೆದಳು ಬಾಷ್ಪವಾರಿಯಲಿ
ಶೂಲ ಮರುಮೊನೆಗೊಂಡವೊಲು ಸುಳಿ
ವಾಳೆ ಝಳ ತಾಗಿದವೊಲುದರ
ಜ್ವಾಲೆ ನೆತ್ತಿಗೆ ನಿಲುಕೆ ಹಲುಬಿದಳಬಲೆ ಬಿಸುಸುಯ್ದು ೫೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕೆಂದಳದ ಸೆಕೆಯಲಿ ಕಪೋಲವು
ಕಂದಿ ಕಸರಿಕೆಯಾಯ್ತು ನಿಡುಸುಯಿ
ಲಿಂದ ಸೀಕರಿಯೋದವೇಕಾವಳಿಯ ಮುತ್ತುಗಳು
ಸಂದಣಿಸಿದೆವೆಗಳಲಿ ಬಾಷ್ಪದ
ಬಿಂದು ತಳಿತುದು ನಟ್ಟ ದೃಷ್ಟಿಯೊ
ಳಿಂದುಮುಖಿ ಸೈಗರೆದು ತೂಗಿದಳಡಿಗಡಿಗೆ ಶಿರವ ೫೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಆವ ಹೆಂಗುಸನಳಲಿಸಿದೆನಿ
ನ್ನಾವ ಧರ್ಮವನಳಿದೆನೊ ತಾ
ನಾವ ಪಾಪದ ಫಲಕೆ ಪಿಡಿದೆನೊ ಸಂಚಕಾರವನು
ಆವ ಹೆಂಗಸು ನವೆದಳೆನ್ನವೊ
ಲಾವಳಳಲಿದು ಮರುಗಿದಳು ಮ
ತ್ತಾವಳೆನ್ನಂದದಲಿ ಪಡೆದವಳುಂಟೆ ಲೋಕದಲಿ ೫೬
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಇನ್ನು ಹುಟ್ಟದೆಯಿರಲಿ ನಾರಿಯ
ರೆನ್ನವೊಲು ಭಂಗಿತರು ಭುವನದೊ
ಳಿನ್ನು ಜನಿಸಲು ಬೇಡ ಗಂಡರು ಭೀಮಸನ್ನಿಭರು
ಎನ್ನವೊಲು ಪಾಂಡವರವೊಲು ಸಂ
ಪನ್ನ ದುಃಖಿಗಳಾರು ನವೆದರು
ಮುನ್ನಿನವರೊಳಗೆಂದು ದ್ರೌಪದಿ ಹಿರಿದು ಹಲುಬಿದಳು ೫೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಆವ ಗರಳವ ಕುಡಿವೆನೋ ಮೇ
ಣಾವ ಬೆಟ್ಟವನಡರಿ ಬೀಳ್ವೆನೊ
ಯಾವ ಮಡುವನು ಹೊಗುವೆನೋ ಹಾಸರೆಯ ಗುಂಪಿನಲಿ
ಆವ ಕುಂತವ ಹಾಯ್ವೆನೋ ಮೇ
ಣಾವ ಪಾವಕನೊಳಗೆ ಹೊಗುವೆನೊ
ಸಾವು ಸಮನಿಸದೆನಗೆನುತ ಮರುಗಿದಳು ನಳಿನಾಕ್ಷಿ ೫೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಮಂದೆಗೆಳಸಿದ ಪಾಪಿ ಕೌರವ
ನಂದು ಮುಂದಲೆವಿಡಿದು ಸೈಂಧವ
ಬಂದು ಬಳಿಕಾರಣ್ಯವಾಸದೊಳೆನ್ನನೆಳದೊಯ್ದ
ಇಂದು ಕೀಚಕ ನಾಯ ಕಾಲಲಿ
ನೊಂದೆ ನಾನೀ ಮೂರು ಬಾರಿಯೆ
ಬಂದ ಭಂಗವೆ ಸಾಕೆನುತ ಬಸವಳಿದಳಿಂದುಮುಖಿ ೫೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಜನನವೇ ಪಾಂಚಾಲರಾಯನ
ಮನೆ ಮನೋವಲ್ಲಭರದಾರೆನೆ
ಮನುಜಗಿನುಜರು ಗಣ್ಯವೇ ಗೀರ್ವಾಣರಿಂ ಮಿಗಿಲು
ಎನಗೆ ಬಂದೆಡರೀ ವಿರಾಟನ
ವನಿತೆಯರುಗಳ ಮುಡಿಯ ಕಟ್ಟುವ
ತನುವ ತಿಗುರುವ ಕಾಲನೊತ್ತುವ ಕೆಲಸದುತ್ಸಾಹ ೬೦
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಹಗೆಗಳಿಗೆ ತಂಪಾಗಿ ಬದುಕುವ
ಮುಗುದರಿನ್ನಾರುಂಟು ಭಂಗಕೆ
ಹೆಗಲ ಕೊಟ್ಟಾನುವ ವಿರೋಧಿಗಳುಂಟೆ ಲೋಕದಲಿ
ವಿಗಡ ಬಿರುದನು ಬಿಸುಟು ಬಡಿಹೋ
ರಿಗಳು ಪಾಂಡವರಂತೆ ಮೂಗು
ರ್ಚಿಗಳದಿನ್ನಾರುಂಟೆನುತ ಮರುಗಿದಳು ನಳಿನಾಕ್ಷಿ ೬೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕಾಲನನು ಕೆರಳಿದೊಡೆ ಮುರಿವೆ
ಚ್ಚಾಳುತನದವರೆನ್ನನೊಬ್ಬಳ
ನಾಳಲಾರಿರಿ ಪಾಪಿಗಳಿರಪಕೀರ್ತಿಗಳುಕಿರಲ
ತೋಳ ಹೊರೆ ನಿಮಗೇಕೆ ಭೂಮೀ
ಪಾಲ ವಂಶದೊಳುದಿಸಲೇತಕೆ
ಕೂಳುಗೇಡಿಂಗೊಡಲ ಹೊರುವಿರಿಯೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ ೬೨
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಧರೆಯ ಭಂಡಾರವನು ಪುರವನು
ಕರಿತುರಗ ರಥ ಪಾಯದಳವನು
ಕುರುಕುಲಾಗ್ರಣಿ ಸೆಳೆದುಕೊಂಡನು ನಿಮ್ಮ ಹೊರವಡಿಸಿ
ದುರುಳ ಕೀಚಕಗೆನ್ನ ಕೊಟ್ಟಿರಿ
ಪರಿಮಿತದಲಿರವಾಯ್ತು ನಿಮ್ಮೈ
ವರಿಗೆ ಲೇಸಾಯ್ತಕಟಯೆಂದಬುಜಾಕ್ಷಿ ಹಲುಬಿದಳು ೬೩
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಭಾವ ಭಾಗ್ಯಾಧಿಕನು ಕೌರವ
ದೇವನರಸುಗಳೊಡೆಯತನವನು
ನೀವು ಕೃಷ್ಣನ ಕೂರ್ಮೆ ಧರ್ಮದಿ ಪಾಲಿಸಿದಿರೀಗ
ನೀವು ತಟತಟವಾಗಿ ಲೋಗರ
ಸೇವೆಯಲಿ ಬೆಂದೊಡಲ ಹೊರುವಿರಿ
ಸಾವವಳು ನಿಮಗಂಜಲೇಕೆಂದಬಲೆಯೊರಲಿದಳು ೬೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಭೀಮ ಕೊಟ್ಟೈ ತನಗೆ ಸಾವಿನ
ನೇಮವನು ನಿಮ್ಮಣ್ಣನಾಜ್ಞೆ ವಿ
ರಾಮವಾಗದೆ ಬದುಕಿ ಧರ್ಮದ ಮೈಸಿರಿಯನರಿದು
ಕಾಮಿನಿಯ ಕೇಳಿಯಲಿ ನೆನೆವುದು
ತಾಮಸದಿ ತಾ ಮೀರಿ ನುಡಿದು
ದ್ದಾಮತೆಯ ಸೈರಿಸುವದೆಂದೆರಗಿದಳು ಚರಣದಲಿ ೬೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎನಲು ಕಂಬನಿದುಂಬಿದನು ಕಡು
ನೆನೆದುದಂತಃಕರಣ ರೋಷದ
ಘನತೆ ಹೆಚ್ಚಿತು ಹಗೆಗಳನು ಹಿಂಡಿದನು ಮನದೊಳಗೆ
ತನುಪುಳಕವುಬ್ಬರಿಸಿ ಮೆಲ್ಲನೆ
ವನಿತೆಯನು ತೆಗೆದಪ್ಪಿದನು ಕಂ
ಬನಿಯದೊಡೆದನು ಸೆರಗಿನಲಿ ಕಲಿಭೀಮ ಮಾನಿನಿಯ ೬೬
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕುರುಳ ನೇವರಿಸಿದನು ಗಲ್ಲವ
ನೊರಸಿ ಮುಂಡಾಡಿದನು ಮಂಚದ
ಹೊರೆಯ ಗಿಂಡಿಯ ನೀರಿನಲಿ ತೊಳೆದನು ಮುಖಾಂಬುಜವ
ಅರಸಿ ಬಿಡು ಬಿಡು ಖಾತಿಯನು ವಿ
ಸ್ತರಿಸಲೇಕೆಮ್ಮಣ್ಣನಾಜ್ಞೆಯ
ಗೆರೆಯ ದಾಂಟಿದೆ ದಾಂಟಿದೆನು ಹೋಗೆಂದನಾ ಭೀಮ ೬೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಬಸುರ ಬಗಿವೆನು ಕೀಚಕನ ನಸು
ಮಿಸುಕಿದೊಡೆ ವೈರಾಟ ವಂಶದ
ಹೆಸರ ತೊಡೆವೆನು ನಮ್ಮನರಿದೊಡೆ ಕೌರವವ್ರಜವ
ಕುಸುರಿದರಿವೆನು ಭೀಮ ಕಷ್ಟವ
ನೆಸಗಿದನು ಹಾಯೆಂದರಾದೊಡೆ
ಮುಸುಡನಮರಾದ್ರಿಯಲಿ ತೇವೆನು ದೇವಸಂತತಿಯ ೬೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಮುನಿದನಾದೊಡೆಯಣ್ಣ ತನವಿಂ
ದಿನಲಿ ಹರಿಯಲಿ ಪಾರ್ಥ ನಕುಲರು
ಕನಲಿದೊಡೆ ಕೈದೋರುವೆನು ಸಹದೇವನಿವರುಗಳ
ಅನುಜನೆಂಬೆನೆ ಕೃಷ್ಣ ಹಾಯ್ದೆರೆ
ಘನಮುರಾರಿಯ ಮೀರುವೆನು ಬಳಿ
ಕೆನಗೆ ಸಮಬಲರಾರು ತರಿವೆನು ಕೀಚಕಾನ್ವಯವ ೬೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಈಸು ದಿನವೆಮ್ಮಣ್ಣನಾಜ್ಞೆಯ
ಪಾಶದಲಿ ಸಿಕ್ಕಿರ್ದೆ ಸಿಂಹದ
ಕೂಸ ನರಿ ಕೆಣುಕುವವೊಲೀ ಕುರು ಕೀಚಕಾದಿಗಳು
ಗಾಸಿಯಾದರು ಕೆಣಕಿ ನಾಯ್ಗಳ
ವೀಸ ಬಡ್ಡಿಯಲಸುವ ಕೊಂಬೆನು
ವಾಸಿ ಧರ್ಮದ ಮೇರೆದಪ್ಪಿತು ಕಾಂತೆ ಕೇಳೆಂದ ೭೦
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತರುಣಿ ಕೀಚಕ ಕೌರವೇಂದ್ರರ
ಹರಣಕಿದ ಕೋ ಸಂಚಕಾರವ
ಕೆರಳಿದೊಡೆಯೀ ಭೀಮ ಬಗೆವನೆ ನೀತಿಗೀತಿಗಳ
ಕೆರಳಿಚಿದೆಯಿನ್ನೇನು ನಿನ್ನಯ
ಹರಿಬವೆನ್ನದು ನಾಯಿ ಜಾರನ
ಕರೆದು ಸಂಕೇತದಲಿ ಸೂಚಿಸು ನಾಟ್ಯಮಂದಿರವ ೭೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಅಲ್ಲಿಗಿರುಳೈತಂದು ಮರೆಯಲಿ
ಖುಲ್ಲನುದರವ ಬಗಿದು ರಕುತವ
ಚೆಲ್ಲುವೆನು ಶಾಕಿನಿಯರಿಗೆ ಸಂದೇಹ ಬೇಡಿದಕೆ
ಅಲ್ಲಿ ಕೆಲಬಲನರಿದುದಾದೊಡೆ
ಬಲ್ಲೆನದಕೌಷಧಿಯ ಕರೆ ಮರೆ
ಯಿಲ್ಲ ಮಾನಿನಿ ಹೋಗೆನುತ ಬೀಳ್ಕೊಟ್ಟನಂಗನೆಯ ೭೨
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಹರುಷದಲಿ ಹೆಚ್ಚಿದಳು ಪುರುಷರ
ಪುರುಷನಲ್ಲಾ ಭೀಮ ತನ್ನಯ
ಪರಮ ಸುಕೃತೋದಯವಲಾ ನೀನೊಬ್ಬನೆಂದೆನುತ
ಅರಸಿ ಕಾಂತನ ಬೀಳುಕೊಂಡಳು
ತಿರುಗಿದಳು ನಿಜಭವನಕಿತ್ತಲು
ತರಣಿ ತೆಗೆದನು ತಾವರೆಯ ಬಾಗಿಲಿನ ಬೀಯಗವ ೭೩
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಆ ದಿವಸವರಮನೆಗೆ ಬರುತ ವೃ
ಕೋದರನ ವಲ್ಲಭೆಯ ಕಂಡನು
ಕೈದುಡುಕಲಂಜಿದನು ಮಾತಾಡಿಸಿದನಂಗನೆಯ
ಹೋದಿರುಳು ಯುಗವಾಗಿ ಸವೆದುದು
ನೀ ದಯಾಂಬುಧಿ ಕುಸುಮಶರ ಯಮ
ನಾದನದ ನೀ ಬಲ್ಲೆಯೆಂದನು ಕೀಚಕನು ನಗುತ ೭೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕುಸುಮಶರ ಯಮನಹನು ಅಮೃತವು
ವಿಷವಹುದು ಬಳಿಕಾಲಿಕಲುಗಳು
ಬಿಸಿಯಹವು ಬಾಂಧವರು ವೈರಿಗಳಹರು ನಿಮಿಷದಲಿ
ಒಸೆದರೊಲ್ಲದರಹರು ಲೋಗರ
ಶಶಿವದನೆಗಳುಪಿದ ದುರಾತ್ಮನ
ವಸುಧೆ ಹೊರದೆಲೆ ಪಾಪಿ ಕೀಚಕಯೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ ೭೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಬಳಿಕ ನಿನ್ನ ಪುರಾಣ ಧರ್ಮವ
ತಿಳಿದುಕೊಂಬೆನಿದೊಮ್ಮೆ ನಿನ್ನಯ
ಲಲಿತ ಕರುಣ ಕಟಾಕ್ಷಕವಚವ ತೊಡಿಸಿ ತನ್ನೊಡಲ
ಅಳುಕದೆಸುವ ಮನೋಜನಂಬಿನ
ಹುಳುಕ ಮುರಿ ಡಿಂಗರಿಗನಹೆನೆಂ
ದಳಿಮನದಲಾ ಖೂಳನಬುಜಾನನೆಗೆ ಕೈಮುಗಿದ ೭೬
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಅರಿದರಾದೊಡೆ ನಿನ್ನ ವಂಶವ
ತರಿವರೆನ್ನವರೆಲವೊ ಕೆಲಬಲ
ನರಿಯದಂದದಿ ಬಂದು ನಾಟ್ಯದ ಗರುಡಿಯೊಳಗಿಹುದು
ನೆರೆದುದಾಯುಷ ನಿನಗೆ ಕತ್ತಲೆ
ಮನೆಯೊಳಾನೈತಹೆನುಯೆನ್ನನು
ಮರೆದು ನೀ ಬಿಡೆಯಾದುದಾಗಲಿಯೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ ೭೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಖಳ ಹಸಾದವ ಹಾಯ್ಕಿ ತನ್ನಯ
ನಿಳಯಕೈದಿದನಬುಜ ಬಾಂಧವ
ನಿಳಿದನಸ್ತಾಚಲದ ತಪ್ಪಲ ತಾವರೆಯ ಬನಕೆ
ನಳಿನಮುಖಿ ನಲವೇರಿ ಕಗ್ಗ
ತ್ತಲೆಯ ಹಬ್ಬುಗೆಯೊಳಗೆ ಕಂಗಳ
ಬೆಳಗು ಬಟ್ಟೆಯ ತೋರೆ ಬಂದಳು ಬಾಣಸಿನ ಮನೆಗೆ ೭೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಭೀಮ ನಿಂದಿರು ನಾಟ್ಯನಿಲಯವ
ನಾ ಮದಾಂಧಗೆ ನುಡಿದು ಬಂದೆನು
ತಾಮಸವ ಮಾಡದಿರು ಹೂಡದಿರಲ್ಪಬುದ್ಧಿಗಳ
ಕಾಮುಕನನಡೆಗೆಡಹಿ ನಿಜ ಸು
ಪ್ರೇಮವನು ತೋರೆನಲು ನಗುತು
ದ್ದಾಮನೆದ್ದನು ಘಳಿಯನುಟ್ಟನು ಮಲ್ಲಗಂಟಿನಲಿ ೭೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಖಳನ ಮುರಿಯೆಂದಬಲೆ ನೊಸಲಲಿ
ತಿಲಕವನು ರಚಿಸಿದಳು ಸೇಸೆಯ
ತಳಿದಳೇರಿಸಿ ತಿಗುರ ಗೆಲಿದಳು ಹಿಣಿಲ ಹೊಸ ಪರಿಯ
ಬಲುಭುಜನ ಹರಸಿದಳು ಕಗ್ಗ
ತ್ತಲೆಯ ಹಬ್ಬುಗೆಯೊಳಗೆ ನಾಟ್ಯದ
ನಿಳಯ ಮಧ್ಯದ ಮಣಿಯ ಮಂಚದ ಮೇಲೆ ಪವಡಿಸಿದ ೮೦
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಉರಿವ ಮಾರಿಯ ಬೇಟದಾತನು
ತುರುಗಿದನು ಮಲ್ಲಿಗೆಯ ಮೊಗ್ಗೆಯ
ನಿರಿಕಿ ತಾ ಪೂಸಿದನು ಸಾದು ಜವಾಜಿ ಕತ್ತುರಿಯ
ಮೆರೆವ ಗಂಡುಡಿಗೆಯನು ರಚಿಸಿದ
ಸೆರಗಿನೊಯ್ಯಾರದಲಿ ಸುರಗಿಯ
ತಿರುಹಿತಿರುಳೊಬ್ಬನೆ ನಿಜಾಲಯದಿಂದ ಹೊರವಂಟ ೮೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕಾಲಪಾಶದಲೆಳಸಿಕೊಂಬ ಕ
ರಾಳಮತಿ ಸುಡುಗಾಡಲೈತಂ
ದಾಲಯವ ಹೊಕ್ಕನು ಕೃತಾಂತನ ಬಾಯ ಹೊಗುವಂತೆ
ಮೇಲೆ ಮೇಲವಶಕುನ ಶತಕವ
ನಾಲಿಸದೆ ಸುಮ್ಮಾನದಲಿ ಕೇ
ಡಾಳಿ ಬಂದನು ಮಂಚವಿದ್ದೆಡೆಗಾಗಿ ತಡವರಿಸಿ ೮೨
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ವನಜಮುಖಿ ವೀಳೆಯವನನುಲೇ
ಪನವ ಮಲ್ಲಿಗೆಯರಳ ತೊಡಿಗೆಯ
ನನುಪಮಾಂಬರವಿದೆ ಮನೋಹರವಹರೆ ಚಿತ್ತೈಸು
ನಿನಗೆ ಪಾಸಟಿಯಾನುಯೆನ್ನವೊ
ಲನಿಮಿಷರೊಳರಾರುಂಟು ಚೆಲುವರು
ಮನುಜರೆನ್ನನು ಹೋಲುವರೆ ಸೈರಂಧ್ರಿ ಕೇಳೆಂದ ೮೩
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎನ್ನವೋಲ್ ಪುರುಷರಲಿ ಚೆಲುವರ
ಮುನ್ನ ನೀ ಕಂಡರಿದೆಯಾದೊಡೆ
ಯೆನ್ನ ಮೇಲಾಣೆಲೆಗೆ ಹುಸಿಯದೆ ಹೇಳು ಹೇಳೆಂದು
ಮುನ್ನ ನಿನ್ನಂತಪ್ಪ ಸತಿಯರು
ಎನ್ನನೇ ಬಯಸುವರು ನಾರಿಯ
ರೆನ್ನ ಕಂಡರೆ ಸೋಲದವರಿಲ್ಲೆಲೆಗೆ ನಿನ್ನಾಣೆ ೮೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎಲವೊ ಕೀಚಕ ನಿನ್ನ ಹೋಲುವ
ಚೆಲುವರಿಲ್ಲಂತಿರಲಿ ಲೋಕದ
ಲಲನೆಯರ ಪರಿಯಲ್ಲ ತನ್ನಯ ರೂಪು ಬೇರೊಂದು
ಇಳೆಯೊಳೆನಗೆಣೆಯಿಲ್ಲ ನಿನಗಾ
ನೊಲಿದು ಬಂದೆನು ತನ್ನ ಪರಿಯನು
ಬಳಿಕ ನೋಡಾ ಬೇಗ ತೋರುವೆನೆಂದನಾ ಭೀಮ ೮೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎನಗೆ ಪುರುಷರು ಸೋಲದವರಿ
ಲ್ಲೆನಗೆ ಪಾಸಟಿ ನೀನು ನಿನಗಾ
ಮನವೊಲಿದೆ ನೀ ನೋಡು ತನ್ನಯ ಹೆಣ್ಣುತನದನುವ
ಎನಲು ಹರುಷದಲುಬ್ಬಿ ಕೀಚಕ
ನನಿಲಜನ ಮೈದಡವಿ ವೃತ್ತ
ಸ್ತನವ ಕಾಣದೆ ಹೆದರಿ ಬಳಿಕಿಂತೆಂದನವ ನಗುತ ೮೬
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎಲೆಗೆ ಕಲುಮೈಯಾದೆ ಕಡುಗೋ
ಮಲತೆಯೆತ್ತಲು ಕರ್ಕಶಾಂಗದ
ಬಲುಹಿದೆತ್ತಲು ಮಾಯ ವೇಷವ ಧರಿಸಿದೆಯೊ ಮೇಣು
ತಿಳುಹೆನಲು ಕೇಳೆಲವೊ ಪರ ಸತಿ
ಗಳುಪಿದಾತಂಗಮೃತ ವಿಷ ಕೋ
ಮಲತೆ ಕರ್ಕಶವಹುದೆನುತ ತುಡುಕಿದನು ಮುಂದಲೆಯ ೮೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಚಪಳೆ ಫಡ ಹೋಗೆನುತ ಹಾಯ್ದನು
ಕೃಪಣಮತಿ ಮುಂಗೈಯಲನಿಲಜ
ನಪರ ಭಾಗಕೆ ಹಾಯ್ದು ಹಿಡಿದನು ಕೀಚಕನ ತುರುಬ
ವಿಪುಳಬಲ ಕಳವಳಿಸಿದನು ಕಡು
ಕುಪಿತನಾದನು ಹೆಂಗುಸಲ್ಲಿವ
ನಪಸದನು ತೆಗೆ ಕರುಳನೆನುತೊಳಹೊಕ್ಕು ಹೆಣಗಿದನು ೮೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತಿವಿದನವನುರವಣಿಸಿ ಮಾರುತಿ
ಕವಿದು ಹೆಣಗಿದನಡಸಿ ಹೊಯ್ದೊಡೆ
ಬವರಿಯಲಿ ಟೊಣದೌಕಿದೊಡೆ ಮಡ ಮುರಿಯದೊಳಹೊಕ್ಕು
ಸವಡಿ ಮಂದರದಂತೆ ಕೀಚಕ
ಪವನಸುತರೊಪ್ಪಿದರು ಭೀಮನ
ಯುವತಿ ನಗುತಾಲಿಸುತಲಿದ್ದಳು ಹೊಯ್ಲ ಹೋರಟೆಯ ೮೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎರಗಿದೊಡೆ ಕೀಚಕನ ಗಾಯಕೆ
ತರವರಿಸಿ ಕಲಿಭೀಮ ಮಂಡಿಸಿ
ಮರೆವಡೆದು ಮುರಿದೆದ್ದು ರೋಷದಲೌಡನೊಡೆಯಗಿದು
ಬರಸಿಡಿಲು ಪರ್ವತದ ಶಿಖರವ
ನೆರಗುವಂತಿರೆ ಖಳನ ನೆತ್ತಿಯ
ನೆರಗಿದನು ರಣಧೀರನುನ್ನತ ಬಾಹುಸತ್ವದಲಿ ೯೦
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಅರಿಯ ಮುಷ್ಟಿಯ ಗಾಯದಲಿ ತಲೆ
ಬಿರಿಯೆ ತನು ಡೆಂಡಣಿಸಿ ಕಂಗಳು
ತಿರುಗಿ ಜೋಲಿದು ಮೆಲ್ಲ ಮೆಲ್ಲನೆಯಸುವ ಪಸರಿಸುತ
ಕೆರಳಿ ಕರಿ ಕೇಸರಿಯ ಹೊಯ್ದುರೆ
ತಿರುಗುವಂತಿರೆ ಭೀಮಸೇನನ
ಬರಿಯ ತಿವಿದನು ಬೀಳೆನುತ ಖಳುರಾಯ ಹಲು ಮೊರೆದ ೯೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತಿರುಗಿ ಪೈಸರವೋಗಿ ಪವನಜ
ಮರಳಿ ತಿವಿದನು ಕೀಚಕನ ಪೇ
ರುರವನೆದೆ ಜರ್ಝರಿತವಾಗಲು ಕಾರಿದನು ಕರುಳ
ಬಿರಿದವಾಲಿಗಳೊಲೆದೊಲೆದು ಕ
ಣ್ಣುರುಗಿ ಧೊಪ್ಪನೆ ಕೆಡೆದು ನಿಮಿಷಕೆ
ಹೊರಳಿ ಹರಣವ ಕಳುಹಿ ಕಳೆದುದು ಕಾಯ ಕೀಚಕನ ೯೨
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತಲೆಯನೆದೆಯೊಳಗಿಕ್ಕಿ ಕೈ ಕಾ
ಲ್ಗಳನು ಬಸುರೊಳು ಸಿಕ್ಕಿ ದೂರಕೆ
ತೊಲಗಿದನು ತೋರಿದನು ರಮಣಿಗೆ ಕೀಚಕನ ಹದನ
ಖಳನ ಕಾಲನ ಕೋಣ ತುಳಿದಂ
ತಿಳೆಯೊಳೊರಗಿರೆ ಕಂಡು ಕಾಮಿನಿ
ಕಳಕಳಿಸಿದಳು ಭೀಮಸೇನನಪ್ಪಿ ಮುಂಡಾಡಿ ೯೩
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತರುಣಿ ಬಿಡು ಸಾರೆನುತ ಪವನಜ
ಸರಿದನತ್ತಲು ದ್ರುಪದನಂದನೆ
ಕರೆದು ನುಡಿದಳು ಕಾಹಿನವರಿಗೆ ಕೀಚಕನ ಹದನ
ದುರುಳ ಬಲುಹಿಂದೆನ್ನನೆಳೆದೊಡೆ
ಕೆರಳಿದರು ಗಂಧರ್ವರೀತಗೆ
ಹರುವ ಕಂಡರು ನೋಡಿಯೆನೆ ಹರಿತಂದರವಳೊಡನೆ ೯೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಅರಸಿ ಕೈದೀವಿಗೆಯಲವನಿಹ
ಪರಿಯ ಕಂಡರು ಕಾಹಿನವದಿರು
ಹರಿದು ಹೇಳಿದರಾತನನುಜಾತರಿಗೆ ಬೇಗದಲಿ
ಕರದಿ ಬಾಯ್ಗಳ ಹೊಯ್ದು ಹೃದಯದೊ
ಳುರಿ ಚಡಾಳಿಸೆ ಬಿಟ್ಟ ಮಂಡೆಯೊ
ಳಿರದೆ ಬಂದರು ಕೀಚಕನ ಸೋದರರು ಬಾಯ್ವಿಡುತ ೯೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಆರು ಗತಿಯೆಮಗಕಟ ಕೀಚಕ
ವೀರ ದೇಶಿಗರಾದೆವಾವಿ
ನ್ನಾರ ಸೇರುವೆವೆನುತ ಹಲುಬಿದರವನ ತಕ್ಕೈಸಿ
ಕ್ರೂರಕರ್ಮರು ನಿನ್ನ ಕೊಂದವ
ರಾರು ಹಾ ಹಾಯೆನುತ ಹಲುಬಲು
ವಾರಿಜಾನನೆ ಮುಗುಳುನಗೆಯಲಿ ನೋಡಿದಳು ಖಳರ ೯೬
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಇವಳಿಗೋಸುಗವಳಿದನೇ ಸಹ
ಭವನು ತಪ್ಪೇನೆನುತ ನಡುವಿರು
ಳವದಿರೈತಂದರುಹಿದರು ವೈರಾಟ ರಾಯಂಗೆ
ಅವಳನಾತನ ಕೂಡೆ ಕಳಹುವೊ
ಡೆವಗೆ ನೇಮವೆಯೆಂದು ಬೀಳ್ಕೊಂ
ಡವರು ಮರಳಿದು ಬಂದು ಹಿಡಿದರು ಕಮಲಲೋಚನೆಯ ೯೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತೆಗೆದು ಮಂಚದಲವನ ಹೆಣನನು
ಬಿಗಿದರವಳನು ಕಾಲ ದೆಸೆಯಲಿ
ನಗುವುದಿನ್ನೊಮ್ಮೆನುತ ಕಟ್ಟಿದರವರು ಕಾಮಿನಿಯ
ಬೆಗಡುಗೊಂಡಂಭೋಜಮುಖಿಯು
ಬ್ಬೆಗದೊಳೊದರಿದಳಕಟಕಟ ಪಾ
ಪಿಗಳಿರಾ ಗಂಧರ್ವರಿರ ಹಾಯೆನುತ ಹಲುಬಿದಳು ೯೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಕೇಳಕಟ ಜಯನೇ ಜಯಂತನೆ
ಕೇಳು ವಿಜಯ ಜಯೋದ್ಭವನೆ ನೀ
ಕೇಳು ಜಯಸೇನನೆ ದುರಾತ್ಮಕರೆನ್ನನೆಳೆದೊಯ್ದು
ಬೀಳಿಸುವರಗ್ನಿಯಲಿ ನೀವಕ
ಟೇಳಿ ತಡವೇಕೆನುತ ಮೊರೆಯಿಡೆ
ಕೇಳಿದನು ಕಲಿಭೀಮ ಸತಿಯಾಕ್ರಂದನ ಧ್ವನಿಯ ೯೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಈ ದುರಾತ್ಮರಿಗಗ್ರಜನ ಸಾ
ವೈದದೇ ತಮ್ಮಣ್ಣನಲ್ಲಿಗೆ
ಹೊಯ್ದು ಕಳುಹಲುಬೇಕಲಾ ಕುನ್ನಿಗಳನೀ ಕ್ಷಣಕೆ
ಬೈಯ್ದು ಫಲವೇನೆಂದು ಮಾರುತಿ
ಹಾಯ್ದು ಝಂಕಿಸಿ ರುದ್ರಭೂಮಿಯ
ನೆಯ್ದಿದನು ಫಡಯೆನುತ ಕೊಂಡನು ಮುರಿದು ಹೆಮ್ಮರನ ೧೦೦
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎಲೆಲೆ ಗಂಧರ್ವಕನ ಹೆಂಗುಸ
ಕಳಚಿ ಬಿಡಿರೊ ಪಾಪಿ ಹೋಗಲಿ
ಕೊಲೆಗಡಿಗನಿವನೆನುತ ಹೆಣನನು ಬಿಸುಟು ದೆಸೆದೆಸೆಗೆ
ತಲೆಗೆದರಿ ತೆಗೆದೋಡೆ ನಕ್ಕನು
ಕಳಕಳಸಿ ಕಲಿಭೀಮನೆಲೆ ನಾ
ಯ್ಗಳಿರ ಹೋದೊಡೆ ಬಿಡುವೆನೇ ಹಾಯೆನುತ ಕೈಕೊಂಡ ೧೦೧
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತಿರುಹಿದನು ಹೆಮ್ಮರನನವದಿರ
ನರೆದು ನಿಟ್ಟೊರೆಸಿದನು ದೆಸೆ ದೆಸೆ
ಗೊರಲಿ ಚಿಮ್ಮುವ ಚಪಲರನು ಬೆಂಬತ್ತಿ ಬರಿಕೈದು
ಕುರಿದರಿದು ಮಾಡಿದನು ನೂರೈ
ವರನು ಕೊಂದನು ಮರನ ಹಾಯಿಕಿ
ಮರಳಿ ಮಿಣ್ಣನೆ ಬಂದು ಹೊಕ್ಕನು ಬಾಣಸದ ಮನೆಯ ೧೦೨
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಸುಳಿಯಲಮ್ಮದು ಪೌರಜನವಿವ
ರಳಿವ ವಚನಿಸಲಮ್ಮದೀಕೆಯ
ನಲುಕಲಮ್ಮದು ನೋಡಲಮ್ಮದು ಮಂದಿ ಗುಜುಗುಜಿಸಿ
ನಳಿನಮುಖಿ ನಸುನಗುತ ತಿಳಿಗೊಳ
ದೊಳಗೆ ಹೊಕ್ಕಳು ಮಿಂದು ಬೀದಿಗ
ಳೊಳಗೆ ಬರುತಿರೆ ಕಂಡು ಕೈಗಳ ಮುಗಿದುದಖಿಳ ಜನ ೧೦೩
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಈಕೆಗೋಸುಗವಳಿದನಕಟವಿ
ವೇಕಿ ಕೀಚಕನೆಂದು ಕೆಲಬರಿ
ದೇಕೆ ನಮಗೀ ಚಿಂತೆ ಶಿವ ಶಿವಯೆಂದು ಕೆಲಕೆಲರು
ನೂಕಿ ಕವಿದುದು ಮಂದಿ ಮಧ್ಯದೊ
ಳೀಕೆ ಮೆಲ್ಲನೆ ಬರುತಲಾ ಲೋ
ಕೈಕ ವೀರನ ಕಂಡಳಾ ಬಾಣಸಿನ ಬಾಗಿಲಲಿ ೧೦೪
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಮುಗುಳು ನಗೆಯಲಿ ಕಣ್ಣ ಕಡೆಯಲಿ
ವಿಗಡ ಭೀಮನ ನೋಡಿ ಕೈಗಳ
ಮುಗಿದೆವಾವ್ ಗಂಧರ್ವಪತಿಗೆ ನಮೋ ನಮೋಯೆನುತ
ಹೊಗರಿಡುವ ಹರುಷದಲಿ ರೋಮಾ
ಳಿಗಳ ಗುಡಿಯಲಿ ತನ್ನ ನಿಳಯಕೆ
ಮುಗುದೆ ಬಂದಳು ಸೂರ್ಯನಡರಿದನುದಯ ಪರ್ವತವ ೧೦೫
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಊರೊಳಗೆ ಗುಜುಗುಜಿಸಿ ವಾರ್ತಾ
ಭಾರ ಮಸಗಿತು ನೆರೆದ ನೆರವಿಯೊ
ಳಾರ ಬಾಯ್ಗಳೊಳಾದೊಡೆಯು ಜಪವಾಯ್ತು ಜನಜನಿತ
ಭೂರಿ ಚಿಂತಾತುರ ವಿರಾಟನು
ಮಾರಿಯೋ ಸೈರಂಧ್ರಿಯೋ ಈ
ನಾರಿಯಿರಬೇಡೆಂದು ತನ್ನಯ ಸತಿಗೆ ನೇಮಿಸಿದ ೧೦೬
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಅಳಲು ಕೈಮಿಗಲಾ ವಿರಾಟನ
ಲಲನೆ ಸೈರಂಧ್ರಿಯನು ಕರೆಸಿದ
ಳೆಲೆ ಮಹಾತುಮೆ ತಾಯೆ ನಿಮಗಂಜುವೆವು ಶರಣೆನುತ
ಹೊಳಲೊಳಿದ್ದರೆ ಭೀತಿ ಘನ ನೀ
ವೊಲಿದ ಠಾವಿಗೆ ಬಿಜಯ ಮಾಡುವು
ದುಳುಹ ಬೇಹುದು ತಮ್ಮನೆನಲಿಂತೆಂದಳಿಂದುಮುಖಿ ೧೦೭
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಎಮ್ಮದೇನಪರಾಧ ದೇವಿಯೆ
ನಿಮ್ಮ ತಮ್ಮನು ತಪ್ಪಿ ನಡೆದೊಡೆ
ಯೆಮ್ಮ ರಮಣರು ಸೈರಿಸದೆ ಸೀಳಿದರು ದುರ್ಜನರ
ನಿಮ್ಮ ನಾವೋಲೈಸಿ ಮರಳಿದು
ನಿಮ್ಮ ಕೆಡಿಸುವರಲ್ಲ ಧೂರ್ತರು
ತಮ್ಮ ಮತದಲಿ ತಾವೆ ಕೆಟ್ಟರು ನೀತಿ ಬಾಹಿರರು ೧೦೮
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ತಾವು ತಮ್ಮಿಂದಳಿದರದು ಸಾ
ಕಾವು ನಿಮಗಂಜುವೆವು ನಿಮ್ಮಲಿ
ಯಾವುದೂ ತಪ್ಪಿಲ್ಲ ನೀವಿಲ್ಲಿರಲು ಬೇಡೆನಲು
ನಾವು ಮುನ್ನಿಹರಲ್ಲ ನಿಮ್ಮಯ
ಸೇವೆಯಲಿ ಹದಿಮೂರು ದಿವಸವು
ನೀವು ನೂಕಿದೊಡಿರದೆ ಮಾಣೆವು ದೇವಿ ಚಿತ್ತೈಸು ೧೦೯
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
ಅಳುಕದಿರಿ ಹದಿಮೂರು ದಿವಸವ
ಕಳೆದ ಬಳಿಕೆಮಗೆಲ್ಲ ಲೇಸಹು
ದಳಿದು ಹೋದರು ದುಷ್ಟರಾದವರಿನ್ನು ಭಯ ಬೇಡ
ಕಲಹದವರಾವಲ್ಲೆನುತ ನಿಜ
ನಿಳಯವನು ಸಾರಿದಳು ದುರುಪದಿ
ಗಳಿಗೆ ಗಳಿಗೆಗೆ ಕೀಚಕನ ವೃತ್ತಾಂತ ಪಸರಿಸಿತು ||೧೧೦||
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:

♠♠♠

(ಮುಂದುವರೆಯುವುದು)

 -

♦♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♣♦

<poem><poem><poem>

[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦೦

  • [[File:Raja Ravi Varma, Pleasing.jpg|thumb|ಪಾಂಡವರ ಪತ್ನಿ- ದ್ರೌಪದಿ, ಕೀಚಕನ ಆಲಯಕ್ಕೆ ಪಾನೀಯಗಳನ್ನು ಸಾಗಿಸಲು ಮನವಿಲ್ಲದೆ ಹೋಗುವಳು. ರಾಜಾ ರವಿವರ್ಮನ ಕೃತಿ-ಚಿತ್ರ
<poem>
<poem>
<bold>
ಪದ್ಯ-೧:ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ: -
ಪದ್ಯ-೧:ಅರ್ಥ:
ಪದವಿಭಾಗ-ಅರ್ಥ:
ಅರ್ಥ:
1
2
3
4
5
6
7
8
9
0

೦೦[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಭೌತಶಾಸ್ತ್ರ

[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಕ.ನಿಘಂಟು[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

ಪದ್ಯ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

೦೦೦[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

[mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Indic-TechCom/Script/IndicOCR.js&action=raw&ctype=text/javascript]

ಪದ್ಯ[ಸಂಪಾದಿಸಿ]

  • ಬಿ.ಎಸ್. ಚಂದ್ರಶೇಖರ ಸಾಗರ

ರೆf-[ಸಂಪಾದಿಸಿ]